Nghị định 03/2023/NĐ-CP được Chính phủ ban hành quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, nhằm thiết lập một cơ quan quản lý cạnh tranh thống nhất, hiệu quả và chuyên nghiệp tại Việt Nam.

Nghị định này áp dụng đối với Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có liên quan đến hoạt động tố tụng cạnh tranh, kiểm soát tập trung kinh tế, giải quyết khiếu nại vụ việc cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.

- Vị trí pháp lý và chức năng của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (tên giao dịch tiếng Anh là Viet Nam Competition Commission, viết tắt là VCC) là cơ quan trực thuộc Bộ Công Thương. Ủy ban có tư cách pháp nhân, con dấu hình Quốc huy và được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước. Kinh phí hoạt động của Ủy ban do ngân sách nhà nước bảo đảm, trụ sở chính đặt tại Thành phố Hà Nội. Ủy ban thực hiện các chức năng cốt lõi sau:

• Tiến hành tố tụng cạnh tranh, kiểm soát tập trung kinh tế, quyết định việc miễn trừ đối với thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm và giải quyết khiếu nại quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh theo quy định của pháp luật.
• Tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Công Thương thực hiện quản lý nhà nước về cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.

- Nhiệm vụ và quyền hạn chi tiết

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia được giao các nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể trong nhiều lĩnh vực:

• Về tố tụng cạnh tranh: Phát hiện, tiếp nhận, xác minh và đánh giá các thông tin, chứng cứ về hành vi có dấu hiệu vi phạm; thụ lý hồ sơ khiếu nại và tiến hành điều tra, xử lý vụ việc cạnh tranh; giải quyết khiếu nại đối với các quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh; tham gia tố tụng hành chính liên quan đến quyết định giải quyết khiếu nại của Chủ tịch Ủy ban hoặc Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh.
• Yêu cầu phối hợp và áp dụng biện pháp ngăn chặn: Yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến vụ việc cạnh tranh; yêu cầu cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính trong quá trình điều tra.
• Hợp tác quốc tế và chính sách khoan hồng: Thực hiện hợp tác với các cơ quan cạnh tranh nước ngoài trong tố tụng cạnh tranh; tiếp nhận, xem xét đơn xin hưởng khoan hồng và quyết định việc miễn hoặc giảm mức xử phạt theo chính sách khoan hồng.
• Kiểm soát tập trung kinh tế và miễn trừ: Tiếp nhận, thẩm định hồ sơ thông báo tập trung kinh tế và quyết định việc tập trung kinh tế; tiếp nhận, thẩm định và quyết định việc miễn trừ đối với thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm.
• Giám sát hành vi cản trở cạnh tranh: Giám sát, phát hiện và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý các hành vi gây cản trở cạnh tranh trên thị trường của cơ quan nhà nước và các hành vi bị nghiêm cấm khác của tổ chức, cá nhân.
• Quản lý nhà nước chuyên ngành: Thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước về cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp theo quy định pháp luật và phân công của Bộ trưởng Bộ Công Thương.

- Quy định về nhân sự lãnh đạo và thành viên Ủy ban

Nghị định quy định rõ ràng về cơ cấu nhân sự cấp cao của Ủy ban:

• Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có tối đa 15 thành viên, gồm Chủ tịch, một hoặc một số Phó Chủ tịch và các thành viên khác. Các thành viên tham gia hoạt động tố tụng cạnh tranh theo sự phân công của Chủ tịch Ủy ban.
• Chủ tịch Ủy ban là người đứng đầu, chịu trách nhiệm trước pháp luật về tổ chức, hoạt động của Ủy ban; trình Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành Quy chế tổ chức, hoạt động; bổ nhiệm, miễn nhiệm Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh và các Điều tra viên vụ việc cạnh tranh.
• Phó Chủ tịch Ủy ban do Bộ trưởng Bộ Công Thương bổ nhiệm, miễn nhiệm theo đề nghị của Chủ tịch Ủy ban để tham mưu, giúp Chủ tịch thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong phạm vi nhiệm vụ được phân công và chịu trách nhiệm trước Chủ tịch.
• Thành viên Ủy ban, người tiến hành tố tụng cạnh tranh, người giám định, người phiên dịch, người làm chứng được hưởng chế độ bồi dưỡng theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

- Cơ cấu tổ chức và bộ máy giúp việc

Cơ cấu tổ chức của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia được thiết kế chuyên biệt để thực hiện cả chức năng tố tụng và quản lý nhà nước:

• Bộ máy giúp việc thực hiện chức năng tố tụng và kiểm soát cạnh tranh: Bao gồm Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh; Ban Thư ký các Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh; và Ban Giám sát cạnh tranh.
• Cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh: Được thành lập các phòng trực thuộc (số lượng phòng do Bộ trưởng Bộ Công Thương quyết định), có tư cách pháp nhân, con dấu riêng và được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước.
• Các đơn vị thực hiện chức năng quản lý nhà nước: Các đơn vị trực thuộc thực hiện chức năng quản lý nhà nước về cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp thuộc thẩm quyền quy định của Bộ Công Thương.

- Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp

Nghị định 03/2023/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 04 năm 2023. Kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực, các văn bản sau hết hiệu lực thi hành:

• Nghị định số 07/2015/NĐ-CP ngày 16 tháng 01 năm 2015 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Hội đồng Cạnh tranh.
• Quyết định số 24/2015/QĐ-TTg ngày 30 tháng 6 năm 2015 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng Cạnh tranh.

Đồng thời, Nghị định thực hiện sửa đổi, thay thế các cụm từ liên quan tại các văn bản pháp luật hiện hành để thống nhất thẩm quyền của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia:

• Sửa đổi cụm từ “Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng” thành “Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia” tại Nghị định 40/2018/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp và Nghị định 54/2020/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động thanh tra ngành Công Thương.
• Sửa đổi cụm từ “Cục Quản lý cạnh tranh” thành “Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia” tại Nghị định 99/2011/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

- Trách nhiệm tổ chức thực hiện

Bộ trưởng Bộ Công Thương chịu trách nhiệm quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các đơn vị trực thuộc Ủy ban thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước. Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm hướng dẫn chế độ phụ cấp chức danh của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia và người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý các đơn vị trực thuộc Ủy ban. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.