Nghị định 07-CP được ban hành năm 1994 bởi Chính phủ, kèm theo Quy chế về kiểm toán độc lập trong nền kinh tế quốc dân, nhằm thiết lập khung pháp lý đầu tiên cho hoạt động kiểm toán độc lập tại Việt Nam. Văn bản quy định chi tiết về hoạt động kiểm toán độc lập, tiêu chuẩn kiểm toán viên, điều kiện thành lập tổ chức kiểm toán và công tác quản lý nhà nước đối với lĩnh vực này. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức kiểm toán độc lập của Việt Nam, các tổ chức kiểm toán nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, các kiểm toán viên và các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp có nhu cầu kiểm toán.

Khái niệm và nguyên tắc hoạt động của kiểm toán độc lập

• Kiểm toán độc lập là hoạt động kiểm tra và xác nhận của kiểm toán viên chuyên nghiệp thuộc các tổ chức kiểm toán độc lập về tính đúng đắn, hợp pháp của các chứng từ, số liệu kế toán và báo cáo quyết toán của các doanh nghiệp, tổ chức.
• Hoạt động kiểm toán được thực hiện theo yêu cầu tự nguyện của các đối tượng có nhu cầu. Khách hàng được tự do lựa chọn các tổ chức kiểm toán độc lập hoạt động hợp pháp tại Việt Nam để ký kết hợp đồng.
• Khách hàng có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, trung thực, kịp thời mọi tài liệu liên quan và thanh toán phí dịch vụ đầy đủ theo thỏa thuận trong hợp đồng.
• Công việc kiểm toán phải tuân thủ trình tự và phương pháp nghiệp vụ chuyên môn do Bộ Tài chính quy định. Khi kết thúc, kiểm toán viên phải lập báo cáo kiểm toán khách quan, trung thực, ký tên và chịu trách nhiệm về ý kiến nhận xét của mình. Báo cáo phải được lãnh đạo tổ chức kiểm toán xác nhận, ký tên và đóng dấu.
• Các tổ chức kiểm toán nước ngoài hoạt động tại Việt Nam phải được Ủy ban Nhà nước về hợp tác và đầu tư cấp giấy phép sau khi có sự thỏa thuận bằng văn bản của Bộ Tài chính, đồng thời phải tuân thủ Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam và các thông lệ quốc tế được Nhà nước Việt Nam thừa nhận.

Tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề của kiểm toán viên

• Kiểm toán viên phải là công dân Việt Nam hoặc công dân nước ngoài được phép cư trú tại Việt Nam, có đăng ký hành nghề tại một tổ chức kiểm toán độc lập hoạt động hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam.
• Đối với công dân Việt Nam, điều kiện để được công nhận là kiểm toán viên bao gồm: có lý lịch rõ ràng, phẩm chất trung thực, liêm khiết, nắm vững pháp luật và chế độ tài chính, kế toán; không có tiền án, tiền sự; có bằng tốt nghiệp đại học hoặc trung học chuyên ngành tài chính, kế toán; có thâm niên công tác tài chính, kế toán từ 5 năm trở lên (đối với trình độ đại học) hoặc từ 10 năm trở lên (đối với trình độ trung học); đã trúng tuyển kỳ thi tuyển cấp Nhà nước và được Bộ trưởng Bộ Tài chính cấp chứng chỉ.
• Công chức Nhà nước đương chức không được phép đăng ký hành nghề tại các tổ chức kiểm toán độc lập. Kiểm toán viên đã bị rút giấy phép đăng ký hành nghề thì không được đăng ký hành nghề lại.
• Công dân nước ngoài được đăng ký hành nghề tại Việt Nam nếu có chứng chỉ kiểm toán viên do Bộ trưởng Bộ Tài chính Việt Nam cấp hoặc có chứng chỉ do tổ chức kiểm toán quốc tế được Bộ Tài chính Việt Nam thừa nhận cấp.

Phạm vi dịch vụ, quyền hạn và trách nhiệm của kiểm toán viên

• Kiểm toán viên được thực hiện các dịch vụ: Kiểm tra tính hợp pháp của chứng từ, tài liệu kế toán; kiểm tra và xác nhận mức độ trung thực của báo cáo quyết toán; xác nhận giá trị vốn góp của các bên liên doanh, cổ đông; xác nhận số liệu kế toán khi giải thể, sáp nhập, chia tách, cổ phần hóa, phá sản; thực hiện giám định tài chính, kế toán và tư vấn quản lý, thuế.
• Nguyên tắc hành nghề: Tuân thủ pháp luật Việt Nam; bảo đảm tính trung thực, độc lập, khách quan, công bằng và bảo mật số liệu; tuân thủ các chuẩn mực kế toán, kiểm toán của Việt Nam và quốc tế được thừa nhận; không thực hiện dịch vụ cho các đơn vị mà bản thân có quan hệ kinh tế hoặc quan hệ họ hàng thân thuộc với người lãnh đạo.
• Trách nhiệm của kiểm toán viên: Chịu trách nhiệm trước pháp luật, tổ chức kiểm toán và khách hàng về kết quả kiểm toán; không gây trở ngại hoặc can thiệp vào công việc điều hành của đơn vị được kiểm toán; chỉ nhận phí theo thỏa thuận hợp đồng; nếu vi phạm có thể bị thu hồi chứng chỉ, xử lý pháp luật hoặc bồi thường thiệt hại vật chất gây ra cho khách hàng.
• Quyền hạn của kiểm toán viên: Độc lập về chuyên môn nghiệp vụ; yêu cầu khách hàng cung cấp đầy đủ tài liệu liên quan; đối chiếu, xác minh thông tin kinh tế trong và ngoài đơn vị; kiến nghị đơn vị sửa chữa sai phạm khi phát hiện vi phạm pháp luật và ghi ý kiến vào báo cáo; có quyền khước từ thực hiện kiểm toán nếu thấy không đủ điều kiện hoặc năng lực.

Điều kiện thành lập và hoạt động của tổ chức kiểm toán độc lập

• Điều kiện thành lập: Đủ điều kiện thành lập doanh nghiệp theo quy định pháp luật; có ít nhất 5 người có chứng chỉ kiểm toán viên, trong đó người đứng đầu tổ chức bắt buộc phải là kiểm toán viên; được Bộ trưởng Bộ Tài chính chấp thuận bằng văn bản và cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép thành lập.
• Thủ tục sau thành lập: Thực hiện đăng ký kinh doanh, đăng báo theo quy định và đăng ký danh sách kiểm toán viên tại Bộ Tài chính. Mọi thay đổi về nội dung đăng ký phải thực hiện đăng ký lại hoặc xin phép bổ sung.
• Trách nhiệm của tổ chức: Quản lý hoạt động nghề nghiệp của kiểm toán viên thuộc quyền; chịu trách nhiệm trước pháp luật và khách hàng về các vi phạm quy chế hành nghề; bồi thường thiệt hại do lỗi của tổ chức hoặc kiểm toán viên gây ra cho khách hàng.
• Chế độ tài chính: Hoạt động theo mô hình hạch toán kinh tế độc lập, được thu phí dịch vụ để trang trải chi phí dựa trên khung giá do Bộ Tài chính quy định; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với ngân sách nhà nước; mua bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp tại các tổ chức bảo hiểm.

Quản lý nhà nước đối với hoạt động kiểm toán độc lập

• Các tổ chức kiểm toán độc lập chịu sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước như một doanh nghiệp thông thường.
• Cơ quan nhà nước khi sử dụng số liệu đã được kiểm toán, nếu phát hiện nghi vấn thì có quyền kiểm tra lại và đưa ra quyết định quản lý trong phạm vi thẩm quyền. Đơn vị kế toán phải chấp hành quyết định này, nhưng có quyền yêu cầu tổ chức kiểm toán xem xét lại hoặc kiến nghị lên cơ quan tài chính địa phương, Bộ Tài chính giải quyết nếu có bất đồng.
• Bộ Tài chính thực hiện chức năng quản lý nhà nước cao nhất đối với hoạt động kiểm toán, bao gồm: Ban hành chuẩn mực, phương pháp nghiệp vụ kiểm toán; quản lý công tác đào tạo, thi tuyển và cấp chứng chỉ kiểm toán viên; thẩm định hồ sơ thành lập tổ chức kiểm toán và quản lý thống nhất danh sách kiểm toán viên; quy định khung giá phí kiểm toán; kiểm tra việc tuân thủ pháp luật và giải quyết các tranh chấp về kết quả kiểm toán (ý kiến của Bộ trưởng Bộ Tài chính là quyết định cuối cùng).

Hiệu lực thi hành

Nghị định 07-CP và Quy chế kèm theo có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Các quy định trước đây trái với Quy chế này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành chi tiết Quy chế này.