Nghị định số 10/2002/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về chế độ tài chính áp dụng cho các đơn vị sự nghiệp hoạt động có thu. Đây là văn bản pháp lý quan trọng đặt nền móng cho việc giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính, tổ chức bộ máy và biên chế đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng thu nhập cho người lao động.

Phạm vi và đối tượng áp dụng:

• Nghị định này áp dụng đối với các đơn vị sự nghiệp hoạt động có thu do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp có thu).
• Các đơn vị sự nghiệp có thu được phân thành hai loại: Đơn vị tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên và Đơn vị tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên.
• Nghị định không áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và tổ chức xã hội - nghề nghiệp.

1. Quyền tự chủ tài chính, quản lý tài sản và nhân sự

• Các đơn vị sự nghiệp có thu được tự chủ tài chính và chủ động bố trí kinh phí thực hiện nhiệm vụ. Đối với đơn vị tự bảo đảm một phần chi phí, phần kinh phí hoạt động thường xuyên do ngân sách nhà nước cấp được ổn định theo chu kỳ 3 năm và được điều chỉnh tăng thêm hàng năm theo tỷ lệ do Thủ tướng Chính phủ quyết định.
• Đơn vị được phép vay vốn tín dụng ngân hàng hoặc Quỹ hỗ trợ phát triển để mở rộng, nâng cao chất lượng hoạt động sự nghiệp và tự chịu trách nhiệm trả nợ vay.
• Về quản lý tài sản: Đơn vị thực hiện quản lý, sử dụng tài sản nhà nước theo quy định chung. Đối với tài sản cố định dùng vào hoạt động sản xuất, dịch vụ, đơn vị phải trích khấu hao thu hồi vốn theo chế độ áp dụng cho doanh nghiệp nhà nước. Số tiền trích khấu hao và tiền thanh lý tài sản thuộc nguồn ngân sách được để lại để đầu tư tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới trang thiết bị.
• Đơn vị được mở tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước để quản lý các khoản thu, chi từ hoạt động sản xuất, dịch vụ; đồng thời mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước để phản ánh các khoản kinh phí thuộc ngân sách nhà nước.
• Về nhân sự: Đơn vị được chủ động sử dụng biên chế được giao, sắp xếp và quản lý lao động theo Pháp lệnh Cán bộ, công chức. Đơn vị được thực hiện chế độ hợp đồng lao động theo Bộ luật Lao động phù hợp với nhu cầu công việc và khả năng tài chính.
• Đơn vị hoạt động sản xuất, dịch vụ có trách nhiệm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với ngân sách nhà nước và được hưởng các chính sách miễn, giảm thuế theo quy định.

2. Nguồn tài chính và nội dung chi của đơn vị

• Nguồn tài chính của đơn vị bao gồm:
  • Kinh phí do ngân sách nhà nước cấp: Kinh phí hoạt động thường xuyên (cho đơn vị tự bảo đảm một phần); kinh phí thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học; kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia; kinh phí thực hiện nhiệm vụ do Nhà nước đặt hàng; kinh phí tinh giản biên chế; vốn đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị theo dự án được duyệt.
  • Nguồn thu sự nghiệp: Phần phí, lệ phí được để lại sử dụng theo quy định; thu từ hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ (mức thu do Thủ trưởng đơn vị quyết định theo nguyên tắc bù đắp chi phí và có tích lũy); các khoản thu sự nghiệp khác.
  • Các nguồn khác: Viện trợ, tài trợ, quà biếu, tặng, vốn vay theo quy định pháp luật.
• Nội dung chi của đơn vị bao gồm: Chi hoạt động thường xuyên theo chức năng nhiệm vụ; chi hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ; chi thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học, chương trình mục tiêu, đơn đặt hàng; chi tinh giản biên chế; chi đầu tư phát triển (xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị); chi thực hiện các nhiệm vụ đột xuất và các khoản chi khác.
• Thủ trưởng đơn vị được quyền quyết định mức chi quản lý, chi nghiệp vụ cao hơn mức chi do Nhà nước quy định tùy thuộc vào nội dung, hiệu quả công việc và trong phạm vi nguồn tài chính tự chủ của đơn vị.

3. Chế độ tiền lương, tiền công và thu nhập của người lao động

• Nhà nước khuyến khích đơn vị tăng thu, tiết kiệm chi và tinh giản biên chế để nâng cao thu nhập cho người lao động.
• Căn cứ vào kết quả tài chính trong năm, Thủ trưởng đơn vị xác định quỹ tiền lương, tiền công theo hệ số điều chỉnh tăng thêm so với mức lương tối thiểu chung do Nhà nước quy định:
  • Đối với đơn vị tự bảo đảm chi phí: Hệ số điều chỉnh tăng thêm tối đa không quá 2,5 lần.
  • Đối với đơn vị tự bảo đảm một phần chi phí: Hệ số điều chỉnh tăng thêm tối đa không quá 2,0 lần.
• Thủ trưởng đơn vị quyết định việc chi trả tiền lương, tiền công theo nguyên tắc phân phối theo lao động, gắn với chất lượng và hiệu quả công việc của từng bộ phận, cá nhân sau khi thống nhất với tổ chức Công đoàn và công khai trong đơn vị.
• Khi Nhà nước điều chỉnh chính sách tiền lương, nâng mức lương tối thiểu hoặc thay đổi định mức chi, đơn vị sự nghiệp phải tự trang trải các khoản chi tăng thêm theo chế độ mới.

4. Công tác lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách

• Hàng năm, đơn vị căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và kết quả hoạt động của năm trước để lập dự toán thu, chi gửi cơ quan quản lý cấp trên.
• Thủ trưởng đơn vị phối hợp với cơ quan tài chính cùng cấp để xác định phân loại đơn vị sự nghiệp có thu. Cơ quan quản lý cấp trên phê duyệt mức ngân sách nhà nước bảo đảm hoạt động thường xuyên cho đơn vị tự bảo đảm một phần chi phí sau khi có ý kiến thống nhất của cơ quan tài chính cùng cấp.
• Trong quá trình thực hiện, đơn vị được chủ động điều chỉnh dự toán thu, chi trong phạm vi nguồn tài chính được sử dụng cho phù hợp với thực tế và gửi cơ quan chủ quản, Kho bạc Nhà nước để theo dõi, quản lý.
• Kinh phí ngân sách nhà nước cấp bảo đảm hoạt động thường xuyên và các khoản thu sự nghiệp cuối năm chưa chi hết được phép chuyển sang năm sau để tiếp tục sử dụng.

5. Trích lập và sử dụng các quỹ của đơn vị

• Hàng năm, sau khi trang trải toàn bộ chi phí hoạt động và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, số chênh lệch thu lớn hơn chi (sau khi loại trừ các khoản kinh phí đặc thù như đề tài khoa học, chương trình mục tiêu, vốn đầu tư xây dựng cơ bản, vốn vay, viện trợ) được dùng để trích lập các quỹ.
• Việc trích lập các quỹ do Thủ trưởng đơn vị quyết định sau khi thống nhất với tổ chức Công đoàn theo trình tự:
  1. Trích lập Quỹ Dự phòng ổn định thu nhập: Dùng để bảo đảm thu nhập cho người lao động khi nguồn thu của đơn vị bị giảm sút.
  2. Trích lập Quỹ Khen thưởng và Quỹ Phúc lợi: Mức trích tối đa của cả hai quỹ này không quá 3 tháng lương thực tế bình quân trong năm. Quỹ Khen thưởng dùng để thưởng định kỳ, đột xuất cho tập thể, cá nhân. Quỹ Phúc lợi dùng để xây dựng, sửa chữa công trình phúc lợi, chi cho các hoạt động phúc lợi tập thể, trợ cấp khó khăn đột xuất và hỗ trợ lao động tinh giản biên chế.
  3. Trích lập Quỹ Phát triển hoạt động sự nghiệp: Được trích lập từ số chênh lệch còn lại sau khi đã trích 3 quỹ trên. Quỹ này dùng để đầu tư phát triển, nâng cao năng lực hoạt động sự nghiệp, mua sắm trang thiết bị, nghiên cứu khoa học công nghệ và đào tạo nâng cao trình độ cho cán bộ, viên chức.

6. Chế độ kế toán, kiểm tra và hiệu lực thi hành

• Các khoản thu, chi thuộc ngân sách nhà nước của đơn vị phải được thể hiện đầy đủ trong ngân sách nhà nước theo quy định. Đơn vị có trách nhiệm tổ chức công tác kế toán, thống kê, báo cáo tài chính và thực hiện công khai tài chính theo quy định của pháp luật.
• Thủ trưởng đơn vị chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực, khách quan của số liệu kế toán và các quyết định thu, chi tài chính. Cơ quan quản lý cấp trên thực hiện xét duyệt quyết toán, cơ quan tài chính cùng cấp thẩm định báo cáo quyết toán theo quy định.
• Hiệu lực thi hành: Nghị định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Bộ trưởng Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan hướng dẫn thực hiện. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.