Nghị định 117-HĐBT được Hội đồng Bộ trưởng ban hành năm 1988 quy định về công tác giám định tư pháp, nhằm xác lập cơ sở pháp lý cho việc sử dụng kiến thức, phương pháp khoa học kỹ thuật và nghiệp vụ chuyên môn phục vụ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, cùng các tranh chấp lao động.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với hoạt động giám định tư pháp được thực hiện theo quyết định trưng cầu của các cơ quan tiến hành tố tụng (bao gồm cơ quan Công an, Viện kiểm sát nhân dân và Toà án nhân dân). Đối tượng điều chỉnh trực tiếp bao gồm các giám định viên tư pháp, giám định viên trưởng, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, quản lý giám định viên và các cơ quan tiến hành tố tụng liên quan.

Nội dung cốt lõi của Nghị định 117-HĐBT

1. Định nghĩa và nguyên tắc thực hiện giám định tư pháp

• Giám định tư pháp là việc sử dụng các kiến thức, phương pháp khoa học kỹ thuật, nghiệp vụ chuyên môn để đưa ra kết luận về những vấn đề có liên quan đến các vụ án theo quyết định trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng nhằm phục vụ công tác điều tra, truy tố và xét xử.
• Hoạt động giám định tư pháp do một giám định viên hoặc một tập thể giám định viên tiến hành độc lập, tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng nội dung được ghi trong quyết định trưng cầu giám định.
• Bộ Tư pháp phối hợp với Toà án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Nội vụ để quy định cụ thể về cấp có thẩm quyền ra quyết định trưng cầu giám định tư pháp.

2. Hệ thống tổ chức và thẩm quyền bổ nhiệm giám định viên

• Các cơ quan được phép bổ nhiệm giám định viên chuyên trách phục vụ thường xuyên cho công tác tố tụng bao gồm: Bộ Nội vụ (giám định viên kỹ thuật hình sự và pháp y); Bộ Y tế (giám định viên pháp y và pháp y tâm thần); Bộ Quốc phòng (giám định viên pháp y thuộc Bộ); Bộ Tài chính (giám định viên kế toán tài chính); Bộ Văn hoá (giám định viên tác phẩm văn học nghệ thuật, văn hoá phẩm); Uỷ ban khoa học và kỹ thuật Nhà nước (giám định viên trong từng lĩnh vực khoa học kỹ thuật cụ thể).
• Đối với các cơ quan có từ 3 giám định viên trở lên, tiến hành bổ nhiệm một giám định viên trưởng để quản lý.
• Ở các ngành khác không có tổ chức giám định tư pháp chuyên trách, khi có quyết định trưng cầu giám định liên quan đến chuyên môn của ngành, thủ trưởng ngành đó có trách nhiệm cử người thực hiện giám định. Người được cử có đầy đủ nhiệm vụ và quyền hạn của một giám định viên.
• Về thẩm quyền bổ nhiệm: Thủ trưởng các Bộ, ngành chuyên môn ở cấp Trung ương quyết định bổ nhiệm giám định viên và giám định viên trưởng cấp Trung ương sau khi có ý kiến nhất trí bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ Tư pháp. Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân cấp tỉnh quyết định bổ nhiệm giám định viên và giám định viên trưởng cấp tỉnh theo đề nghị của thủ trưởng ngành chuyên môn cùng cấp và Giám đốc Sở Tư pháp.

3. Tiêu chuẩn đối với giám định viên tư pháp

• Phải có phẩm chất chính trị tốt, trung thực và khách quan.
• Có trình độ chuyên môn nghiệp vụ được đào tạo từ bậc đại học trở lên.
• Có thâm niên công tác thực tế trong lĩnh vực chuyên môn nghiệp vụ đó ít nhất là 5 năm.

4. Nhiệm vụ và quyền hạn của giám định viên

• Nhiệm vụ của giám định viên: Thực hiện đầy đủ các nội dung giám định theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng; lập kết luận giám định bằng văn bản và chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về kết luận đó; giải thích rõ ràng bản kết luận khi có yêu cầu; tiến hành giám định bổ sung hoặc giám định lại; giữ bí mật tuyệt đối thông tin, tài liệu và kết quả giám định; tuân thủ nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật tố tụng.
• Quyền hạn của giám định viên: Được quyền từ chối thực hiện giám định nếu thời gian không đủ, tài liệu cung cấp thiếu hụt hoặc không có giá trị kết luận, nội dung yêu cầu vượt quá tầm hiểu biết chuyên môn, hoặc có lý do chính đáng khác; yêu cầu cơ quan tố tụng bổ sung tài liệu hoặc cán bộ chuyên môn phối hợp; được quyền ghi ý kiến kết luận riêng của mình vào bản kết luận chung nếu không thống nhất ý kiến trong trường hợp giám định tập thể; được độc lập thực hiện giám định bằng kiến thức chuyên môn mà không bị cơ quan tiến hành tố tụng can thiệp.

5. Các trường hợp loại trừ không được tham gia giám định

• Bản thân giám định viên là bị can, bị cáo hoặc là đương sự khác trong vụ án.
• Bản thân có quan hệ thân thuộc hoặc có sự phụ thuộc về mặt công tác, kinh tế đối với bị can, bị cáo hoặc các đương sự khác trong vụ án.
• Đã hoặc đang tham gia vào chính vụ án đó với tư cách tố tụng khác như điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, hội thẩm nhân dân, người bào chữa hoặc người đại diện hợp pháp của đương sự.

6. Chế độ phụ cấp, khen thưởng và xử lý vi phạm

• Giám định viên khi thực hiện nhiệm vụ được hưởng khoản phụ cấp tương ứng với tính chất đơn giản hay phức tạp của từng vụ việc.
• Cơ quan ra quyết định trưng cầu giám định có trách nhiệm dự trù kinh phí và trực tiếp chi trả phụ cấp cho giám định viên. Mức phụ cấp cụ thể do Bộ Tư pháp thống nhất với Bộ Tài chính để ban hành quy định.
• Giám định viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ sẽ được xét khen thưởng theo quy định. Ngược lại, nếu vi phạm các quy định tại Nghị định này hoặc các quy định pháp luật khác sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

7. Trách nhiệm của giám định viên trưởng và cơ quan quản lý nhà nước

• Nhiệm vụ của giám định viên trưởng: Quản lý danh sách giám định viên thuộc Bộ, ngành ở Trung ương hoặc Sở, ngành ở địa phương; làm đầu mối liên hệ công tác với cơ quan tố tụng và cơ quan tư pháp; hỗ trợ thủ trưởng cơ quan cử đúng, kịp thời giám định viên khi có quyết định trưng cầu; cử giám định viên khác thay thế khi giám định viên ban đầu thuộc trường hợp từ chối hoặc bị từ chối giám định.
• Bộ Tư pháp thực hiện chức năng thống nhất quản lý nhà nước đối với công tác giám định tư pháp trên phạm vi cả nước; chịu trách nhiệm hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra các hoạt động giám định và tổ chức bồi dưỡng kiến thức pháp lý cần thiết cho đội ngũ giám định viên.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 117-HĐBT có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Tất cả các quy định trước đây trái với nội dung của Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Bộ trưởng các Bộ, Chủ nhiệm các Uỷ ban Nhà nước, Thủ trưởng các cơ quan khác thuộc Hội đồng Bộ trưởng và Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.