Nghị định 145-HĐBT được Hội đồng Bộ trưởng ban hành năm 1983 nhằm hướng dẫn thi hành Pháp lệnh phát hành công trái xây dựng Tổ quốc, quy định chi tiết về các biện pháp bảo đảm giá trị công trái, phương thức thanh toán, thủ tục chuyển nhượng, xử lý khi mất phiếu và phân công trách nhiệm giữa các cơ quan nhà nước trong việc tổ chức thực hiện.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân tham gia mua công trái xây dựng Tổ quốc (bao gồm công dân trong nước, kiều bào Việt Nam ở nước ngoài, người đi học tập, lao động, công tác tại nước ngoài) và các cơ quan, tổ chức nhà nước có trách nhiệm quản lý, phát hành, thanh toán công trái.

Các nội dung cốt lõi của Nghị định 145-HĐBT

1. Bảo đảm giá trị tiền mua công trái và phương thức quy đổi

• Bảo đảm bằng hàng hóa: Nhà nước bảo đảm giá trị của tiền mua công trái bằng các mặt hàng công nghiệp thông dụng, vật liệu xây dựng và căn hộ lắp ghép (tại các thành phố và khu công nghiệp). Danh mục và giá cả của các mặt hàng này do Bộ Tài chính công bố hàng năm cho từng đợt phát hành.
• Thanh toán công trái ghi bằng tiền: Khi đến hạn thanh toán, phiếu công trái sẽ được tính lại giá trị dựa trên sự thay đổi chỉ số giá của các mặt hàng bảo đảm (so sánh giữa năm thanh toán và năm phát hành). Người sở hữu có thể lựa chọn nhận thanh toán bằng tiền mặt hoặc bằng các mặt hàng bảo đảm tương ứng.
• Thanh toán công trái ghi bằng thóc: Được quy đổi thành tiền theo thời giá dựa trên hai phương án lựa chọn của người sở hữu: Tính theo giá mua khuyến khích nếu nhận tiền mặt hoặc hàng hóa bảo đảm; hoặc tính theo giá mua theo hợp đồng hai chiều nếu nhận vật tư, hàng hóa do Nhà nước cung ứng theo hợp đồng hai chiều.

2. Địa điểm và thủ tục hoàn trả công trái

• Địa điểm hoàn trả: Phiếu công trái đến hạn được thanh toán tại ngân hàng cơ sở hoặc quỹ tiết kiệm phường, xã nơi người sở hữu cư trú.
• Hình thức nhận: Ngoài tiền mặt, người sở hữu phiếu công trái còn được nhận phiếu mua hàng để mua các mặt hàng bảo đảm tại cửa hàng quốc doanh gần nhất.

3. Quy định về chuyển quyền sở hữu và xử lý khi mất phiếu công trái

• Thủ tục chuyển quyền sở hữu: Người sở hữu muốn chuyển nhượng phải làm đơn thành hai bản gửi Ủy ban nhân dân (UBND) phường, xã nơi cư trú. UBND cấp xã có trách nhiệm chứng thực trực tiếp trước mặt hai bên, ghi đầy đủ thông tin người nhận chuyển nhượng vào mặt sau phiếu công trái, giao một bản đơn cho người nhận và gửi một bản về ngân hàng quận, huyện.
• Xử lý khi mất phiếu công trái: Người mất phiếu phải làm đơn báo ngay cho ngân hàng quận, huyện nơi cư trú. Ngân hàng tiếp nhận có trách nhiệm thông báo cho ngân hàng phát hành để ghi vào sổ gốc, đồng thời thực hiện các thủ tục thông báo nội bộ trong hệ thống ngân hàng tương tự như trường hợp mất séc chuyển tiền để ngăn chặn việc lợi dụng thanh toán trái phép.

4. Quy định đối với công trái bằng ngoại tệ

• Phương thức thanh toán: Phiếu công trái thu và ghi bằng ngoại tệ khi thanh toán sẽ được trả bằng ngoại tệ, bằng tiền Việt Nam hoặc bằng các mặt hàng bảo đảm tùy theo yêu cầu của người sở hữu.
• Hướng dẫn thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Ngoại giao và Ngân hàng Ngoại thương chịu trách nhiệm quy định chi tiết thủ tục mua, bảo quản, chuyển nhượng và thanh toán đối với loại công trái thu bằng ngoại tệ (bao gồm cả ngoại tệ chuyển đổi và không chuyển đổi).

5. Quản lý tài chính và phân công trách nhiệm của các cơ quan nhà nước

• Quản lý ngân sách: Toàn bộ khoản thu từ công trái phải được hạch toán vào một tài khoản riêng thuộc ngân sách trung ương. Mọi chi phí phát hành do ngân hàng trung ương đài thọ theo chế độ cấp phát kinh phí.
• Trách nhiệm của Bộ Tài chính: Là cơ quan thống nhất quản lý việc phát hành công trái; lập kế hoạch phát hành, thanh toán; ban hành chế độ quản lý và đôn đốc, kiểm tra thực hiện. Cơ quan tài chính cấp tỉnh, huyện hỗ trợ UBND cùng cấp chỉ đạo hoạt động này tại địa phương.
• Trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước: Thực hiện in ấn, bảo quản, phát hành phiếu công trái; tổ chức bán phiếu, ghi chép, bảo quản hồ sơ chứng từ, quyết toán nguồn thu với ngân sách trung ương và thực hiện chi trả khi đến hạn.
• Trách nhiệm của Bộ Lương thực: Tiếp nhận thóc công trái và thực hiện thanh toán với ngân sách trung ương theo giá thóc thuế nông nghiệp.
• Trách nhiệm của Ủy ban Vật giá Nhà nước: Ban hành quy định về giá của các mặt hàng bảo đảm giá trị tiền mua công trái.
• Trách nhiệm vận động đối ngoại: Bộ Ngoại giao phối hợp với Ban Việt kiều trung ương, Bộ Lao động và các cơ quan đối ngoại tổ chức tuyên truyền, vận động kiều bào và công dân Việt Nam đang học tập, lao động, công tác ở nước ngoài tham gia mua công trái.
• Kế hoạch hóa dài hạn: Từ năm 1991 trở đi, Ủy ban Kế hoạch Nhà nước và Bộ Tài chính có trách nhiệm xây dựng kế hoạch về quỹ hàng hóa và nguồn vốn ngân sách để bảo đảm việc thanh toán đầy đủ cho các phiếu công trái đến hạn.

Hiệu lực thi hành

Nghị định này có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Thủ trưởng các Bộ, Ủy ban Nhà nước, các cơ quan khác thuộc Hội đồng Bộ trưởng và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Nghị định này.