Nghị định số 146-TP/NĐ được ban hành năm 1946 bởi Bộ trưởng Bộ Tư pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, tập trung quy định chi tiết về tổ chức, thẩm quyền và thủ tục tố tụng của hệ thống Tòa án quân sự trong giai đoạn đầu xây dựng chính quyền cách mạng.

Phạm vi áp dụng của Nghị định bao gồm toàn bộ các hoạt động tư pháp quân sự trên lãnh thổ Việt Nam, áp dụng đối với các quân nhân, nhân viên quốc phòng và các cá nhân có hành vi xâm phạm đến an ninh quốc gia, trật tự công cộng hoặc cản trở công cuộc kháng chiến kiến quốc.

Tổ chức bộ máy và nhân sự của Tòa án quân sự

• Thành phần Hội đồng xét xử của Tòa án quân sự được quy định chặt chẽ, bao gồm Chánh án làm chủ tọa, các thẩm phán quân sự và sự tham gia bắt buộc của Ủy viên Chính phủ đóng vai trò công tố viên.
• Việc bổ nhiệm các thành viên của Tòa án quân sự có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tư pháp và Bộ Quốc phòng nhằm đảm bảo tính chuyên môn pháp lý lẫn yêu cầu kỷ luật quân đội.
• Quy định rõ ràng về tiêu chuẩn, nhiệm vụ và quyền hạn của từng chức danh tư pháp trong tòa án để tránh sự chồng chéo quyền lực trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Thẩm quyền xét xử của Tòa án quân sự

• Tòa án quân sự có thẩm quyền xét xử đối với tất cả các tội danh liên quan đến phản quốc, gián điệp, hoạt động phá hoại cách mạng, và các hành vi làm phương hại đến nền độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
• Xác định thẩm quyền đối với các tội phạm do quân nhân thực hiện, bao gồm vi phạm kỷ luật chiến trường, đào ngũ, phản bội hàng ngũ hoặc các tội phạm hình sự thông thường do quân nhân gây ra trong khu vực có chiến sự.
• Phân định rõ ranh giới thẩm quyền giữa Tòa án quân sự và Tòa án thường để đảm bảo không xảy ra tranh chấp về thẩm quyền xét xử trong các vụ án có sự tham gia của cả dân thường và quân nhân.

Thủ tục tố tụng và quyền bào chữa tại phiên tòa

• Quy định trình tự khởi tố, điều tra và truy tố nhanh chóng nhằm đáp ứng yêu cầu khẩn cấp của thời chiến, cho phép tổ chức các phiên tòa lưu động ngay tại địa bàn xảy ra vụ án để kịp thời răn đe.
• Bị cáo được bảo đảm quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa tại phiên tòa, thể hiện tinh thần dân chủ pháp chế ngay trong bối cảnh đất nước gặp nhiều khó khăn.
• Hồ sơ vụ án phải được lập đầy đủ, ghi chép rõ ràng các chứng cứ phạm tội và lời khai của nhân chứng trước khi Hội đồng xét xử ra phán quyết.

Hiệu lực thi hành và cơ chế kháng cáo

• Các bản án của Tòa án quân sự trong thời kỳ này thường có hiệu lực thi hành ngay do tính chất khẩn cấp của tình hình chiến sự.
• Tuy nhiên, Nghị định cũng mở ra cơ chế xem xét lại bản án hoặc đệ trình đơn xin ân giảm lên Chủ tịch nước đối với các hình phạt nghiêm trọng như tử hình, nhằm đảm bảo tính nhân đạo và tránh oan sai.

Nghị định số 146-TP/NĐ có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành năm 1946, đặt nền móng pháp lý quan trọng cho sự hình thành và phát triển của ngành tòa án quân sự Việt Nam trong tiến trình lịch sử.