Nghị định 171/2013/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2014. Văn bản này quy định chi tiết các chế tài xử phạt nhằm tăng cường trật tự, an toàn giao thông và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với hai lĩnh vực giao thông quan trọng này.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định về các hành vi vi phạm hành chính; hình thức, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với từng hành vi vi phạm hành chính; thẩm quyền lập biên bản, thẩm quyền xử phạt, mức phạt tiền cụ thể theo từng chức danh đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt. Đối tượng áp dụng bao gồm cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, đường sắt trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; người có thẩm quyền xử phạt và các cá nhân, tổ chức khác có liên quan.

- Giải thích từ ngữ và nguyên tắc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

• Lĩnh vực giao thông đường bộ: Định nghĩa cụ thể các loại phương tiện tham gia giao thông bao gồm máy kéo, các loại xe tương tự xe ô tô, các loại xe tương tự xe mô tô, xe máy điện, các loại xe tương tự xe gắn máy và xe đạp máy (kể cả xe đạp điện).
• Lĩnh vực giao thông đường sắt: Giải thích rõ các thuật ngữ kỹ thuật và nghiệp vụ như dốc gù, dồn phóng, thả trôi, cắt hớt, chế độ hô đáp, cấp cảnh báo, khổ giới hạn tiếp giáp kiến trúc đường sắt, phạm vi đường ngang và phạm vi cầu chung.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Quy định các biện pháp bắt buộc áp dụng đối với đối tượng vi phạm bao gồm buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu; buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây dựng không đúng với giấy phép; buộc thực hiện biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường; buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tái xuất phương tiện; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện vi phạm hành chính.

- Xử phạt vi phạm quy tắc giao thông đường bộ

• Người điều khiển xe ô tô và các loại xe tương tự xe ô tô: Áp dụng mức phạt tiền từ 100.000 đồng đến 20.000.000 đồng tùy theo tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi. Các hành vi không chấp hành hiệu lệnh biển báo, vạch kẻ đường bị phạt từ 100.000 đến 200.000 đồng; dừng đỗ xe sai quy định, lùi xe trên đường một chiều bị phạt từ 300.000 đến 400.000 đồng; chạy quá tốc độ từ 5 km/h đến dưới 10 km/h, không chấp hành đèn tín hiệu bị phạt từ 600.000 đến 800.000 đồng; đi vào đường cấm, đi ngược chiều, vi phạm quy tắc trên đường cao tốc bị phạt từ 800.000 đến 1.200.000 đồng; điều khiển xe khi có nồng độ cồn hoặc chất ma túy trong cơ thể bị phạt tiền lên đến 15.000.000 đồng và tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe đến 24 tháng; hành vi lạng lách, đánh võng, đuổi nhau trên đường gây tai nạn bị phạt từ 15.000.000 đến 20.000.000 đồng.
• Người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy (kể cả xe máy điện): Phạt tiền từ 60.000 đồng đến 14.000.000 đồng. Hành vi không đội mũ bảo hiểm hoặc cài quai không đúng quy cách bị phạt từ 100.000 đến 200.000 đồng; đi vào đường cấm, đường cao tốc, đi ngược chiều bị phạt từ 200.000 đến 400.000 đồng; vi phạm nồng độ cồn vượt mức cho phép bị phạt đến 3.000.000 đồng; các hành vi buông cả hai tay, dùng chân điều khiển xe, lạng lách, đánh võng, chạy xe bằng một bánh bị phạt từ 5.000.000 đến 7.000.000 đồng (nếu gây tai nạn hoặc không chấp hành hiệu lệnh dừng xe bị phạt đến 14.000.000 đồng).
• Người điều khiển máy kéo, xe máy chuyên dùng: Phạt tiền từ 80.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với các hành vi vi phạm quy tắc giao thông, chạy quá tốc độ, đi vào đường cao tốc trái quy định, vi phạm nồng độ cồn hoặc sử dụng chất ma túy (bị tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe hoặc chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật giao thông đường bộ đến 24 tháng).
• Người điều khiển xe đạp, xe thô sơ, người đi bộ và người dẫn dắt súc vật: Áp dụng hình thức cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 50.000 đồng đến 200.000 đồng đối với các hành vi đi sai phần đường, không chấp hành đèn tín hiệu, đi vào đường cao tốc trái quy định, xếp hàng hóa vượt quá giới hạn.
• Các hành vi vi phạm khác: Phạt tiền từ 100.000 đồng đến 7.000.000 đồng đối với các hành vi phơi nông sản trên đường, họp chợ, đặt biển quảng cáo trái phép, ném đinh hoặc rải vật sắc nhọn trên đường bộ gây nguy hiểm cho người tham gia giao thông.

- Vi phạm quy định về kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ

• Sử dụng, khai thác phạm vi đất dành cho đường bộ: Phạt tiền từ 100.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với các hành vi bán hàng rong, họp chợ, dựng lều quán, xây dựng nhà ở, công trình kiên cố trái phép trong phạm vi đất dành cho đường bộ hoặc hành lang an toàn đường bộ.
• Thi công, bảo trì công trình: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với các hành vi thi công không có giấy phép, thi công không đúng phương án, không bố trí đủ biển báo hiệu, rào chắn, thiết bị bảo đảm an toàn giao thông để xảy ra ùn tắc hoặc tai nạn.
• Xây dựng bến xe, bãi đỗ xe, trạm dừng nghỉ, trạm thu phí: Phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi xây dựng không theo quy hoạch hoặc không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theo thiết kế được duyệt.
• Quản lý, bảo trì, bảo vệ kết cấu hạ tầng: Phạt tiền từ 60.000 đồng đến 14.000.000 đồng đối với hành vi tự ý khoan đào xẻ đường, phá dải phân cách, làm hư hỏng hệ thống thoát nước hoặc tháo dỡ di chuyển biển báo hiệu trái phép.

- Vi phạm quy định về phương tiện và người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ

• Điều kiện phương tiện tham gia giao thông: Phạt tiền đối với hành vi điều khiển xe không có kính chắn gió, thiếu đèn chiếu sáng, còi, phanh, gương chiếu hậu; tự ý thay đổi kích thước thùng xe; sử dụng xe quá niên hạn sử dụng hoặc xe tự chế lắp ráp trái quy định (bị tịch thu phương tiện).
• Bảo vệ môi trường: Phạt tiền từ 50.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi thải khí thải vượt tiêu chuẩn, để dầu nhờn rơi vãi, chở hàng rời không che đậy làm rơi vãi, đổ rác thải và phế thải ra đường phố không đúng nơi quy định.
• Điều kiện của người điều khiển: Phạt tiền đối với hành vi không mang theo hoặc không có Giấy phép lái xe, Giấy đăng ký xe, Giấy chứng nhận kiểm định, Giấy chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm dân sự; điều khiển xe không đúng độ tuổi quy định.

- Vi phạm quy định về vận tải đường bộ và dịch vụ hỗ trợ

• Vận tải hành khách: Phạt tiền đối với hành vi chở quá số người quy định, đón trả khách sai vị trí, sang nhượng khách dọc đường trái ý muốn, hành hung hành khách, không gắn thiết bị giám sát hành trình hoặc thiết bị không hoạt động.
• Vận tải hàng hóa: Phạt tiền đối với hành vi chở hàng vượt quá trọng tải thiết kế của xe (chia theo các mức từ dưới 10% đến trên 60%), chở hàng quá chiều cao xếp hàng cho phép, vận chuyển hàng siêu trường siêu trọng hoặc hàng nguy hiểm không có Giấy phép lưu hành.
• Dịch vụ hỗ trợ vận tải: Phạt tiền đối với các hành vi không niêm yết tên, số điện thoại, giá cước; sử dụng xe taxi không có hộp đèn hoặc không lắp đồng hồ tính tiền; kinh doanh vận tải không có giấy phép; thành lập bến dù, bến cóc đón trả khách trái phép.
• Trách nhiệm của chủ phương tiện: Phạt tiền đối với chủ xe tự ý thay đổi màu sơn, nhãn hiệu, tự ý đục lại số khung số máy, tự ý cải tạo kết cấu xe không đúng thiết kế, giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển tham gia giao thông.

- Vi phạm quy định trong lĩnh vực giao thông đường sắt

• Tín hiệu, quy tắc giao thông và chạy tàu: Xử phạt các hành vi vi phạm quy định về lập tàu, thử hãm, dồn tàu, đón gửi tàu, chạy tàu không có chứng vật chạy tàu, không chấp hành tín hiệu đường sắt, vi phạm quy tắc giao thông tại đường ngang, cầu chung, hầm.
• Bảo vệ kết cấu hạ tầng đường sắt: Phạt tiền đối với hành vi đổ rác thải, chất độc hại lên đường sắt; đào đất đá trong phạm vi bảo vệ công trình; tự ý mở đường ngang trái phép; xây dựng nhà, công trình kiên cố trái phép trong phạm vi đất dành cho đường sắt.
• Phương tiện giao thông đường sắt: Phạt tiền đối với hành vi đưa phương tiện tự tạo chạy trên đường sắt (bị tịch thu phương tiện); phương tiện không có đăng ký, đăng kiểm; không lắp đủ thiết bị phanh hãm, van hãm khẩn cấp, thiết bị ghi tốc độ (hộp đen).
• Nhân viên đường sắt: Phạt tiền đối với nhân viên trực tiếp phục vụ chạy tàu vi phạm quy định về giấy phép lái tàu, bằng, chứng chỉ chuyên môn; vi phạm quy định về nồng độ cồn khi lên ban; vi phạm quy trình tác nghiệp kỹ thuật gây mất an toàn chạy tàu.
• Kinh doanh đường sắt và các vi phạm khác: Xử phạt vi phạm điều kiện kinh doanh xếp dỡ, lưu kho, vận tải đường sắt; vận chuyển tử thi, hài cốt, động vật hoang dã trái quy định; làm, tàng trữ, vận chuyển và bán vé tàu giả; bán hàng rong trên tàu dưới ga.

- Thẩm quyền xử phạt, lập biên bản và thủ tục xử phạt

• Thẩm quyền xử phạt: Được phân định rõ ràng giữa Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp, các lực lượng thuộc Công an nhân dân (Cảnh sát giao thông, Cảnh sát trật tự, Cảnh sát phản ứng nhanh, Cảnh sát cơ động, Trưởng Công an cấp xã...) và Thanh tra giao thông vận tải, người được giao nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành đường bộ, đường sắt.
• Thẩm quyền lập biên bản: Thuộc về các chức danh có thẩm quyền xử phạt, công chức, viên chức tuần kiểm đường bộ, trưởng tàu (đối với vi phạm trên tàu) và công an viên tại địa phương.
• Thủ tục xử phạt chủ phương tiện: Quy định cụ thể quy trình lập biên bản và ra quyết định xử phạt khi chủ phương tiện có mặt hoặc vắng mặt tại nơi xảy ra vi phạm; quy định việc xác minh lỗi không sang tên xe chỉ thực hiện qua công tác đăng ký xe hoặc điều tra tai nạn giao thông từ mức nghiêm trọng trở lên.
• Tạm giữ phương tiện, giấy tờ: Cho phép người có thẩm quyền tạm giữ phương tiện đến 07 ngày trước khi ra quyết định xử phạt đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng (như vi phạm nồng độ cồn, chất ma túy, đua xe trái phép, không có giấy tờ xe...) để ngăn chặn ngay hành vi vi phạm hành chính.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 171/2013/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2014. Nghị định này thay thế hoàn toàn Nghị định số 34/2010/NĐ-CP, Nghị định số 71/2012/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và Nghị định số 44/2006/NĐ-CP, Nghị định số 156/2007/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông vận tải đường sắt. Một số điều khoản cụ thể về xử phạt hành vi không làm thủ tục đăng ký sang tên xe và xếp hàng hóa vượt trọng tải có lộ trình áp dụng riêng từ ngày 01 tháng 7 năm 2014, ngày 01 tháng 01 năm 2015 và ngày 01 tháng 01 năm 2017.