Nghị định 20/2010/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nhằm hướng dẫn chi tiết thi hành Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 của Pháp lệnh Dân số, tập trung quy định cụ thể về các trường hợp đặc biệt không bị coi là vi phạm quy định sinh một hoặc hai con.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định chi tiết các trường hợp thực tế được phép sinh con thứ ba trở lên mà không vi phạm chính sách dân số. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan nhà nước, tổ chức, các cặp vợ chồng và cá nhân công dân Việt Nam trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ về kế hoạch hóa gia đình.

Các trường hợp không vi phạm quy định sinh một hoặc hai con

Nghị định quy định rõ 7 trường hợp đặc biệt mà các cặp vợ chồng hoặc cá nhân khi sinh con thứ ba trở lên không bị coi là vi phạm quy định, bao gồm:

• Cặp vợ chồng sinh con thứ ba, nếu một hoặc cả hai người thuộc dân tộc có số dân dưới 10.000 người hoặc thuộc dân tộc có nguy cơ suy giảm số dân (tỷ lệ sinh nhỏ hơn hoặc bằng tỷ lệ chết) theo công bố chính thức của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
• Cặp vợ chồng sinh lần thứ nhất mà sinh ba con trở lên trong cùng một lần sinh.
• Cặp vợ chồng đã có một con đẻ, sinh lần thứ hai mà sinh hai con trở lên trong cùng một lần sinh.
• Cặp vợ chồng sinh lần thứ ba trở lên, nếu tại thời điểm sinh chỉ có duy nhất một con đẻ còn sống, kể cả trường hợp con đẻ đó đã được cho làm con nuôi.
• Cặp vợ chồng sinh con thứ ba, nếu đã có hai con đẻ nhưng một hoặc cả hai con bị dị tật hoặc mắc bệnh hiểm nghèo không mang tính di truyền, đã được Hội đồng Giám định y khoa cấp tỉnh hoặc cấp Trung ương xác nhận theo đúng quy định.
• Cặp vợ chồng mà một hoặc cả hai người đã có con riêng (con đẻ), chỉ sinh một con hoặc hai con trở lên trong cùng một lần sinh. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng cho trường hợp tái hôn giữa hai người đã từng có từ hai con chung trở lên hiện đang còn sống.
• Phụ nữ chưa kết hôn sinh một hoặc hai con trở lên trong cùng một lần sinh.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

Để triển khai thực hiện hiệu quả các quy định trên, Chính phủ phân công trách nhiệm cụ thể cho các Bộ ngành liên quan:

• Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Có trách nhiệm định kỳ 5 năm một lần thực hiện công bố tên các dân tộc có số dân dưới 10.000 người, cũng như các dân tộc có tỷ lệ sinh nhỏ hơn hoặc bằng tỷ lệ chết (dân tộc có nguy cơ suy giảm số dân).
• Bộ Y tế: Có trách nhiệm ban hành danh mục dị tật, bệnh hiểm nghèo không mang tính di truyền để làm cơ sở xác định đối tượng được phép sinh con thứ ba. Đồng thời, Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan hướng dẫn và tổ chức thi hành toàn diện Nghị định này.
• Các cơ quan, tổ chức và cá nhân khác: Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các cặp vợ chồng, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Nghị định.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 20/2010/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 29 tháng 4 năm 2010. Tất cả các quy định trước đây trái với quy định của Nghị định này đều bị bãi bỏ.