Nghị định số 21/2003/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Ngoại giao. Đây là văn bản pháp lý quan trọng xác lập vai trò quản lý nhà nước của Bộ Ngoại giao trong các lĩnh vực đối ngoại, biên giới lãnh thổ, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và quản lý hệ thống các Cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với Bộ Ngoại giao, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động đối ngoại và quản lý nhà nước về ngoại giao của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Vị trí và chức năng của Bộ Ngoại giao

Bộ Ngoại giao là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về đối ngoại, bao gồm các lĩnh vực cốt lõi:

• Công tác ngoại giao và biên giới lãnh thổ quốc gia.
• Công tác đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
• Ký kết và thực hiện các điều ước quốc tế, quản lý các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.
• Quản lý nhà nước đối với các dịch vụ công và thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp có vốn nhà nước thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ.

Nhiệm vụ và quyền hạn chi tiết

Bộ Ngoại giao thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ, quyền hạn chung của Bộ, cơ quan ngang Bộ theo quy định pháp luật và các nhiệm vụ cụ thể sau:

• Công tác xây dựng pháp luật và chiến lược: Trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ các dự án luật, pháp lệnh, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, chiến lược, quy hoạch phát triển và kế hoạch dài hạn, năm năm, hàng năm; ban hành các quyết định, chỉ thị, thông tư và tổ chức tuyên truyền, phổ biến pháp luật thuộc phạm vi quản lý.
• Công tác ngoại giao:
  • Trình các đề án thiết lập hoặc đình chỉ quan hệ ngoại giao, lãnh sự; thành lập hoặc rút Cơ quan đại diện; cử và triệu hồi Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền, Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực tại Liên hợp quốc.
  • Đại diện Nhà nước trong quan hệ ngoại giao; quản lý hoạt động của các cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự nước ngoài và các tổ chức quốc tế tại Việt Nam.
  • Chủ trì chuẩn bị đón tiếp các đoàn cấp cao nước ngoài và tổ chức các đoàn cấp cao Việt Nam đi thăm nước ngoài; tổ chức hội nghị, hội thảo quốc tế.
  • Phát ngôn quan điểm chính thức của Việt Nam; quản lý hoạt động báo chí của phóng viên nước ngoài tại Việt Nam; chủ trì hoạt động của Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam.
  • Bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền lợi hợp pháp của tổ chức, công dân Việt Nam ở nước ngoài; thực hiện nghiệp vụ lãnh sự, xuất nhập cảnh, hợp pháp hóa lãnh sự, quốc tịch và hộ tịch.
• Công tác biên giới lãnh thổ quốc gia:
  • Nghiên cứu, đánh giá tình hình quản lý biên giới, vùng trời, vùng biển, hải đảo và thềm lục địa; đề xuất chủ trương, biện pháp quản lý phù hợp.
  • Giúp Chính phủ xác định biên giới quốc gia, phạm vi chủ quyền; chủ trì soạn thảo phương án hoạch định biên giới và xác định ranh giới vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa với các nước láng giềng.
  • Chỉ đạo, hướng dẫn phân giới cắm mốc và giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan đến chủ quyền lãnh thổ.
• Công tác đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài: Nghiên cứu, đề xuất chính sách; chủ trì phối hợp tuyên truyền, vận động và hỗ trợ kiều bào hướng về tổ quốc; quản lý Quỹ hỗ trợ, vận động cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
• Quản lý Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài: Chỉ đạo thực hiện đường lối đối ngoại; điều động cán bộ, công chức; quản lý hoạt động phục vụ kinh tế và xây dựng cơ sở vật chất, kinh phí của các Cơ quan đại diện.
• Ký kết và thực hiện điều ước, thỏa thuận quốc tế: Trình đàm phán, ký kết hoặc gia nhập điều ước quốc tế; hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện; tổ chức lưu trữ, thống kê điều ước quốc tế và thỏa thuận quốc tế của các địa phương, tổ chức chính trị - xã hội.
• Các công tác quản lý khác: Hướng dẫn nghiệp vụ đối ngoại cho các Bộ, ngành, địa phương; nghiên cứu khoa học quan hệ quốc tế; quản lý dịch vụ công, doanh nghiệp có vốn nhà nước thuộc Bộ; quản lý tổ chức phi chính phủ nước ngoài; thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo; cải cách hành chính; quản lý tổ chức bộ máy, biên chế, phong hàm ngoại giao và quản lý tài chính, tài sản được giao.

Cơ cấu tổ chức của Bộ Ngoại giao

Cơ cấu tổ chức của Bộ Ngoại giao được phân định rõ ràng thành ba nhóm tổ chức chính:

• Các tổ chức giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước (23 đơn vị): Vụ Chính sách đối ngoại, Vụ Tổng hợp kinh tế, Vụ Hợp tác kinh tế đa phương, Vụ Châu Á I, Vụ Châu Á II, Vụ Châu Âu I, Vụ Châu Âu II, Vụ Châu Mỹ, Vụ Tây Á - Châu Phi, Vụ ASEAN, Vụ Luật pháp và Điều ước Quốc tế, Vụ các Tổ chức quốc tế, Vụ Lễ tân, Vụ Văn hoá - UNESCO, Vụ Thông tin báo chí, Vụ Tổ chức cán bộ, Vụ Quản trị tài vụ, Cục Lãnh sự, Thanh tra Bộ, Văn phòng Bộ, Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài, Ban Biên giới, Sở Ngoại vụ thành phố Hồ Chí Minh.
• Các tổ chức sự nghiệp thuộc Bộ (05 đơn vị): Học viện Quan hệ quốc tế, Báo Quốc tế, Trung tâm hướng dẫn báo chí nước ngoài, Trung tâm Thông tin kinh tế đối ngoại và tin học, Cục Phục vụ Ngoại giao đoàn.
• Các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài: Các Đại sứ quán; các Tổng Lãnh sự quán và Lãnh sự quán; các Phái đoàn đại diện thường trực của Việt Nam ở nước ngoài và bên cạnh Liên hợp quốc cùng các tổ chức quốc tế liên chính phủ.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định 21/2003/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo.

Nghị định này thay thế các văn bản pháp quy trước đây bao gồm:

• Nghị định số 82/CP ngày 10 tháng 11 năm 1993 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Ngoại giao.
• Nghị định số 37/CP ngày 26 tháng 4 năm 1997 của Chính phủ về nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài thuộc Bộ Ngoại giao.
• Nghị định số 21/CP ngày 08 tháng 5 năm 1993 của Chính phủ về nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Ban Biên giới của Chính phủ.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.