Nghị định 21-CP được Chính phủ ban hành năm 1993 quy định về nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Ban Biên giới của Chính phủ. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm xác định rõ chức năng quản lý nhà nước và chỉ đạo công tác biên giới, lãnh thổ quốc gia, bảo vệ chủ quyền và các quyền hợp pháp của Việt Nam trên đất liền, trên biển, trên không, các hải đảo và thềm lục địa.

Phạm vi áp dụng của Nghị định bao gồm toàn bộ các hoạt động quản lý nhà nước về biên giới, lãnh thổ quốc gia của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đối tượng áp dụng trực tiếp là Ban Biên giới của Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, đặc biệt là các địa phương có đường biên giới đất liền hoặc giáp biển.

Vị trí và chức năng của Ban Biên giới của Chính phủ

Theo quy định tại Nghị định, Ban Biên giới của Chính phủ là cơ quan trực thuộc Chính phủ. Cơ quan này thực hiện chức năng quản lý nhà nước và chỉ đạo toàn diện công tác biên giới, lãnh thổ quốc gia. Nhiệm vụ trọng tâm của Ban là xác định chủ quyền, các quyền chủ quyền và quyền tài phán của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đối với toàn bộ lãnh thổ bao gồm đất liền, vùng biển, vùng trời, các hải đảo và thềm lục địa.

Nhiệm vụ và quyền hạn chi tiết của Ban Biên giới của Chính phủ

Ban Biên giới của Chính phủ được giao các nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể sau đây để thực thi chức năng quản lý nhà nước:

• Xác định biên giới và chủ quyền quốc gia: Giúp Chính phủ xác định biên giới quốc gia, các vùng biển và thềm lục địa của Việt Nam; xác định phạm vi chủ quyền và các quyền của Việt Nam đối với các hải đảo, vùng biển, thềm lục địa và vùng trời.
• Đề xuất ký kết điều ước quốc tế: Nghiên cứu và đề xuất chủ trương ký kết, phê chuẩn các điều ước quốc tế liên quan đến vấn đề biên giới, lãnh thổ, quản lý vùng biển, vùng trời và thềm lục địa Việt Nam.
• Hoạch định biên giới: Chủ trì soạn thảo các phương án hoạch định biên giới quốc gia, xác định ranh giới vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam với các nước láng giềng có liên quan.
• Phân giới cắm mốc và xây dựng quy chế: Hướng dẫn, chỉ đạo và tổ chức thực hiện việc phân giới, cắm mốc quốc giới trên cơ sở các Hiệp ước hoạch định biên giới quốc gia đã được ký kết giữa Việt Nam với các nước láng giềng. Chủ trì soạn thảo, trình Chính phủ quy chế biên giới với các nước láng giềng và tổ chức hướng dẫn thực hiện các quy chế đã ký kết.
• Xây dựng và ban hành văn bản pháp quy: Chủ trì soạn thảo trình Chính phủ các chính sách, quy định về quản lý biên giới, lãnh thổ quốc gia, các vùng biển, thềm lục địa và vùng trời Việt Nam. Tự ban hành hoặc phối hợp với các ngành hữu quan ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành quy định của Chính phủ trong phạm vi thẩm quyền; theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các văn bản đã ban hành.
• Giải quyết tranh chấp biên giới, lãnh thổ: Kiểm tra, theo dõi, tổng hợp tình hình tranh chấp tại các khu vực biên giới đất liền, trên các vùng biển, thềm lục địa, hải đảo và vùng trời Việt Nam để xây dựng phương án giải quyết trình Chính phủ.
• Xử lý các vấn đề phát sinh: Trình Chính phủ xử lý hoặc trực tiếp hướng dẫn xử lý theo thẩm quyền các vấn đề phát sinh trong hoạt động của các ngành, địa phương liên quan đến chủ quyền, các quyền thuộc chủ quyền và lợi ích quốc gia trên đất liền, hải đảo, vùng biển, thềm lục địa và vùng trời Việt Nam.
• Hợp tác quốc tế: Thực hiện hợp tác với các tổ chức quốc tế, các nước trong và ngoài khu vực trong công tác nghiên cứu, trao đổi thông tin, tư liệu, học tập kinh nghiệm chuyên môn phục vụ quản lý biên giới và giải quyết các tranh chấp về biên giới, lãnh thổ.
• Yêu cầu báo cáo và cung cấp thông tin: Yêu cầu các ngành và địa phương báo cáo định kỳ hoặc theo từng sự kiện về tình hình quản lý biên giới, lãnh thổ, hải đảo, vùng biển, thềm lục địa và vùng trời; yêu cầu cung cấp tài liệu cần thiết liên quan đến các sự kiện xảy ra để tổng hợp báo cáo Chính phủ hoặc giải quyết theo ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ.
• Đào tạo và quản lý nội bộ: Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ chuyên trách công tác quản lý biên giới, lãnh thổ quốc gia; quản lý tổ chức bộ máy, biên chế và cơ sở vật chất được giao.
• Thực hiện nhiệm vụ thường trực chuyên ngành: Đóng vai trò là cơ quan thường trực của Tiểu ban nghiên cứu Thềm lục địa Việt Nam (theo Quyết định số 205-CT ngày 28-5-1984) và là cơ quan thường trực, bộ máy giúp việc của Ban chỉ đạo về các vấn đề liên quan đến Biển Đông và Trường Sa (theo Quyết định số 252-HĐBT ngày 6-7-1992).

Cơ cấu tổ chức bộ máy của Ban Biên giới của Chính phủ

Bộ máy của Ban Biên giới của Chính phủ được thiết lập bao gồm các đơn vị trực thuộc sau:

• Vụ Biên giới Việt - Trung.
• Vụ Biên giới phía Tây (phụ trách tuyến biên giới Việt Nam - Lào và Việt Nam - Campuchia).
• Vụ Biển (phụ trách các vấn đề liên quan đến biển, hải đảo, thềm lục địa và vùng trời).
• Trung tâm Thông tin - tư liệu.
• Văn phòng.

Nhiệm vụ và biên chế cụ thể của từng đơn vị trực thuộc nêu trên do Trưởng ban Ban Biên giới của Chính phủ quy định.

Chế độ lãnh đạo và điều hành

Ban Biên giới của Chính phủ hoạt động theo chế độ thủ trưởng:

• Ban do Trưởng ban phụ trách và chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ về toàn bộ công tác được giao.
• Giúp việc cho Trưởng ban có các Phó Trưởng ban. Các Phó Trưởng ban chịu trách nhiệm trước Trưởng ban về các nhiệm vụ được phân công cụ thể.
• Thủ tướng Chính phủ quyết định việc bổ nhiệm và miễn nhiệm đối với các chức danh Trưởng ban và Phó Trưởng ban.

Thành lập tổ chức biên giới tại các địa phương

Đối với một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có đường biên giới đất liền hoặc giáp biển, việc thành lập tổ chức chuyên trách về biên giới sẽ do Trưởng ban Ban Biên giới của Chính phủ phối hợp cùng Bộ trưởng, Trưởng ban Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ đề nghị và trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định 21-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành và thay thế hoàn toàn cho Nghị định số 188-CP ngày 06-10-1975 của Hội đồng Chính phủ. Tất cả các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ.

Trưởng ban Ban Biên giới của Chính phủ, các Bộ trưởng, Thủ trưởng các cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc Nghị định này.