Nghị định 251-CP do Hội đồng Chính phủ ban hành năm 1981 quy định về việc thiết lập và xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước nhằm tôn vinh các công trình, tác phẩm xuất sắc thuộc lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, văn học và nghệ thuật.

Phạm vi áp dụng và đối tượng được xét tặng giải thưởng

Nghị định quy định cụ thể về các lĩnh vực và đối tượng được xem xét nhận hai giải thưởng cao quý này, bao gồm:

• Các công trình thuộc lĩnh vực khoa học và kỹ thuật (bao gồm khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật) và văn học, nghệ thuật.
• Các đối tượng cụ thể được xét tặng bao gồm: các công trình nghiên cứu khoa học và kỹ thuật (nghiên cứu cơ bản, ứng dụng và triển khai); sách giáo khoa dùng trong các trường học; các tác phẩm văn học, nghệ thuật; các công trình nghiên cứu lý luận, phê bình đã được sáng tác và sử dụng dưới các hình thức xuất bản, kiến trúc, triển lãm, sân khấu, màn ảnh, phát thanh, truyền hình, giảng dạy, đĩa hát...
• Thời gian giới hạn của tác phẩm: Tất cả các tác phẩm và công trình nghiên cứu đã được công bố hoặc sử dụng từ ngày thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến thời điểm xét duyệt, nếu đạt tiêu chuẩn đều được xem xét tặng giải thưởng.
• Hình thức khen thưởng: Giải thưởng có thể trao cho một tác phẩm đơn lẻ hoặc toàn bộ cụm tác phẩm, công trình của một cá nhân hoặc của một tập thể.
• Phạm vi đối tượng: Áp dụng cho tác phẩm và công trình của người Việt Nam (kể cả người Việt Nam định cư ở nước ngoài) và người nước ngoài có công trình nghiên cứu hoặc sáng tác về Việt Nam.

Tiêu chuẩn xét tặng các hạng mục giải thưởng

Nghị định phân định rõ ràng tiêu chuẩn cho từng loại giải thưởng như sau:

• Giải thưởng Hồ Chí Minh: Được tặng cho những công trình nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, các công trình giáo dục và tác phẩm văn học, nghệ thuật đặc biệt xuất sắc. Các công trình này phải có giá trị rất cao về mặt khoa học, văn học, nghệ thuật và nội dung tư tưởng; có tác dụng lớn phục vụ sự nghiệp cách mạng ở nước ta; đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế quốc dân, khoa học, kỹ thuật, văn học, nghệ thuật; đồng thời có ảnh hưởng sâu rộng và lâu dài trong đời sống nhân dân.
• Giải thưởng Nhà nước: Được tặng cho các công trình nghiên cứu khoa học, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao về khoa học, văn học, nghệ thuật, nội dung tư tưởng, có tác dụng và ảnh hưởng lớn trong xã hội. Tiêu chuẩn cụ thể gồm:
  • Các công trình nghiên cứu khoa học, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật xuất sắc, có tác dụng nâng cao năng suất lao động và hiệu suất sử dụng thiết bị, vật tư, đem lại nhiều hiệu quả kinh tế, góp phần đáng kể vào sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, của khoa học, kỹ thuật và xã hội.
  • Các sách giáo khoa có giá trị xuất sắc và được sử dụng rộng rãi trong các trường học (bao gồm đại học, trung học chuyên nghiệp, dạy nghề và phổ thông).
  • Các tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao về nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật, có tác dụng tốt trong việc giáo dục, xây dựng con người mới, nâng cao trình độ thẩm mỹ của nhân dân, góp phần đáng kể vào sự phát triển của nền văn học, nghệ thuật Việt Nam.

Thời gian xét duyệt, công bố và giá trị giải thưởng

Quy trình xét duyệt và giá trị vật chất đi kèm giải thưởng được quy định cụ thể:

• Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước được tổ chức xét duyệt và công bố định kỳ mỗi năm một lần vào dịp Quốc khánh ngày 2 tháng 9.
• Người được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh sẽ nhận được Bằng chứng nhận kèm theo số tiền thưởng là 20.000 đồng.
• Người được tặng Giải thưởng Nhà nước sẽ nhận được Bằng chứng nhận kèm theo số tiền thưởng là 10.000 đồng.

Cơ quan có thẩm quyền xét duyệt giải thưởng

Hội đồng Chính phủ quy định cơ chế thẩm định và phê duyệt giải thưởng như sau:

• Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước do Ủy ban giải thưởng Nhà nước tiến hành xét duyệt, sau đó lập hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ xem xét và ra quyết định.
• Thành phần nhân sự và phương thức hoạt động của Ủy ban giải thưởng Nhà nước do Thủ tướng Chính phủ trực tiếp quyết định.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định quy định rõ về hiệu lực pháp lý và phân công trách nhiệm triển khai:

• Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành.
• Các Bộ trưởng, Chủ nhiệm các Ủy ban Nhà nước, Thủ trưởng các cơ quan trực thuộc Hội đồng Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.
• Các Bộ trưởng Bộ Văn hóa và Thông tin, Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, và Ủy ban Khoa học Xã hội chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết việc thi hành Nghị định.