Nghị định số 353-HĐBT do Hội đồng Bộ trưởng ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Thuế lợi tức, thiết lập các quy định cụ thể về việc xác định lợi tức chịu thuế, các khoản chi phí được trừ, chế độ kế toán, hóa đơn chứng từ, cũng như các chính sách miễn, giảm thuế đối với các cơ sở kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế.

Phạm vi và đối tượng áp dụng thuế lợi tức

Đối tượng nộp thuế lợi tức theo Nghị định bao gồm toàn bộ các tổ chức kinh doanh hạch toán kinh tế độc lập và cá nhân kinh doanh có phát sinh lợi tức (gọi chung là cơ sở kinh doanh). Quy định này áp dụng không phân biệt hoạt động thường xuyên hay không thường xuyên, có địa điểm kinh doanh cố định hay lưu động.

Quy định về doanh thu tính lợi tức chịu thuế

• Doanh thu tính lợi tức chịu thuế được xác định là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền hoa hồng, và tiền dịch vụ phát sinh trong kỳ tính thuế theo quy định của Luật thuế doanh thu, chưa trừ bất kỳ khoản phí tổn nào.
• Đối với các loại hàng hóa thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, doanh thu được xác định dựa trên số lượng hàng hóa tiêu thụ thực tế và giá tính thuế quy định tại Luật thuế tiêu thụ đặc biệt.
• Bộ Tài chính chịu trách nhiệm ban hành hướng dẫn cụ thể phương pháp xác định lợi tức chịu thuế phù hợp với đặc thù của từng ngành, nghề kinh doanh.

Các khoản chi phí hợp lệ, hợp lý được trừ khi tính lợi tức chịu thuế

Cơ sở kinh doanh được trừ các khoản chi phí thực tế liên quan trực tiếp đến lợi tức chịu thuế phát sinh trong kỳ, bao gồm:

• Khấu hao tài sản cố định: Áp dụng đối với tất cả tài sản cố định thực tế có tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh.
• Chi phí nguyên liệu, vật liệu, nhiên liệu, năng lượng (vật tư): Tính theo mức tiêu hao thực tế hợp lý và giá xuất kho thực tế.
• Tiền lương, tiền công và các khoản mang tính chất tiền lương: Chi trả cho người lao động dựa trên chính sách tiền lương và thu nhập do Nhà nước quy định.
• Đối với hộ tư nhân kinh doanh: Được tính trừ tiền lương, tiền công thuê lao động ngoài; riêng tiền lương, tiền công của chính chủ hộ tư nhân thì không được coi là chi phí hợp lý và không được khấu trừ.
• Các chi phí quản lý chung, chi phí tiêu thụ sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ.
• Chi phí mua hoặc trả tiền sử dụng tài liệu kỹ thuật, bằng sáng chế, phát minh, chuyển giao công nghệ và dịch vụ kỹ thuật không thuộc tài sản cố định.
• Các khoản mua bảo hiểm theo chế độ thống nhất của Nhà nước và các khoản chi bằng tiền theo chế độ quy định.
• Các khoản thuế và lệ phí đã nộp liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh như: thuế xuất nhập khẩu, thuế doanh thu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thổ trạch, thuế tài nguyên, thu trên vốn, lệ phí trước bạ, lệ phí giao thông.

Các khoản chi phí không được phép khấu trừ

Nghị định nghiêm cấm việc tính vào chi phí hợp lý hoặc giảm trừ lợi tức chịu thuế đối với các khoản sau:

• Thiệt hại về sản phẩm hỏng vượt quá định mức cho phép; thiệt hại do ngừng sản xuất vì mọi nguyên nhân; thiệt hại do trách nhiệm cá nhân hoặc không xác định được đối tượng bồi thường.
• Các khoản tiền nộp phạt do vi phạm hành chính hoặc vi phạm pháp luật của cơ sở kinh doanh.
• Các khoản chi mang tính chất tiền thưởng như thưởng trong lương, thưởng tiết kiệm vật tư, phụ giá chất lượng sản phẩm.
• Các khoản chi không đúng chế độ quy định của Nhà nước, các khoản lỗ khác và các khoản chi đã được đài thọ bằng nguồn vốn khác.

Thuế suất và phương pháp tính thuế lợi tức

• Cơ sở kinh doanh (ngoại trừ hộ kinh doanh nhỏ và hộ buôn chuyến) thực hiện nộp thuế lợi tức theo thuế suất ổn định trên tổng lợi tức chịu thuế cả năm đối với từng nhóm ngành nghề.
• Trường hợp cơ sở kinh doanh hoạt động trong nhiều nhóm ngành nghề có mức thuế suất khác nhau nhưng không hạch toán riêng được lợi tức của từng ngành nghề, thì phải áp dụng mức thuế suất cao nhất của nhóm ngành nghề hoạt động để tính thuế trên toàn bộ lợi tức.
• Đối với hộ tư nhân kinh doanh có lợi tức chịu thuế tháng vượt trên 6 triệu đồng, ngoài thuế lợi tức thông thường, phải nộp thêm thuế lợi tức bổ sung theo quy định của Hội đồng Nhà nước.

Chế độ kế toán, hóa đơn và quản lý thu thuế

• Tất cả các tổ chức, cá nhân kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế bắt buộc phải thực hiện nghiêm túc chế độ kế toán theo Pháp lệnh kế toán thống kê và các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính.
• Bộ Tài chính thực hiện việc phát hành và quản lý thống nhất hóa đơn sử dụng cho các cơ sở kinh doanh trên phạm vi cả nước.
• Cơ sở kinh doanh có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ, đúng hạn các tài liệu, sổ sách, hóa đơn chứng từ và giải trình theo yêu cầu của cơ quan thuế; không được viện lý do bí mật nghề nghiệp để từ chối. Đồng thời, cơ quan thuế có trách nhiệm bảo mật thông tin tài liệu do cơ sở cung cấp.
• Các đối tượng không thuộc diện nộp thuế khoán phải thực hiện kê khai hàng tháng, tạm nộp thuế theo hướng dẫn và thực hiện quyết toán thuế lợi tức vào cuối năm.
• Hộ kinh doanh nhỏ và hộ buôn chuyến áp dụng phương thức nộp thuế khoán dứt điểm theo doanh thu hàng tháng hoặc theo từng chuyến hàng, cuối năm không phải thực hiện quyết toán lại.

Chính sách miễn, giảm thuế lợi tức

Nghị định quy định cụ thể các trường hợp được xét miễn, giảm thuế lợi tức nhằm hỗ trợ an sinh xã hội và khuyến khích đầu tư:

• Trường hợp được miễn thuế: Người già yếu, tàn tật, người kinh doanh lặt vặt có thu nhập dưới mức lương tối thiểu của công chức; hoạt động vận tải thô sơ ở miền núi; cơ sở di chuyển địa điểm từ miền xuôi lên miền núi (miễn năm đầu, xem xét miễn năm thứ 2 và thứ 3 nếu còn khó khăn); hoạt động sản xuất, dịch vụ thuộc kinh tế gia đình đủ điều kiện. Thẩm quyền quyết định thuộc cơ quan thuế cấp huyện.
• Trường hợp gặp thiên tai, tai nạn bất ngờ: Thiệt hại từ 20% đến 50% doanh thu chịu thuế trong năm được cơ quan thuế cấp tỉnh xét giảm thuế tương ứng; thiệt hại trên 50% doanh thu do Tổng cục Thuế quyết định giảm hoặc miễn thuế.
• Khuyến khích tái đầu tư: Tổ chức, cá nhân ở miền núi hoặc ngành nghề khuyến khích đầu tư sử dụng lợi nhuận trong năm để tái đầu tư được giảm thuế lợi tức tối đa không quá 50% số thuế phải nộp.
• Chuyển lỗ: Cơ sở mới thành lập ở miền núi hoặc ngành nghề khuyến khích đầu tư bị lỗ trong năm đầu tiên được chuyển số lỗ sang năm kế tiếp để trừ vào lợi tức chịu thuế trước khi tính thuế. Thẩm quyền xét duyệt do Bộ Tài chính (Tổng cục Thuế) quyết định.
• Đối với xí nghiệp quốc doanh: Việc giảm thuế lợi tức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định dựa trên đề nghị của cơ sở, sự xác nhận của cơ quan thuế trực tiếp quản lý và ý kiến của cơ quan chủ quản.

Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp

Nghị định số 353-HĐBT có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 10 năm 1990 đối với kinh tế ngoài quốc doanh và các xí nghiệp quốc doanh đã hoàn thành việc bàn giao vốn, tài sản. Đối với các xí nghiệp quốc doanh chưa hoàn thành bàn giao vốn và tài sản, tiếp tục áp dụng chế độ thu quốc doanh cũ cho đến khi bàn giao xong, nhưng thời hạn chuyển tiếp chậm nhất không quá ngày 31 tháng 12 năm 1990. Các quy định trước đây về thuế lợi tức đối với kinh tế ngoài quốc doanh và chế độ thu đối với kinh tế quốc doanh đều bãi bỏ kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực.