Nghị định số 36/2003/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Xây dựng. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước, phân định rõ trách nhiệm của Bộ Xây dựng trong các lĩnh vực then chốt như hoạt động xây dựng, vật liệu xây dựng, nhà ở, công sở, kiến trúc, quy hoạch đô thị - nông thôn và hạ tầng kỹ thuật đô thị.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với Bộ Xây dựng, các cơ quan trực thuộc Bộ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cùng các tổ chức, cá nhân tham gia vào các hoạt động liên quan đến ngành xây dựng trên phạm vi cả nước.

Vị trí và chức năng của Bộ Xây dựng

Bộ Xây dựng là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về các lĩnh vực bao gồm: xây dựng; vật liệu xây dựng; nhà ở và công sở; kiến trúc, quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng nông thôn; hạ tầng kỹ thuật đô thị. Đồng thời, Bộ thực hiện quản lý nhà nước đối với các dịch vụ công và đóng vai trò đại diện chủ sở hữu phần vốn của nhà nước tại các doanh nghiệp có vốn nhà nước thuộc phạm vi quản lý của Bộ theo quy định của pháp luật.

Nhiệm vụ và quyền hạn cốt lõi

Bộ Xây dựng thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ, quyền hạn chung của Bộ, cơ quan ngang Bộ theo quy định tại Nghị định số 86/2002/NĐ-CP và các nhiệm vụ cụ thể sau:

• Công tác xây dựng pháp luật và chiến lược: Trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ các dự án luật, pháp lệnh, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, chiến lược, quy hoạch phát triển, kế hoạch dài hạn, năm năm và hàng năm, các chương trình dự án quốc gia thuộc ngành xây dựng. Ban hành theo thẩm quyền các quyết định, chỉ thị, thông tư và hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện sau khi được phê duyệt.
• Quản lý hoạt động xây dựng: Trình Chính phủ quy định phân công, phân cấp quản lý toàn bộ chu trình xây dựng từ lập dự án, khảo sát, thiết kế, xây lắp, nghiệm thu đến bảo hành, bảo trì công trình. Thực hiện thẩm định dự án đầu tư, thiết kế kỹ thuật và tổng dự toán theo phân cấp; hướng dẫn công tác đấu thầu; thống nhất quản lý chất lượng công trình, cấp giấy phép xây dựng và lưu trữ hồ sơ tài liệu ngành xây dựng.
• Quản lý vật liệu xây dựng: Thống nhất quản lý hoạt động thẩm định, đánh giá công nghệ sản xuất và chất lượng sản phẩm vật liệu xây dựng; hướng dẫn, kiểm tra việc sử dụng vật liệu trong các công trình xây dựng.
• Quản lý và phát triển nhà: Chủ trì xây dựng chính sách quản lý thị trường nhà ở đô thị; trình phê duyệt quy hoạch, tiêu chuẩn xây dựng nhà công sở; ban hành quy định thiết kế mẫu, chế độ bảo trì nhà công vụ, trụ sở làm việc; hướng dẫn điều tra quỹ nhà và cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở; quản lý việc khai thác sử dụng đất xây dựng đô thị theo quy hoạch.
• Quản lý kiến trúc và quy hoạch: Trình quy định phân cấp quản lý kiến trúc, quy hoạch xây dựng vùng, đô thị và nông thôn; quyết định công nhận loại đô thị theo phân cấp; thẩm định, phê duyệt đồ án quy hoạch xây dựng; quy định điều kiện hành nghề kiến trúc sư và bảo hộ quyền tác giả tác phẩm kiến trúc.
• Quản lý hạ tầng kỹ thuật đô thị: Thống nhất quản lý và hướng dẫn, kiểm tra quy hoạch xây dựng, khai thác các công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị bao gồm hè, đường đô thị, cấp thoát nước, chiếu sáng, công viên cây xanh, rác thải, nghĩa trang và bãi đỗ xe.
• Các công tác quản lý nhà nước khác: Thực hiện hợp tác quốc tế; nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ; quản lý dịch vụ công và các tổ chức sự nghiệp thuộc Bộ; thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp; quản lý các tổ chức kinh tế tập thể, tư nhân, các hội và tổ chức phi chính phủ; thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng; thực hiện cải cách hành chính, quản lý tổ chức bộ máy, biên chế, tiền lương và tài chính, tài sản được giao.

Cơ cấu tổ chức của Bộ Xây dựng

Cơ cấu tổ chức của Bộ Xây dựng được phân định rõ ràng thành hai nhóm tổ chức chính:

Các tổ chức giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước:

• Vụ Kiến trúc, quy hoạch xây dựng.
• Vụ Hạ tầng kỹ thuật đô thị.
• Vụ Khảo sát, thiết kế xây dựng.
• Vụ Vật liệu xây dựng.
• Vụ Kế hoạch - Thống kê.
• Vụ Kinh tế tài chính.
• Vụ Khoa học công nghệ.
• Vụ Xây lắp.
• Vụ Pháp chế.
• Vụ Hợp tác quốc tế.
• Vụ Tổ chức cán bộ.
• Thanh tra.
• Văn phòng.
• Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng.
• Cục Quản lý nhà.

Các tổ chức sự nghiệp trực thuộc Bộ:

• Viện Kinh tế xây dựng.
• Viện Khoa học công nghệ xây dựng.
• Viện Quy hoạch đô thị, nông thôn.
• Viện Vật liệu xây dựng.
• Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.
• Trường Đại học Kiến trúc thành phố Hồ Chí Minh.
• Trường Đào tạo bồi dưỡng cán bộ ngành Xây dựng.
• Trung tâm Tin học.
• Tạp chí Xây dựng.
• Báo Xây dựng.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng Bộ Xây dựng có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Bộ trưởng Bộ Nội vụ xây dựng phương án sắp xếp Viện nghiên cứu kiến trúc và các đơn vị sự nghiệp khác hiện có để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định số 36/2003/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Văn bản này thay thế hoàn toàn Nghị định số 15/CP ngày 04 tháng 3 năm 1994 của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Xây dựng, đồng thời bãi bỏ các quy định trước đây trái với Nghị định này.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Nghị định này.