Nghị định 4-CP do Hội đồng Chính phủ ban hành năm 1961 ban hành kèm theo Điều lệ đăng ký hộ tịch mới, nhằm thiết lập hệ thống đăng ký và quản lý hộ tịch thống nhất, chặt chẽ trên toàn quốc. Văn bản này chính thức bãi bỏ Điều lệ đăng ký hộ tịch cũ ban hành theo Nghị định số 764/TTg ngày 8 tháng 5 năm 1956 của Thủ tướng Chính phủ.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Điều lệ áp dụng đối với mọi công dân Việt Nam trong việc đăng ký các sự kiện hộ tịch cốt lõi bao gồm khai sinh, khai tử, kết hôn và ghi chú các thay đổi hộ tịch khác. Quy định cũng áp dụng đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại các vùng núi (có châm chước phù hợp với phong tục tập quán), kiều bào Việt Nam ở nước ngoài, người dân có các sự kiện hộ tịch xảy ra tại miền Nam, và người nước ngoài cư trú tại Việt Nam.

Quy định chung và phân cấp thẩm quyền thực hiện

• Điều lệ đăng ký hộ tịch mới chính thức được áp dụng thống nhất từ ngày 1 tháng 4 năm 1961.
• Ủy ban hành chính các khu tự trị và các khu, tỉnh trực thuộc Trung ương có vùng dân tộc thiểu số được phép căn cứ vào Điều lệ này để quy định các điểm châm chước phù hợp với hoàn cảnh, phong tục tập quán địa phương, nhưng phải được Hội đồng Chính phủ phê chuẩn.
• Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm quy định chi tiết, hướng dẫn và đôn đốc Ủy ban hành chính các cấp thực hiện nghiêm túc Điều lệ.
• Ủy ban hành chính cấp cơ sở (xã, thị trấn, khu phố) trực tiếp đảm nhiệm việc đăng ký hộ tịch, ghi chú thay đổi và cấp phát giấy tờ cho nhân dân. Công tác này do một Ủy viên Ủy ban hành chính phụ trách trực tiếp và có cán bộ hộ tịch giúp việc.

Đăng ký khai tử

• Thời hạn và trách nhiệm khai báo: Trong vòng 24 giờ kể từ khi có người chết (bất kể người lớn hay trẻ con), người thân thuộc phải khai tử tại Ủy ban hành chính cơ sở nơi xảy ra sự việc. Nếu không có người thân hoặc người thân vắng mặt, trách nhiệm khai báo thuộc về người ở cùng nhà, láng giềng hoặc người có trách nhiệm tại cơ quan, xí nghiệp, công trường, nông trường nơi có người chết.
• Địa điểm đăng ký: Nếu chết tại nơi cư trú, Ủy ban hành chính cơ sở đăng ký ngay vào sổ khai tử. Nếu chết ở nơi khác nơi cư trú, Ủy ban hành chính nơi xảy ra việc chết tiếp nhận khai báo nhưng không đăng ký, mà phải báo cho Ủy ban hành chính nơi cư trú của người chết trong vòng 24 giờ để thực hiện đăng ký; trường hợp không rõ nơi cư trú thì Ủy ban hành chính nơi chết sẽ đăng ký trực tiếp.
• Trường hợp đặc biệt: Trẻ em sinh ra rồi mới chết thì phải thực hiện đăng ký song song vào cả sổ khai sinh và sổ khai tử. Trẻ em sinh ra đã chết (thai chết lưu) thì không thực hiện khai sinh và khai tử.
• Nội dung khai tử bắt buộc: Phải khai rõ họ tên, quốc tịch, dân tộc, nghề nghiệp, chỗ ở, ngày tháng năm sinh hoặc tuổi của người chết; giới tính; ngày, giờ, nơi chết; nguyên nhân chết; thông tin cá nhân và giấy tờ tùy thân của người đi khai.

Đăng ký kết hôn

• Thẩm quyền đăng ký: Việc kết hôn phải được Ủy ban hành chính cơ sở nơi cư trú của bên nam hoặc bên nữ công nhận và đăng ký vào sổ kết hôn.
• Thủ tục đăng ký: Nam và nữ muốn kết hôn phải khai rõ với Ủy ban hành chính về ý định kết hôn, cam kết có đủ các điều kiện kết hôn theo luật định và đề nghị ngày đăng ký. Ủy ban hành chính cơ sở tiến hành thẩm tra lời khai, nhắc nhở hai bên về nghĩa vụ và quyền lợi của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình trước khi thực hiện đăng ký.
• Xử lý trường hợp không đủ điều kiện hoặc có tố giác: Nếu xét thấy nam hoặc nữ không đủ điều kiện kết hôn, Ủy ban hành chính từ chối đăng ký và giải thích rõ lý do. Trường hợp có tố giác kết hôn không hợp pháp, việc đăng ký sẽ bị tạm đình chỉ để điều tra làm rõ. Nếu có sự bất đồng ý kiến giữa đương sự và Ủy ban hành chính, đương sự có quyền đề nghị lên Ủy ban hành chính cấp trên giải quyết.
• Tái hôn: Vợ chồng đã ly hôn nay muốn kết hôn lại với nhau vẫn phải thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký kết hôn theo đúng quy trình nêu trên.

Ghi chú các thay đổi về hộ tịch

• Nuôi con nuôi: Sau khi công nhận việc nuôi con nuôi, Ủy ban hành chính cơ sở ghi chú việc này vào sổ đăng ký khai sinh và giấy khai sinh của người con nuôi. Nếu trước đó chưa đăng ký khai sinh thì phải làm thủ tục đăng ký quá hạn trước khi ghi chú.
• Nhận con ngoài giá thú: Khi có đơn nhận con của cha, mẹ hoặc bản án của Tòa án nhân dân cho phép con ngoài giá thú nhận cha, mẹ đẻ, Ủy ban hành chính cơ sở thực hiện ghi chú vào sổ đăng ký khai sinh của người con.
• Thay đổi thông tin cá nhân: Khi nhận được quyết định cho phép thay đổi quốc tịch, thay đổi họ, tên, chữ đệm, hoặc cải chính ngày tháng năm sinh, Ủy ban hành chính cơ sở ghi chú sự thay đổi này vào sổ đăng ký khai sinh gốc của đương sự.
• Nguyên tắc lưu trữ song song: Mọi sự thay đổi về hộ tịch phải được ghi chú đồng thời vào sổ hộ tịch cấp cơ sở và sổ hộ tịch lưu tại Ủy ban hành chính cấp huyện, châu, thị xã hoặc thành phố.

Quản lý sổ sách và các quy định hành chính chung

• Chế độ quản lý sổ hộ tịch: Mỗi loại việc sinh, tử, kết hôn phải được đăng ký vào một loại sổ riêng biệt theo mẫu thống nhất do Bộ Nội vụ quy định. Sau khi đăng ký, Ủy ban hành chính cấp bản chính cho đương sự. Bản sao sẽ do đương sự tự sao từ bản chính và đem đến Ủy ban hành chính để thị thực.
• Yêu cầu về kỹ thuật ghi chép: Nghiêm cấm việc viết tắt, tẩy xóa, viết chữ đè lên nhau hoặc sử dụng hai thứ mực trong sổ hộ tịch cũng như các giấy tờ hộ tịch khác.
• Sửa chữa, bổ sung sai sót: Đối với sai sót thông thường, Ủy ban hành chính nơi đăng ký trực tiếp sửa chữa, bổ sung. Đối với sai sót quan trọng, việc sửa chữa phải được sự cho phép của Ủy ban hành chính cấp khu, thành phố hoặc tỉnh.
• Đăng ký quá hạn và đăng ký lại: Áp dụng đăng ký quá hạn cho các trường hợp sinh, tử chưa đăng ký trong thời hạn quy định. Áp dụng đăng ký lại nếu sổ sách giấy tờ gốc bị thất lạc, không còn cơ sở để xin bản sao. Đương sự nộp đơn tại Ủy ban hành chính cơ sở nơi hiện cư trú.
• Sử dụng giấy khai danh dự: Không được dùng giấy khai danh dự để chứng minh các sự kiện sinh, tử, kết hôn xảy ra sau ngày Điều lệ này có hiệu lực. Đối với các sự kiện xảy ra trước đó, giấy khai danh dự cũ chỉ được dùng làm căn cứ để xin đăng ký quá hạn hoặc đăng ký lại.
• Hộ tịch của kiều bào và người nước ngoài: Giấy chứng nhận hộ tịch do cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam tại nước ngoài cấp có giá trị như cấp trong nước. Kiều bào về nước hoặc người có sự kiện hộ tịch tại miền Nam được đăng ký lại hoặc đăng ký quá hạn tại nơi cư trú mới. Việc sinh, tử của ngoại kiều và kết hôn giữa ngoại kiều với người Việt Nam bắt buộc phải đăng ký theo Điều lệ này; kết hôn giữa ngoại kiều với nhau được đăng ký nếu đương sự có yêu cầu.
• Chế độ thống kê, báo cáo: Ủy ban hành chính cơ sở phải thực hiện thống kê và báo cáo định kỳ các sự kiện sinh, tử, kết hôn lên Ủy ban hành chính cấp trên theo mẫu và chế độ do Bộ Nội vụ quy định.

Chế tài xử lý vi phạm

• Người có nghĩa vụ đăng ký hộ tịch mà không thực hiện đúng quy định sẽ bị phê bình, cảnh cáo hoặc xử lý theo pháp luật.
• Hành vi tự ý sửa chữa, giả mạo giấy tờ hộ tịch, khai gian về hộ tịch sẽ bị trừng phạt nghiêm khắc theo quy định của pháp luật.
• Cán bộ, nhân viên nhà nước có hành vi làm hư hỏng, mất mát sổ hộ tịch, đăng ký sai, đăng ký chậm trễ, gây khó khăn cho nhân dân hoặc vi phạm chế độ báo cáo thống kê sẽ bị xử lý kỷ luật hành chính hoặc truy tố trước Tòa án nhân dân tùy theo mức độ vi phạm.

Hiệu lực thi hành: Điều lệ đăng ký hộ tịch ban hành kèm theo Nghị định 4-CP năm 1961 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1 tháng 4 năm 1961.