Nghị định số 41/2018/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về các hành vi vi phạm hành chính, thời hiệu xử phạt, hình thức xử phạt, mức xử phạt, các biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền lập biên bản và thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán độc lập.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các cá nhân, tổ chức trong nước và nước ngoài có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập tại Việt Nam. Đối tượng tổ chức bị xử phạt bao gồm: cơ quan nhà nước vi phạm ngoài nhiệm vụ quản lý được giao; đơn vị sự nghiệp sử dụng hoặc không sử dụng ngân sách nhà nước; doanh nghiệp, chi nhánh, văn phòng đại diện của doanh nghiệp nước ngoài; hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; tổ chức nghề nghiệp, cơ sở đào tạo về kế toán, kiểm toán; và các tổ chức nước ngoài phát sinh thu nhập từ cung ứng dịch vụ tại Việt Nam. Hộ kinh doanh và tổ hợp tác vi phạm các quy định tại Nghị định này sẽ bị xử phạt như đối với cá nhân.

Thời hiệu xử phạt và Các hình thức xử phạt

• Thời hiệu xử phạt: Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán là 02 năm; trong lĩnh vực kiểm toán độc lập là 01 năm. Thời điểm tính thời hiệu được xác định từ ngày chấm dứt hành vi vi phạm (đối với hành vi đã kết thúc) hoặc từ ngày phát hiện hành vi vi phạm (đối với hành vi đang thực hiện).
• Các hình thức xử phạt chính: Cảnh cáo và Phạt tiền. Mức phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm là 50.000.000 đồng đối với cá nhân và 100.000.000 đồng đối với tổ chức. Mức phạt tiền quy định tại Chương II của Nghị định là mức phạt áp dụng đối với tổ chức (trừ các điều khoản quy định cụ thể áp dụng cho cá nhân; trường hợp tổ chức có cùng hành vi vi phạm thì mức phạt tiền gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân).
• Các hình thức xử phạt bổ sung: Tước quyền sử dụng Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề dịch vụ kế toán hoặc Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán từ 03 đến 06 tháng; Tước quyền sử dụng Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, kiểm toán từ 01 đến 12 tháng; Đình chỉ việc tổ chức cập nhật kiến thức từ 01 đến 03 tháng; Tịch thu tang vật vi phạm hành chính.
• Các biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc bổ sung các yếu tố chưa đầy đủ của chứng từ, sổ kế toán; Buộc hủy các chứng từ bị khai man, giả mạo hoặc lập nhiều lần; Buộc lập bổ sung chứng từ; Buộc sửa chữa sổ kế toán cho khớp đúng thực tế; Buộc khôi phục lại sổ kế toán; Buộc lập và trình bày báo cáo tài chính theo đúng chế độ và chuẩn mực; Buộc nộp và công khai báo cáo kiểm toán đính kèm báo cáo tài chính; Buộc cải chính thông tin sai sự thật; Buộc bổ nhiệm hoặc thuê người làm kế toán, kế toán trưởng có đủ tiêu chuẩn; Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện vi phạm hành chính.

Hành vi vi phạm và mức phạt trong công tác kế toán

• Vi phạm quy định chung về pháp luật kế toán: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi áp dụng sai quy định về chữ viết, chữ số, đơn vị tiền tệ, kỳ kế toán hoặc áp dụng sai chế độ kế toán. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với tổ chức ban hành, công bố chuẩn mực kế toán, kiểm toán, chế độ kế toán không đúng thẩm quyền.
• Vi phạm về chứng từ kế toán: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi tẩy xóa, sửa chữa chứng từ, ký bằng mực đỏ, mực phai màu hoặc đóng dấu chữ ký khắc sẵn. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi lập chứng từ không đủ số liên, ký chứng từ khi chưa ghi đủ nội dung hoặc ký không đúng thẩm quyền. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi giả mạo, khai man chứng từ, thỏa thuận hoặc ép buộc người khác giả mạo chứng từ, không lập chứng từ khi có nghiệp vụ phát sinh hoặc lập nhiều lần chứng từ cho một nghiệp vụ kinh tế.
• Vi phạm về sổ kế toán và tài khoản kế toán: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi lập sổ thiếu thông tin, không đóng dấu giáp lai, ghi chồng chéo. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi không mở sổ vào đầu kỳ kế toán năm, không có chứng từ chứng minh số liệu trên sổ hoặc thông tin không kế tiếp giữa các năm. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi hủy bỏ trước hạn, cố ý làm hư hỏng sổ kế toán hoặc để ngoài sổ kế toán tài sản, nợ phải trả của đơn vị. Hành vi hạch toán không đúng nội dung tài khoản hoặc không thực hiện đúng hệ thống tài khoản kế toán bị phạt từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
• Vi phạm về lập, trình bày, nộp và công khai báo cáo tài chính: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi lập báo cáo không đầy đủ nội dung, không đúng biểu mẫu hoặc thiếu chữ ký của người có thẩm quyền. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi không lập báo cáo tài chính, lập báo cáo không đúng số liệu sổ sách hoặc không tuân thủ chuẩn mực kế toán. Phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi giả mạo báo cáo tài chính, khai man số liệu hoặc ép buộc người khác cung cấp thông tin kế toán sai sự thật. Hành vi không nộp hoặc không công khai báo cáo tài chính bị phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
• Vi phạm về bảo quản, lưu trữ tài liệu kế toán và kiểm kê tài sản: Phạt cảnh cáo đối với hành vi đưa tài liệu vào lưu trữ chậm hoặc không sắp xếp theo trình tự. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi lưu trữ không đầy đủ, bảo quản không an toàn để mất mát tài liệu. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi hủy bỏ tài liệu kế toán khi chưa hết thời hạn lưu trữ hoặc không thành lập Hội đồng tiêu hủy theo quy định. Hành vi không thực hiện kiểm kê tài sản bị phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
• Vi phạm về tổ chức bộ máy kế toán, bố trí người làm kế toán: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi thuê tổ chức, cá nhân không đủ điều kiện hành nghề kế toán hoặc không tổ chức bàn giao công tác kế toán khi thay đổi nhân sự. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi không tổ chức bộ máy kế toán, bố trí người làm kế toán hoặc kế toán trưởng không đủ tiêu chuẩn, điều kiện. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi bố trí người quản lý kiêm làm kế toán, thủ kho, thủ quỹ (trừ trường hợp doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định).
• Vi phạm về thi chứng chỉ, cập nhật kiến thức và hành nghề dịch vụ kế toán: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi sửa chữa, giả mạo bằng cấp trong hồ sơ dự thi lấy Chứng chỉ kế toán viên. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với cá nhân cho thuê, mượn Chứng chỉ kế toán viên, kiểm toán viên để đăng ký hành nghề. Hành vi hành nghề dịch vụ kế toán khi chưa được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kế toán khi chưa được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện bị phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.

Hành vi vi phạm và mức phạt trong lĩnh vực kiểm toán độc lập

• Vi phạm về thi chứng chỉ và cập nhật kiến thức cho kiểm toán viên: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi sửa chữa, giả mạo tài liệu trong hồ sơ dự thi lấy Chứng chỉ kiểm toán viên. Tổ chức được chấp thuận cập nhật kiến thức nếu cấp Giấy chứng nhận cho học viên thực tế không tham gia học hoặc báo cáo sai lệch số giờ cập nhật sẽ bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
• Vi phạm về đăng ký hành nghề và kinh doanh dịch vụ kiểm toán: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với cá nhân cho thuê, mượn Chứng chỉ kiểm toán viên để đăng ký hành nghề. Doanh nghiệp thuê, mượn Chứng chỉ kiểm toán viên bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng. Hành vi giả mạo Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán bị phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kiểm toán khi chưa được cấp phép bị phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
• Vi phạm quy định về hoạt động kiểm toán: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với doanh nghiệp kiểm toán không mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp hoặc không trích lập quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp; thực hiện kiểm toán khi không bảo đảm tính độc lập hoặc không giao kết hợp đồng kiểm toán. Hành vi tiết lộ thông tin hồ sơ kiểm toán trái quy định bị phạt từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng; sử dụng thông tin kiểm toán để xâm phạm lợi ích nhà nước, tổ chức bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
• Vi phạm về báo cáo kiểm toán và tính độc lập: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với kiểm toán viên ký báo cáo kiểm toán khi không phải là kiểm toán viên hành nghề hoặc ký quá 03 năm liên tục cho một đơn vị. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi thông đồng, móc nối với đơn vị được kiểm toán để làm sai lệch tài liệu, báo cáo tài chính hoặc báo cáo sai lệch kết quả kiểm toán. Hành vi không lập hồ sơ kiểm toán bị phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.
• Vi phạm đối với đơn vị được kiểm toán: Phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với đơn vị không thực hiện kiểm toán bắt buộc đối với báo cáo tài chính hoặc báo cáo quyết toán dự án hoàn thành theo quy định. Hành vi từ chối cung cấp thông tin, tài liệu cho kiểm toán viên hoặc mua chuộc, hối lộ, thông đồng để làm sai lệch kết quả kiểm toán bị phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.
• Vi phạm liên quan đến đơn vị có lợi ích công chúng: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với kiểm toán viên hành nghề thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng khi chưa được chấp thuận. Doanh nghiệp kiểm toán cung cấp dịch vụ cho đơn vị có lợi ích công chúng khi chưa được chấp thuận bị phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng. Đơn vị có lợi ích công chúng không xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hoặc không tổ chức kiểm toán nội bộ bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
• Vi phạm về cung cấp dịch vụ kiểm toán qua biên giới: Doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài cung cấp dịch vụ kiểm toán qua biên giới tại Việt Nam khi chưa được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện bị phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng. Hành vi không thực hiện liên danh với doanh nghiệp đủ điều kiện tại Việt Nam khi cung cấp dịch vụ bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.

Thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính

• Thẩm quyền lập biên bản: Người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập và công chức, viên chức, sĩ quan công an nhân dân, sĩ quan quân đội nhân dân đang thi hành công vụ, nhiệm vụ được giao.
• Thẩm quyền của Thanh tra tài chính: Thanh tra viên tài chính có quyền phạt cảnh cáo. Chánh thanh tra Sở Tài chính có quyền phạt tiền tối đa đến 25.000.000 đồng, tịch thu tang vật và tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn. Chánh thanh tra Bộ Tài chính có quyền phạt tiền tối đa đến 50.000.000 đồng đối với cá nhân (100.000.000 đồng đối với tổ chức), tịch thu tang vật và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.
• Thẩm quyền của Ủy ban nhân dân các cấp: Chủ tịch UBND cấp xã có quyền phạt tiền đến 5.000.000 đồng (chỉ áp dụng trong lĩnh vực kế toán). Chủ tịch UBND cấp huyện có quyền phạt tiền đến 25.000.000 đồng (trong lĩnh vực kế toán). Chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền phạt tiền đến 50.000.000 đồng đối với cá nhân (100.000.000 đồng đối với tổ chức) trong cả lĩnh vực kế toán và kiểm toán độc lập.

Hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp

Nghị định số 41/2018/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 5 năm 2018 và thay thế hoàn toàn Nghị định số 105/2013/NĐ-CP ngày 16 tháng 9 năm 2013 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập.

Đối với các hành vi vi phạm xảy ra trước ngày Nghị định này có hiệu lực mà sau đó mới bị phát hiện hoặc đang trong quá trình xem xét, giải quyết, nếu Nghị định này không quy định trách nhiệm pháp lý hoặc quy định trách nhiệm pháp lý nhẹ hơn thì áp dụng các quy định của Nghị định này. Đối với các quyết định xử phạt đã được ban hành hoặc đã thi hành xong trước ngày 01 tháng 5 năm 2018 mà cá nhân, tổ chức vẫn còn khiếu nại thì áp dụng quy định của Nghị định số 105/2013/NĐ-CP để giải quyết.