Nghị định số 5-HĐBT được Hội đồng Bộ trưởng ban hành năm 1987 nhằm hướng dẫn thi hành Pháp lệnh quy định danh hiệu vinh dự Nhà nước để tặng các thầy thuốc, bao gồm danh hiệu "Thầy thuốc nhân dân" và "Thầy thuốc ưu tú".

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với các đối tượng là bác sĩ, y sĩ, thầy thuốc y học dân tộc hoạt động trong các lĩnh vực vệ sinh phòng bệnh, phòng chống dịch, khám chữa bệnh, nghiên cứu y học và các cán bộ quản lý y tế đã có thời gian trực tiếp làm chuyên môn kỹ thuật y tế, kể cả các cán bộ y tế hoạt động ở các ngành khác. Đối với cán bộ chuyên môn kỹ thuật làm công tác quản lý tại các đơn vị chuyên môn, kỹ thuật cũng được xét tương tự như cán bộ trực tiếp làm chuyên môn.

Tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu "Thầy thuốc nhân dân"

• Về phẩm chất và cống hiến: Phải trung thành với Tổ quốc, với chủ nghĩa xã hội, có phẩm chất đạo đức tốt, hết lòng thương yêu người bệnh, có tài năng và có nhiều thành tích xuất sắc trong phòng bệnh, chữa bệnh, phát triển khoa học kỹ thuật về y tế, có nhiều cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ và nâng cao sức khoẻ của nhân dân, có ảnh hưởng rộng rãi trong nhân dân, được người bệnh và đồng nghiệp tin cậy, kính trọng.
• Về thời gian công tác: Đã trực tiếp làm công tác chuyên môn kỹ thuật trong ngành ít nhất là 15 năm.
• Chính sách ưu đãi về thời gian: Những người làm công tác chuyên môn ở vùng cao, biên giới, hải đảo xa xôi, hẻo lánh, hoặc làm công việc nặng nhọc, độc hại, dễ bị lây nhiễm thì được giảm thời gian yêu cầu đi 5 năm.
• Đối với cán bộ quản lý: Cán bộ đang công tác ở các cơ quan quản lý y tế phải có thời gian làm công tác chuyên môn kỹ thuật y tế ít nhất là 10 năm trong số 15 năm công tác.

Tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu "Thầy thuốc ưu tú"

• Về phẩm chất và uy tín: Trung thành với Tổ quốc, với chủ nghĩa xã hội, có phẩm chất đạo đức tốt, hết lòng thương yêu người bệnh, có tài năng, có nhiều thành tích xuất sắc trong nghề, được nhân dân, người bệnh và đồng nghiệp tín nhiệm.
• Về thời gian công tác: Đã trực tiếp làm công tác chuyên môn, kỹ thuật trong ngành ít nhất là 10 năm.
• Chính sách ưu đãi về thời gian: Những người làm công tác chuyên môn ở vùng cao, biên giới, hải đảo xa xôi, hẻo lánh, hoặc làm công việc nặng nhọc, độc hại, dễ bị lây nhiễm thì được giảm thời gian yêu cầu đi 3 năm.
• Đối với cán bộ quản lý: Cán bộ đang công tác ở cơ quan quản lý y tế phải có quá trình trực tiếp làm công tác chuyên môn kỹ thuật y tế ít nhất là 7 năm trong số 10 năm công tác.

Quyền lợi của người được tặng danh hiệu

• Người được tặng danh hiệu "Thầy thuốc nhân dân" và "Thầy thuốc ưu tú" được cấp bằng chứng nhận, huy hiệu và một số tiền hoặc hiện vật. Bộ trưởng Bộ Y tế và Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm cụ thể hoá quy định này.

Hội đồng xét tặng và quy trình, thủ tục xét chọn

• Thành lập Hội đồng xét tặng: Thành lập Hội đồng xét tặng các danh hiệu "Thầy thuốc nhân dân", "Thầy thuốc ưu tú" để lựa chọn những người đủ tiêu chuẩn đề nghị lên Hội đồng Bộ trưởng xét. Nhiệm vụ, tổ chức và phương thức hoạt động của Hội đồng do Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng quyết định.
• Quy trình xét chọn tại địa phương và các bộ, ngành: Uỷ ban Nhân dân các tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương và thủ trưởng các đơn vị trực thuộc Bộ Y tế căn cứ tiêu chuẩn quy định để tổ chức xét chọn và gửi đề nghị lên Bộ trưởng Bộ Y tế. Các đơn vị trực thuộc Bộ, ngành khác do thủ trưởng Bộ, ngành đó tổ chức xét chọn và gửi danh sách cho Bộ Y tế.
• Quy trình phê duyệt cuối cùng: Căn cứ đề nghị của Bộ Y tế, Hội đồng xét tặng tổ chức xét chọn, đề nghị Hội đồng Bộ trưởng xét duyệt để trình Hội đồng Nhà nước quyết định công nhận. Hồ sơ xét chọn do Chủ tịch Hội đồng xét tặng quy định.

Thời gian công bố và quy định về việc thu hồi danh hiệu

• Thời gian công bố: Danh hiệu "Thầy thuốc nhân dân" và "Thầy thuốc ưu tú" được xét và công bố hai năm một lần, vào dịp ngày Thầy thuốc Việt Nam 27-2.
• Xử lý trường hợp không còn xứng đáng: Trong trường hợp người được tặng danh hiệu không còn xứng đáng với danh hiệu đó nữa, cơ quan đã đề nghị xét tặng có trách nhiệm xem xét lại và đề nghị Hội đồng Nhà nước xoá bỏ danh hiệu đã được tặng. Thủ tục và trình tự đề nghị xoá bỏ danh hiệu được thực hiện theo quy trình xét chọn thông thường.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định này có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Bộ trưởng Bộ Y tế chịu trách nhiệm hướng dẫn việc thi hành Nghị định này. Bộ trưởng Tổng thư ký Hội đồng Bộ trưởng, Bộ trưởng Bộ Y tế, các Bộ trưởng, Chủ nhiệm các Uỷ ban Nhà nước, Thủ trưởng các cơ quan khác thuộc Hội đồng Bộ trưởng và Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân các tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định.