Nghị định số 53/1998/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động của lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam nhằm cụ thể hóa các nội dung của Pháp lệnh Lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam ngày 28 tháng 3 năm 1998.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân và phương tiện hoạt động trên các vùng biển từ đường cơ sở ra đến ranh giới ngoài của vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tất cả các đối tượng này đều phải chịu sự kiểm tra, kiểm soát của Lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam trong việc bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn và chấp hành pháp luật Việt Nam cùng các điều ước quốc tế có liên quan.

Vị trí, chức năng và nguyên tắc hoạt động của Cảnh sát biển Việt Nam

• Vị trí quản lý: Bộ Quốc phòng trực tiếp tổ chức, quản lý và điều hành mọi hoạt động của Lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam. Tên giao dịch quốc tế bằng tiếng Anh của lực lượng là Vietnam marine police.
• Nguyên tắc hoạt động: Mọi hoạt động của lực lượng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật Việt Nam, đồng thời tôn trọng và tuân thủ các điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia.
• Chức năng quản lý: Cục Cảnh sát biển thực hiện chức năng quản lý về an ninh, trật tự an toàn và bảo đảm việc chấp hành pháp luật Việt Nam cùng các điều ước quốc tế trên các vùng biển và thềm lục địa của Việt Nam.

Hệ thống tổ chức của Lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam

Hệ thống tổ chức của lực lượng được thiết lập chặt chẽ từ trung ương đến cơ sở, bao gồm:

• Cục Cảnh sát biển: Là cơ quan đứng đầu, có tư cách pháp nhân, con dấu riêng, kinh phí hoạt động do ngân sách Nhà nước cấp và được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước. Trụ sở chính của Cục đặt tại Hải Phòng, có cơ quan thường trực tại Hà Nội và văn phòng đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Các Vùng Cảnh sát biển: Được tổ chức tương ứng với các Vùng Hải quân. Cơ cấu bên trong của mỗi Vùng Cảnh sát biển bao gồm các Hải đoàn, Hải đội và Đội Cảnh sát biển.
• Trường đào tạo Cảnh sát biển: Thực hiện nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ, chiến sĩ trong lực lượng.
• Thẩm quyền bổ nhiệm: Cục trưởng Cục Cảnh sát biển do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Các Phó Cục trưởng và Chỉ huy trưởng các Vùng Cảnh sát biển do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng bổ nhiệm. Tổ chức, biên chế, trang bị cụ thể của các cơ quan, đơn vị do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định.

Phân định phạm vi quản lý của các Vùng Cảnh sát biển

Địa bàn hoạt động của lực lượng được chia thành các vùng quản lý cụ thể như sau:

• Vùng 1: Quản lý vùng biển và thềm lục địa từ cửa sông Bắc Luân (tỉnh Quảng Ninh) đến Mũi Độc (tỉnh Hà Tĩnh).
• Vùng 3: Quản lý vùng biển và thềm lục địa từ Mũi Độc (tỉnh Hà Tĩnh) đến Cù Lao Xanh (tỉnh Bình Định).
• Vùng 4: Quản lý vùng biển và thềm lục địa từ Cù Lao Xanh (tỉnh Bình Định) đến bờ Bắc cửa Định An (tỉnh Sóc Trăng).
• Vùng 5: Quản lý vùng biển và thềm lục địa từ bờ Bắc cửa Định An (tỉnh Sóc Trăng) đến Hà Tiên (tỉnh Kiên Giang).

Quy định về trang bị, cờ hiệu, phù hiệu và trang phục

Để phục vụ công tác thực thi pháp luật trên biển, lực lượng được trang bị các phương tiện, vũ khí, thiết bị cần thiết và có hệ thống nhận diện đặc thù:

• Cờ hiệu và sơn tàu:
  • Cờ lệnh hình tam giác cân màu xanh nước biển, có quốc huy ở giữa và mũi tên vàng chạy ngang phía sau, được treo trên cột cờ cao 2,5m cắm ở cuối tàu.
  • Thân tàu sơn màu xanh nước biển, đài chỉ huy sơn màu trắng. Hai bên thân tàu có ký hiệu gồm hai vạch màu da cam và màu trắng liền kề chếch góc từ 30 đến 40 độ.
  • Trên thân tàu viết số tàu và dòng chữ in hoa màu trắng: "CẢNH SÁT BIỂN VIỆT NAM" (hàng trên) và "VIETNAM MARINE POLICE" (hàng dưới).
• Phù hiệu ngành: Hình lá chắn trên nền tím than, viền đỏ 2mm, ở giữa có mỏ neo, hai bên có bông lúa, phía dưới có chữ "CSB" màu đỏ và phía trên có ngôi sao vàng năm cánh.
• Quân hiệu và cấp hiệu:
  • Quân hiệu hình tròn, nền đỏ có sao vàng lồng hình mỏ neo màu tím than, xung quanh có bông lúa và nửa bánh xe màu vàng có chữ "CSB" màu đỏ. Quân hiệu đi kèm cành tùng kép (màu vàng đối với cấp tướng, màu bạc đối với cấp tá, úy, hạ sĩ quan, binh sĩ).
  • Cấp hiệu và phù hiệu có nền màu tím than, đường viền màu vàng, cúc cấp hiệu có hình mỏ neo và chữ "CSB" màu đỏ.
• Trang phục và nghĩa vụ khi làm nhiệm vụ: Quân phục gồm hai loại mùa đông và mùa hè do Bộ Quốc phòng quy định chi tiết. Khi làm nhiệm vụ, tàu thuyền và phương tiện phải treo Quốc kỳ và Cờ hiệu Cảnh sát biển; cán bộ, chiến sĩ phải mang phù hiệu và mặc trang phục đúng quy định.

Nhiệm vụ, quyền hạn và cơ chế phối hợp hoạt động

Nghị định phân định rõ thẩm quyền chỉ huy và cơ chế phối hợp giữa Cảnh sát biển với các lực lượng khác:

• Trách nhiệm của người chỉ huy:
  • Cục trưởng Cục Cảnh sát biển là người đứng đầu lực lượng, điều hành theo chế độ thủ trưởng trên nguyên tắc tập trung dân chủ, chịu trách nhiệm chỉ đạo toàn bộ lực lượng và phối hợp với các cơ quan liên quan.
  • Chỉ huy trưởng Vùng Cảnh sát biển trực tiếp chỉ huy các đơn vị thuộc quyền, tổ chức chế độ trực ban, tuần tra định kỳ và đột xuất. Khi phát hiện vi phạm hoặc có lệnh của cấp trên, phải lập tức điều động lực lượng xử lý kịp thời.
• Hoạt động trong vùng nội thủy: Khi có yêu cầu, Cảnh sát biển có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ các lực lượng chuyên ngành khác. Trường hợp chủ động phát hiện vi phạm pháp luật, Cảnh sát biển phải lập tức thông báo cho lực lượng chuyên ngành, tạm thời bắt giữ người và phương tiện phạm pháp quả tang, sau đó bàn giao cho cơ quan có thẩm quyền xử lý.
• Hoạt động từ đường cơ sở ra đến ranh giới ngoài của vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa: Cảnh sát biển hoạt động độc lập để thực thi nhiệm vụ. Trong trường hợp cần thiết, lực lượng phối hợp với các cơ quan chuyên ngành hoặc thực hiện các nhiệm vụ được ủy thác chuyên môn theo quy định của Bộ Quốc phòng và các Bộ, ngành liên quan.

Chế độ khen thưởng và xử lý vi phạm

• Khen thưởng: Cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ sẽ được khen thưởng theo chế độ chung của Nhà nước.
• Xử lý vi phạm: Cán bộ, chiến sĩ vi phạm quy định của Nghị định này, vi phạm pháp luật hoặc thiếu tinh thần trách nhiệm, không hoàn thành nhiệm vụ sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

Hiệu lực thi hành

Nghị định số 53/1998/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 9 năm 1998. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Cục trưởng Cục Cảnh sát biển Việt Nam, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.