Nghị định số 86/2009/NĐ-CP được Chính phủ ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết và thi hành một số điều của Pháp lệnh Lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam. Văn bản này quy định cụ thể về hệ thống tổ chức, hoạt động thực thi pháp luật, trang bị phương tiện, cờ hiệu, phù hiệu, trang phục cũng như các chế độ, chính sách ưu đãi dành cho cán bộ, chiến sĩ thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam, cùng các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước hoạt động trên các vùng biển và thềm lục địa của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong trường hợp Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác thì sẽ ưu tiên áp dụng quy định của Điều ước quốc tế đó.

Hệ thống tổ chức của lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam

• Cơ quan Cục Cảnh sát biển: Là cơ quan có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng, được cấp kinh phí hoạt động từ ngân sách nhà nước và mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước. Cục Cảnh sát biển có trụ sở chính đặt tại Hà Nội và văn phòng đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Các đơn vị trực thuộc Cục Cảnh sát biển: Bao gồm các Vùng Cảnh sát biển, Hải đoàn Cảnh sát biển, Cụm trinh sát, Cụm đặc nhiệm phòng, chống tội phạm ma túy, Trung tâm thông tin và Trung tâm huấn luyện Cảnh sát biển.
• Phân định địa bàn quản lý của các Vùng Cảnh sát biển:
  • Vùng Cảnh sát biển 1: Quản lý các vùng biển và thềm lục địa từ cửa sông Bắc Luân (tỉnh Quảng Ninh) đến đảo Cồn Cỏ (tỉnh Quảng Trị), có trụ sở tại thành phố Hải Phòng.
  • Vùng Cảnh sát biển 2: Quản lý các vùng biển và thềm lục địa từ đảo Cồn Cỏ (tỉnh Quảng Trị) đến Cù Lao Xanh (tỉnh Bình Định), có trụ sở tại tỉnh Quảng Nam.
  • Vùng Cảnh sát biển 3: Quản lý các vùng biển và thềm lục địa từ Cù Lao Xanh (tỉnh Bình Định) đến bờ Bắc cửa Định An (tỉnh Trà Vinh), có trụ sở tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.
  • Vùng Cảnh sát biển 4: Quản lý các vùng biển và thềm lục địa từ bờ Bắc cửa Định An (tỉnh Trà Vinh) đến Hà Tiên (tỉnh Kiên Giang), có trụ sở tại tỉnh Cà Mau.
• Chức danh pháp lý: Cảnh sát viên và Trinh sát viên là các chức danh pháp lý thực hiện nhiệm vụ xử lý vi phạm hành chính và đấu tranh phòng, chống tội phạm trên biển. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định tiêu chuẩn và thủ tục bổ nhiệm, miễn nhiệm các chức danh này.

Quy định về Cờ hiệu, phù hiệu, màu sắc phương tiện và trang phục

• Cờ lệnh: Hình tam giác cân màu xanh nước biển, có quốc huy ở giữa và mũi tên màu vàng chạy ngang phía sau. Cờ lệnh được treo trên cột cờ cao 2,5m cắm ở đuôi tàu (riêng tàu tìm kiếm cứu nạn cắm ở boong thượng phía sau).
• Màu sắc và ký hiệu tàu thuyền:
  • Tàu tuần tra và tàu môi trường: Thân tàu sơn màu xanh nước biển, đài chỉ huy sơn màu trắng.
  • Tàu tìm kiếm cứu nạn: Thân tàu sơn màu da cam, đài chỉ huy sơn màu trắng có đường viền phía trên màu da cam.
  • Ký hiệu trên tàu: Gồm 2 vạch màu da cam và trắng liền kề ở mũi tàu. Trên thân tàu ghi chữ in hoa màu trắng: "CẢNH SÁT BIỂN VIỆT NAM" ở hàng trên và "VIETNAM MARINE POLICE" ở hàng dưới.
• Màu sắc máy bay Cảnh sát biển: Thân dưới sơn màu xanh nước biển, thân trên sơn màu trắng. Đầu máy bay có vạch ký hiệu màu vàng da cam và trắng, sơn phù hiệu ngành ở giữa. Đuôi đứng sơn hình Quốc kỳ Việt Nam và phù hiệu ngành.
• Phù hiệu ngành: Hình lá chắn nền tím than, viền đỏ, có hai thanh kiếm vắt chéo phía sau, ở giữa có mỏ neo trắng, hai bên có bông lúa vàng, phía dưới ghi chữ "CSB" màu đỏ và phía trên có ngôi sao vàng năm cánh.
• Trang phục và sử dụng: Quân hiệu, cấp hiệu, phù hiệu, quân phục và lễ phục thực hiện theo quy định chung của Quân đội nhân dân Việt Nam do Thủ tướng Chính phủ ban hành. Khi làm nhiệm vụ, tàu thuyền phải treo Quốc kỳ và Cờ hiệu Cảnh sát biển; cán bộ, chiến sĩ phải mặc đúng trang phục quy định.

Hoạt động thực thi pháp luật và hợp tác quốc tế trên biển

• Thực thi pháp luật: Lực lượng Cảnh sát biển tiến hành kiểm tra, kiểm soát, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, tội phạm trên các vùng biển và thềm lục địa Việt Nam. Mọi cá nhân, tổ chức, phương tiện hoạt động trong khu vực này đều phải chịu sự kiểm tra, kiểm soát của Cảnh sát biển.
• Sử dụng vũ khí và biện pháp nghiệp vụ: Được phép sử dụng vũ khí, công cụ hỗ trợ và các thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ theo quy định. Đồng thời, được áp dụng các biện pháp nghiệp vụ theo Luật An ninh quốc gia để đấu tranh phòng, chống tội phạm.
• Hợp tác quốc tế: Thực hiện các hoạt động hợp tác về đào tạo; phòng, chống cướp biển và cướp có vũ trang; kiểm soát xuất nhập cảnh bất hợp pháp; bảo tồn tài nguyên biển; tìm kiếm cứu nạn, ứng phó sự cố môi trường; và đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy trên biển.

Chế độ, chính sách ưu đãi đối với lực lượng Cảnh sát biển

• Chế độ phụ cấp: Cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển được hưởng chế độ phụ cấp công tác lâu năm ở biên giới, hải đảo và chế độ phụ cấp đặc thù đi biển khi thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, cứu nạn theo quy định của Thủ tướng Chính phủ.
• Chính sách thương binh, liệt sĩ: Cán bộ, chiến sĩ bị thương hoặc hy sinh do tai nạn, ốm đau trong khi làm nhiệm vụ trên biển sẽ được xem xét xác nhận là thương binh, liệt sĩ hoặc người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh theo quy định của pháp luật về ưu đãi người có công.

Hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện

Nghị định 86/2009/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 04 tháng 12 năm 2009, thay thế hoàn toàn Nghị định số 53/1998/NĐ-CP ngày 21 tháng 7 năm 1998 của Chính phủ.

Bộ Quốc phòng có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các Bộ: Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, Nội vụ, Lao động – Thương binh và Xã hội để lập dự toán ngân sách, hướng dẫn và tổ chức thực hiện các chế độ, chính sách ưu đãi cũng như toàn bộ nội dung của Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Cục trưởng Cục Cảnh sát biển chịu trách nhiệm thi hành.