Nghị định 59-HĐBT được ban hành năm 1991 bởi Hội đồng Bộ trưởng, quy định chi tiết về các hoạt động tôn giáo tại Việt Nam nhằm bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân, đồng thời xác định rõ trách nhiệm pháp lý và quản lý nhà nước đối với các hoạt động này.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với mọi công dân Việt Nam (bao gồm người theo tôn giáo và không theo tôn giáo), các chức sắc, nhà tu hành, các tổ chức tôn giáo, dòng tu, cơ sở đào tạo tôn giáo hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, cũng như các hoạt động tôn giáo có yếu tố nước ngoài.

Nguyên tắc chung về tự do tín ngưỡng và nghĩa vụ công dân

• Nhà nước bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và tự do không tín ngưỡng của công dân, nghiêm cấm mọi hành vi phân biệt đối xử vì lý do tôn giáo hoặc tín ngưỡng.
• Mọi công dân, dù theo hay không theo tôn giáo, đều bình đẳng trước pháp luật, được hưởng đầy đủ quyền công dân và phải thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ công dân.
• Các hoạt động tôn giáo phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nhà nước bảo đảm các hoạt động tôn giáo vì lợi ích chính đáng, hợp pháp của tín đồ và khuyến khích các hoạt động vì lợi ích của Tổ quốc, nhân dân.
• Nghiêm cấm và bài trừ mọi hoạt động mê tín dị đoan. Xử lý nghiêm theo pháp luật các hành vi lợi dụng tôn giáo để phá hoại độc lập dân tộc, chống phá Nhà nước, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân, gây hại đến văn hóa dân tộc hoặc cản trở công dân thực hiện nghĩa vụ.

Quy định về sinh hoạt và hoạt động tôn giáo thông thường

• Công dân có quyền tự do theo, không theo, từ bỏ hoặc thay đổi tôn giáo; mọi hành vi xâm phạm quyền này đều bị xử lý pháp luật.
• Tín đồ được thực hiện các nghi thức thờ cúng, cầu nguyện tại gia đình và tham gia hoạt động tôn giáo tại nơi thờ tự hợp pháp, nhưng không được truyền bá mê tín dị đoan, không cản trở sản xuất, học tập và nghĩa vụ công dân.
• Các hoạt động tôn giáo thông thường tại nơi thờ tự (cầu nguyện, hành lễ, giảng đạo, dạy giáo lý...) theo tập quán địa phương và chương trình đăng ký hàng năm không phải xin phép. Các hoạt động bất thường hoặc ngoài tập quán phải được chính quyền chấp thuận.
• Các cuộc sinh hoạt tôn giáo tập trung đặc thù (như tĩnh tâm của linh mục, tu sĩ Thiên chúa giáo; lớp bồi linh của mục sư Tin lành; an cư kiết hạ của tăng ni Phật giáo...) phải xin phép Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc tương đương.
• Đại hội nhiệm kỳ và hội nghị toàn quốc, toàn miền hoặc toàn vùng của các tổ chức tôn giáo phải xin phép và được sự đồng ý của Hội đồng Bộ trưởng.

Quản lý cơ sở thờ tự và xuất bản phẩm tôn giáo

• Nơi thờ tự được Nhà nước bảo hộ. Việc sửa chữa, cơi nới làm thay đổi kiến trúc công trình phải được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chấp thuận. Việc xây dựng nơi thờ tự mới tại các khu dân cư ổn định hoặc vùng kinh tế mới phải xin phép Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định.
• Các cơ sở thờ tự đã được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa vẫn được bảo đảm hoạt động hành đạo bình thường của chức sắc và tín đồ.
• Giáo hội các tôn giáo được phép in, xuất bản kinh sách, sản xuất hoặc nhập khẩu văn hóa phẩm, đồ dùng tôn giáo theo quy định của Nhà nước. Nghiêm cấm lưu hành, tàng trữ các ấn phẩm có nội dung tuyên truyền chống phá Nhà nước, xuyên tạc chế độ, gây chia rẽ tôn giáo và dân tộc.

Hoạt động xã hội, đào tạo và nhân sự tôn giáo

• Chức sắc, nhà tu hành được hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội như mọi công dân. Nhà nước khuyến khích việc lao động sản xuất, làm dịch vụ tự túc cải thiện đời sống hoặc gây quỹ trùng tu nơi thờ tự theo đúng pháp luật.
• Các tổ chức tôn giáo và chức sắc được hoạt động từ thiện trong các lĩnh vực được Nhà nước cho phép; các cơ sở từ thiện do tôn giáo bảo trợ tiếp tục hoạt động dưới sự hướng dẫn của cơ quan chức năng.
• Việc mở trường đào tạo chức sắc, nhà tu hành phải được sự chấp thuận của Hội đồng Bộ trưởng. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phối hợp với Ban Tôn giáo của Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo để kiểm tra nhân sự, nội dung giảng dạy và học tập.
• Việc phong chức cho chức sắc, nhà tu hành phải được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chấp thuận. Riêng các phẩm trật cao cấp (Hòa thượng, Hồng y, Giám mục, Giám quản và tương đương) phải được sự chấp thuận của Hội đồng Bộ trưởng.
• Việc bổ nhiệm, thuyên chuyển chức sắc, nhà tu hành và người chuyên hoạt động tôn giáo phải được chính quyền quản lý hành chính địa phương chấp thuận trước khi hoạt động.
• Các dòng tu hoặc hình thức tu hành tập thể muốn hoạt động phải được Hội đồng Bộ trưởng hoặc cơ quan ủy quyền chấp thuận. Việc tiếp nhận người mới vào tu viện phải thực hiện đầy đủ thủ tục quản lý hành chính với chính quyền địa phương.

Hoạt động quốc tế và viện trợ tôn giáo

• Mọi hoạt động quốc tế của tổ chức tôn giáo và chức sắc phải tuân thủ quy định đối ngoại chung của Nhà nước.
• Chức sắc, nhà tu hành được tổ chức tôn giáo nước ngoài phong chức, bổ nhiệm phải được Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam chấp thuận. Việc thực hiện các hướng dẫn của tổ chức tôn giáo nước ngoài phải xin phép chính quyền trước khi thực hiện.
• Việc cử người tham gia hoạt động tôn giáo ở nước ngoài hoặc mời chức sắc, đại biểu tôn giáo nước ngoài vào Việt Nam phải được sự chấp thuận của Hội đồng Bộ trưởng.
• Mọi hoạt động viện trợ từ tổ chức tôn giáo nước ngoài phải tuân thủ chế độ quản lý hiện hành và thông qua cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc nhận viện trợ thuần túy tôn giáo phải xin phép Hội đồng Bộ trưởng. Không được tự ý đặt ra các khoản quyên góp trái quy định của Nhà nước.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức

• Trưởng ban Ban Tôn giáo của Chính phủ, Thủ trưởng các Bộ, Ủy ban Nhà nước, các cơ quan thuộc Hội đồng Bộ trưởng và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.
• Ban Tôn giáo của Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện Nghị định.
• Nghị định này có hiệu lực kể từ ngày ban hành và thay thế hoàn toàn Nghị quyết 297-CP ngày 11 tháng 11 năm 1977 của Hội đồng Chính phủ. Tất cả các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ.