Nghị định 74/2000/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về việc kinh doanh và sử dụng các sản phẩm thay thế sữa mẹ nhằm bảo vệ và khuyến khích việc nuôi con bằng sữa mẹ. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập các tiêu chuẩn nghiêm ngặt đối với hoạt động thông tin, giáo dục, truyền thông, quảng cáo, ghi nhãn và kinh doanh các sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, qua đó bảo vệ sức khỏe toàn diện của thế hệ tương lai.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Nghị định này điều chỉnh toàn diện các hoạt động liên quan đến thông tin, giáo dục, truyền thông, quảng cáo, kinh doanh và sử dụng các sản phẩm thay thế sữa mẹ, bình bú và vú ngậm giả. Đồng thời, văn bản quy định các biện pháp khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ và xác định rõ trách nhiệm, mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong công tác quản lý nhà nước đối với lĩnh vực này. Đối tượng áp dụng bao gồm tất cả các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến quản lý, kinh doanh, thông tin, quảng cáo và sử dụng các sản phẩm thay thế sữa mẹ, bình bú và vú ngậm giả tại Việt Nam.

Vai trò của sữa mẹ và giải thích từ ngữ cốt lõi

• Sữa mẹ được khẳng định là thức ăn tốt nhất cho sự phát triển toàn diện của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, chứa các chất kháng khuẩn tự nhiên giúp phòng chống bệnh tiêu chảy, nhiễm khuẩn đường hô hấp và các bệnh thông thường khác. Các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội và mọi công dân có trách nhiệm hỗ trợ, khuyến khích việc nuôi con bằng sữa mẹ.
• Sản phẩm thay thế sữa mẹ được định nghĩa là sữa hoặc các sản phẩm có nguồn gốc động vật, thực vật được chế biến công nghiệp dùng cho trẻ từ khi sinh đến 6 tháng tuổi, và sữa dùng cho trẻ từ trên 6 tháng đến 24 tháng tuổi nhằm thay thế một phần hoặc toàn bộ sữa mẹ.
• Trẻ sơ sinh được xác định là trẻ từ khi sinh đến 1 tháng tuổi; trẻ nhỏ là trẻ từ khi sinh đến 24 tháng tuổi.

Quy định về thông tin, giáo dục và truyền thông

• Ưu tiên truyền thông: Công tác thông tin, giáo dục về lợi ích của sữa mẹ và phương pháp nuôi dưỡng trẻ phải được ưu tiên hàng đầu trong các chương trình bảo vệ sức khỏe bà mẹ, trẻ em và phòng chống suy dinh dưỡng. Bộ Y tế phối hợp với các Bộ, ngành và tổ chức đoàn thể xã hội để thực hiện tuyên truyền sâu rộng.
• Yêu cầu đối với tài liệu thông tin, giáo dục: Tài liệu về nuôi dưỡng trẻ phải rõ ràng, khách quan, khoa học. Nội dung bắt buộc phải nêu bật lợi ích của sữa mẹ, hướng dẫn nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ từ khi sinh đến 4 - 6 tháng tuổi và duy trì đến 2 tuổi hoặc lâu hơn, hướng dẫn chế biến thức ăn bổ sung tại nhà, và cảnh báo tác hại của việc bú bình, vú ngậm giả.
• Các hành vi bị cấm trong tài liệu: Nghiêm cấm sử dụng tranh ảnh, lời văn khuyến khích bú bình hoặc làm giảm uy tín của việc nuôi con bằng sữa mẹ; cấm so sánh sản phẩm thay thế tương đương hoặc tốt hơn sữa mẹ; cấm in tên hoặc biểu tượng của sản phẩm thay thế sữa mẹ, tên cơ sở sản xuất, kinh doanh trên tài liệu giáo dục nuôi dưỡng trẻ.
• Tài liệu hướng dẫn sử dụng sản phẩm thay thế: Phải hướng dẫn chi tiết cách pha chế đúng, vệ sinh, tiệt trùng dụng cụ, cách cho ăn bằng cốc, thìa hợp vệ sinh, cảnh báo nguy hiểm khi dùng sai cách và nêu rõ chi phí tốn kém của việc nuôi con bằng sữa công thức.

Quy định nghiêm ngặt về quảng cáo sản phẩm

• Nghiêm cấm quảng cáo dưới mọi hình thức đối với các sản phẩm thay thế sữa mẹ dùng cho trẻ từ khi sinh đến 6 tháng tuổi, bình bú và vú ngậm giả.
• Đối với sữa dùng cho trẻ từ trên 6 tháng đến 24 tháng tuổi, việc quảng cáo phải tuân thủ: Phần đầu quảng cáo bắt buộc có thông điệp "Sữa mẹ là tốt nhất cho sức khoẻ và sự phát triển của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ"; nội dung quảng cáo phải trung thực, không lồng ghép hình ảnh sản phẩm dành cho trẻ dưới 6 tháng tuổi.

Đăng ký chất lượng và quy chuẩn ghi nhãn sản phẩm

• Đăng ký chất lượng: Tất cả các sản phẩm thay thế sữa mẹ phải được đăng ký chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm tại Bộ Y tế trước khi lưu thông trên thị trường.
• Nhãn sản phẩm thay thế sữa mẹ: Phải in hoa chữ "CHÚ Ý" kèm nội dung khẳng định vai trò của sữa mẹ (chữ in thường cao tối thiểu 2 mm). Phải có khuyến cáo sử dụng theo chỉ dẫn của cán bộ y tế và cho ăn bằng cốc, thìa (chữ cao tối thiểu 1,5 mm). Nhãn phải ghi rõ độ tuổi sử dụng, số đăng ký chất lượng, hướng dẫn pha chế và tác hại nếu pha sai cách. Đặc biệt, nhãn không được in hình ảnh trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, bình bú, đầu vú cao su hoặc vú ngậm giả.
• Nhãn bình bú và vú ngậm giả: Nhãn bình bú phải có cảnh báo việc sử dụng bình bú có thể khiến trẻ từ chối bú mẹ và tăng nguy cơ tiêu chảy (chữ cao tối thiểu 2 mm), kèm hướng dẫn tiệt trùng. Nhãn vú ngậm giả phải ghi rõ cảnh báo ảnh hưởng không tốt đến việc nuôi con bằng sữa mẹ. Quy định này áp dụng cho cả sản phẩm nhập khẩu.

Trách nhiệm của cơ sở sản xuất, kinh doanh và đơn vị y tế

• Đối với cơ sở sản xuất, buôn bán: Chỉ được bán sản phẩm đạt chất lượng đã đăng ký; được phép tặng hoặc bán giá rẻ cho trại trẻ mồ côi, tổ chức từ thiện vì mục đích nhân đạo; cung cấp thông tin khoa học cho cán bộ y tế. Nghiêm cấm: kinh doanh sản phẩm chưa đăng ký, hết hạn, không nhãn mác; tặng sản phẩm cho các bà mẹ và gia đình; tặng sản phẩm, thiết bị y tế có in nhãn hiệu sản phẩm cho cơ sở y tế; tài trợ học bổng, hội thảo, tư vấn điện thoại nhằm mục đích khuyến khích dùng sản phẩm thay thế sữa mẹ.
• Đối với cơ sở sản khoa, nhi khoa: Có trách nhiệm tuyên truyền, khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ, tạo điều kiện cho trẻ bú mẹ ngay trong vòng 30 phút đầu sau sinh.
• Đối với cán bộ, nhân viên y tế: Chỉ hướng dẫn sử dụng sản phẩm thay thế sữa mẹ trong các trường hợp đặc biệt cần thiết. Nghiêm cấm nhận quà tặng, đóng góp tài chính hoặc lợi ích vật chất từ các hãng sữa; không được giúp các cơ sở kinh doanh tặng mẫu thử, quà tặng hoặc tài liệu quảng cáo sản phẩm thay thế sữa mẹ.

Khen thưởng, xử lý vi phạm và trách nhiệm quản lý nhà nước

• Khen thưởng và Xử lý vi phạm: Tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc trong việc khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ sẽ được khen thưởng. Hành vi vi phạm quy định tại Nghị định này sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính, bồi thường thiệt hại hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ nghiêm trọng.
• Trách nhiệm quản lý: Bộ Y tế chủ trì phối hợp với Bộ Thương mại, Bộ Văn hóa - Thông tin và các cơ quan liên quan quản lý chất lượng, vệ sinh an toàn và việc sử dụng các sản phẩm thay thế sữa mẹ, đồng thời tổ chức thanh tra, kiểm tra. Bộ Văn hóa - Thông tin chủ trì quản lý hoạt động thông tin, quảng cáo theo thẩm quyền.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 74/2000/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Văn bản này bãi bỏ Quyết định số 307/TTg ngày 10 tháng 6 năm 1994 của Thủ tướng Chính phủ và các quy định trước đây trái với Nghị định này. Bộ trưởng Bộ Y tế chủ trì phối hợp với các Bộ, ngành liên quan chịu trách nhiệm hướng dẫn và các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định.