Nghị định 89/1999/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về hoạt động bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của các tổ chức tín dụng, bảo đảm sự phát triển an toàn và lành mạnh của hoạt động ngân hàng.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng bắt buộc đối với các tổ chức tín dụng và các tổ chức không phải là tổ chức tín dụng được phép thực hiện một số hoạt động ngân hàng có nhận tiền gửi bằng Đồng Việt Nam (VND) của cá nhân. Các tổ chức này có nghĩa vụ phải tham gia bảo hiểm tiền gửi bắt buộc và phải niêm yết công khai việc tham gia bảo hiểm tiền gửi tại trụ sở chính cũng như các địa điểm giao dịch.

Địa vị pháp lý của tổ chức bảo hiểm tiền gửi

• Tổ chức bảo hiểm tiền gửi là tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, bảo đảm an toàn vốn và tự bù đắp chi phí.
• Tổ chức có tư cách pháp nhân, có bảng cân đối kế toán riêng, có con dấu riêng, được mở tài khoản tại các ngân hàng trong nước và nước ngoài, được Nhà nước cấp vốn điều lệ và được miễn nộp các loại thuế.
• Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập tổ chức bảo hiểm tiền gửi, phê chuẩn Điều lệ tổ chức và hoạt động, đồng thời quyết định chế độ tài chính trên cơ sở đề nghị của Bộ Tài chính và ý kiến của Ngân hàng Nhà nước.

Hạn mức bảo hiểm tiền gửi

• Số tiền bảo hiểm được chi trả cho tất cả các khoản tiền gửi (bao gồm cả gốc và lãi) của một cá nhân tại một tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi tối đa là 30 triệu đồng Việt Nam.
• Việc thay đổi số tiền bảo hiểm tối đa này do Thủ tướng Chính phủ xem xét và quyết định tùy theo tình hình thực tế.

Quy định về phí bảo hiểm tiền gửi và xử lý vi phạm

• Mức phí bảo hiểm: Tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi phải nộp phí bảo hiểm tiền gửi theo mức 0,15%/năm tính trên số dư tiền gửi bình quân của các cá nhân tại tổ chức đó. Khoản phí này được hạch toán vào chi phí hoạt động của tổ chức tham gia.
• Thời hạn nộp phí: Phí bảo hiểm tiền gửi được tính và nộp bốn lần trong năm tài chính theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
• Xử lý chậm nộp phí: Tổ chức vi phạm thời hạn nộp phí ngoài việc phải nộp đủ số phí còn thiếu thì phải chịu phạt 0,1% mỗi ngày trên số tiền chậm nộp.
• Biện pháp cưỡng chế: Nếu sau 30 ngày kể từ hạn nộp mà tổ chức chưa nộp phí và tiền phạt, tổ chức bảo hiểm tiền gửi có quyền yêu cầu Ngân hàng Nhà nước trích tài khoản tiền gửi của tổ chức tín dụng đó, hoặc yêu cầu các tổ chức tín dụng, kho bạc nơi tổ chức tham gia mở tài khoản để trích tài khoản chuyển nộp phí và tiền phạt.
• Chấm dứt bảo hiểm tiền gửi: Nếu không nộp phí quá 3 tháng, tổ chức bảo hiểm tiền gửi sẽ quyết định chấm dứt bảo hiểm, thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng và yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ra quyết định ngừng huy động tiền gửi cá nhân của tổ chức đó. Tổ chức bảo hiểm tiền gửi vẫn có trách nhiệm bảo hiểm đối với số tiền gửi đã được bảo hiểm trong vòng 6 tháng kể từ ngày có quyết định chấm dứt bảo hiểm.

Chế độ thông tin, báo cáo và giám sát rủi ro

• Tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi phải nộp các báo cáo định kỳ theo quy định, gửi báo cáo tài chính năm trong vòng 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính, và phải báo cáo ngay khi gặp khó khăn về khả năng chi trả hoặc khi thay đổi nhân sự chủ chốt (Hội đồng quản trị, Ban Kiểm soát, Tổng Giám đốc/Giám đốc).
• Tổ chức bảo hiểm tiền gửi có quyền kiểm tra việc chấp hành các quy định về bảo hiểm tiền gửi; yêu cầu tổ chức tham gia thực hiện các biện pháp chấn chỉnh khi phát hiện vi phạm an toàn hoạt động ngân hàng và báo cáo Ngân hàng Nhà nước để xử lý khẩn cấp khi có nguy cơ mất khả năng chi trả.
• Thanh tra Ngân hàng Nhà nước có trách nhiệm cung cấp kết quả thanh tra, giám sát cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi và phối hợp xử lý các tổ chức có nguy cơ mất khả năng chi trả. Trường hợp tổ chức tín dụng bị đặt trong tình trạng kiểm soát đặc biệt, Ban Kiểm soát đặc biệt phải thông báo định kỳ tình hình hoạt động cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi để phối hợp xử lý.

Biện pháp hỗ trợ tài chính

• Trong trường hợp tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi có nguy cơ mất khả năng chi trả nhưng chưa đến mức bị đặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt, tổ chức bảo hiểm tiền gửi có thể hỗ trợ dưới các hình thức: cho vay hỗ trợ chi trả, bảo lãnh các khoản vay đặc biệt, hoặc mua lại nợ có tài sản bảo đảm.
• Việc hỗ trợ tài chính chỉ được tiến hành sau khi xác định rằng việc tiếp tục hoạt động của tổ chức gặp khó khăn đó có vai trò quan trọng đối với sự an toàn của toàn hệ thống ngân hàng và sự ổn định chính trị, kinh tế, xã hội. Quyết định hỗ trợ do Hội đồng quản trị tổ chức bảo hiểm tiền gửi xem xét và quyết định.

Quy trình chi trả tiền bảo hiểm và xử lý khi phá sản

• Điều kiện chi trả: Khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấm dứt hoạt động bằng văn bản và mất khả năng thanh toán, tổ chức bảo hiểm tiền gửi có trách nhiệm chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền theo hạn mức quy định (tối đa 30 triệu đồng).
• Xử lý phần tiền gửi vượt hạn mức: Số tiền gửi (gồm cả gốc và lãi) vượt quá mức tối đa được bảo hiểm sẽ được trả cho người gửi tiền trong quá trình thanh lý tài sản của tổ chức bị phá sản theo quy định của pháp luật về phá sản.
• Phương thức chi trả: Việc chi trả được thực hiện thông qua các ngân hàng hoặc theo thỏa thuận với người gửi tiền, căn cứ vào danh sách người gửi tiền được lập và các chứng từ hợp lệ.
• Hỗ trợ nguồn vốn chi trả: Nếu vốn hoạt động của tổ chức bảo hiểm tiền gửi tạm thời không đủ để hỗ trợ hoặc chi trả, tổ chức bảo hiểm tiền gửi báo cáo Ngân hàng Nhà nước để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét cho phép vay từ các tổ chức tín dụng hoặc tổ chức khác dưới sự bảo lãnh của Chính phủ.
• Địa vị pháp lý khi thanh lý tài sản: Khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi bị phá sản, tổ chức bảo hiểm tiền gửi trở thành chủ nợ đối với tổ chức đó với số tiền đã chi trả cho người gửi tiền, đồng thời được quyền tham gia vào quá trình quản lý và thanh lý tài sản theo quy định của Luật Phá sản. Số tiền thu hồi được từ việc thanh lý tài sản sẽ được bổ sung vào nguồn vốn hoạt động của tổ chức bảo hiểm tiền gửi.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm hướng dẫn

Nghị định 89/1999/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký ban hành. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Quản trị của tổ chức bảo hiểm tiền gửi và các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi chịu trách nhiệm thi hành Nghị định.