Nghị định số 89-CP được ban hành năm 1997 bởi Chính phủ do Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký, ban hành kèm theo Quy chế tổ chức tiếp công dân. Đây là văn bản pháp lý quan trọng đặt nền móng cho việc chuẩn hóa hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị và phản ánh của nhân dân tại các cơ quan hành chính nhà nước các cấp.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Quy chế

Quy chế này áp dụng đối với các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương, bao gồm các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp, cán bộ được giao nhiệm vụ tiếp công dân, và mọi công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo quy định của pháp luật. Đồng thời, văn bản cũng khuyến khích các cơ quan tư pháp, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể xây dựng quy chế phù hợp để phối hợp thực hiện.

Tiêu chuẩn cán bộ tiếp dân và trách nhiệm của công dân

• Tiêu chuẩn đối với cán bộ tiếp dân: Thủ trưởng cơ quan, đơn vị có trách nhiệm bố trí cán bộ chuyên trách tiếp công dân. Người được giao nhiệm vụ này phải hội đủ các tiêu chuẩn về phẩm chất đạo đức tốt, liêm khiết, trung thực, có năng lực chuyên môn, am hiểu thực tế, nắm vững chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước, đồng thời phải có tinh thần trách nhiệm và nhiệt tình với công việc.
• Trách nhiệm của công dân: Khi thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, công dân tuyệt đối không được lợi dụng quyền này để gây rối trật tự tại nơi tiếp dân, không được vu cáo, xúc phạm cơ quan nhà nước hoặc người thi hành công vụ. Công dân phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về các nội dung khiếu nại, tố cáo do mình đưa ra.

Tổ chức tiếp công dân tại các cấp chính quyền địa phương

• Cấp tỉnh và cấp huyện: Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Chủ tịch Ủy ban nhân dân quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh phải bố trí địa điểm tiếp công dân riêng biệt của cấp mình. Lãnh đạo cấp tỉnh và cấp huyện phải trực tiếp tiếp công dân ít nhất 1 ngày trong một tháng (không kể các trường hợp đột xuất, khẩn thiết) và phải bố trí đầy đủ cán bộ thường trực để tiếp dân thường xuyên.
• Cấp xã, phường, thị trấn: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm trực tiếp tiếp công dân tại trụ sở Ủy ban ít nhất 2 buổi trong một tuần, bên cạnh việc xử lý các yêu cầu tiếp dân khẩn thiết khác.

Tổ chức tiếp công dân tại các Bộ, ngành Trung ương

• Yêu cầu chung: Thủ trưởng các Bộ, ngành ở Trung ương và các Sở, ngành ở địa phương phải tổ chức nơi tiếp công dân ngay tại trụ sở làm việc của cơ quan mình và cử cán bộ chuyên trách thực hiện nhiệm vụ tiếp dân thường xuyên.
• Tần suất tiếp dân của Thủ trưởng Bộ, ngành: Thủ trưởng các Bộ gồm: Nội vụ, Quốc phòng, Xây dựng, Tài chính, Lao động - Thương binh và Xã hội, Giao thông vận tải, Y tế, Giáo dục và Đào tạo, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Tổng cục trưởng Tổng cục Địa chính phải trực tiếp tiếp dân định kỳ ít nhất 1 ngày trong tháng. Thủ trưởng các Bộ, ngành khác căn cứ vào tình hình thực tế để bố trí thời gian tiếp dân phù hợp nhưng phải đảm bảo ít nhất 1 buổi trong một tháng.
• Trách nhiệm của Thủ trưởng: Trực tiếp lắng nghe, xử lý và chỉ đạo giải quyết các khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền quản lý; chỉ đạo các cơ quan chức năng thẩm tra, xác minh đúng thời hạn pháp luật; ban hành nội quy và quy định trách nhiệm cụ thể tại nơi tiếp công dân của đơn vị mình.

Trụ sở tiếp công dân của Trung ương Đảng và Nhà nước

• Địa điểm và nhân sự: Trụ sở tiếp dân chung của Trung ương Đảng và Nhà nước được đặt tại thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Thanh tra Nhà nước chủ trì phối hợp với Văn phòng Chính phủ, Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Trung ương Đảng, Ủy ban Kiểm tra Trung ương để bố trí cán bộ thường trực.
• Vai trò của cán bộ phụ trách: Tổng Thanh tra Nhà nước cử một cán bộ cấp Vụ phụ trách Trụ sở này. Người phụ trách có nhiệm vụ chủ trì phối hợp tiếp, hướng dẫn, trả lời công dân; đôn đốc Thủ trưởng các Bộ, ngành, địa phương giải quyết các vụ việc do Trụ sở chuyển đến; báo cáo lãnh đạo Đảng, Nhà nước khi có yêu cầu; chuẩn bị hồ sơ cho lãnh đạo tiếp dân và quản lý tài sản tại Trụ sở.

Nhiệm vụ và quyền hạn của cán bộ tiếp công dân

• Tác phong làm việc: Khi làm nhiệm vụ, cán bộ phải mặc trang phục chỉnh tề, đeo thẻ công chức, tự giới thiệu chức vụ. Việc tiếp dân chỉ được thực hiện tại công sở, nghiêm cấm tiếp công dân tại nhà riêng.
• Nhiệm vụ cụ thể: Lắng nghe, ghi chép đầy đủ vào sổ theo dõi; tiếp nhận đơn và báo cáo Thủ trưởng giải quyết nếu vụ việc thuộc thẩm quyền (yêu cầu ký xác nhận và viết biên nhận tài liệu đầy đủ); hướng dẫn công dân đến đúng cơ quan có thẩm quyền nếu vụ việc không thuộc thẩm quyền; giải thích và yêu cầu công dân chấp hành nếu vụ việc đã được giải quyết đúng pháp luật.
• Quyền hạn của cán bộ: Được quyền từ chối tiếp những trường hợp đã có quyết định giải quyết đúng pháp luật và đã được trả lời đầy đủ; từ chối tiếp người trong tình trạng say rượu, tâm thần hoặc vi phạm nội quy nơi tiếp dân; yêu cầu công dân trình bày rõ ràng, cung cấp chứng cứ và ký xác nhận vào biên bản làm việc.

Quyền và nghĩa vụ của công dân khi đến nơi tiếp dân

• Quyền của công dân: Được hướng dẫn, giải thích về các nội dung trình bày; được quyền khiếu nại, tố cáo người tiếp dân nếu họ có hành vi sai trái, gây phiền hà, sách nhiễu; được yêu cầu giữ bí mật họ tên, địa chỉ khi thực hiện quyền tố cáo.
• Nghĩa vụ của công dân: Phải xuất trình giấy tờ tùy thân (chứng minh thư nhân dân, giấy mời); trường hợp ủy quyền cho thân nhân (cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột) phải có giấy ủy quyền hợp pháp; chấp hành nghiêm chỉnh nội quy và sự hướng dẫn của cán bộ; trình bày trung thực, cung cấp tài liệu và ký xác nhận nội dung; nếu có nhiều người cùng khiếu nại một nội dung thì phải cử đại diện để làm việc.

Mối quan hệ giữa nơi tiếp công dân và cơ quan có thẩm quyền giải quyết

• Trách nhiệm giải quyết: Khi nhận được vụ việc do nơi tiếp dân chuyển đến, Thủ trưởng cơ quan có thẩm quyền phải xem xét, giải quyết đúng thời hạn pháp luật, thông báo kết quả cho đương sự và nơi tiếp dân đã chuyển đơn biết.
• Chế tài đối với sự chậm trễ: Đối với các vụ việc do Trụ sở tiếp dân của Trung ương Đảng và Nhà nước chuyển đến, nếu quá thời hạn mà không được giải quyết, người phụ trách Trụ sở có quyền yêu cầu giải quyết kịp thời. Nếu không được chấp hành, có quyền báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý và được quyền thông báo công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng (đối với vụ việc khiếu nại). Ở các cấp địa phương, người phụ trách tiếp dân có quyền kiến nghị Thủ trưởng cấp mình có biện pháp xử lý đối với các đơn vị chậm trễ.

Tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành

• Vai trò của ngành Thanh tra: Tổng Thanh tra Nhà nước giúp Thủ tướng Chính phủ quản lý thống nhất công tác tiếp công dân trên phạm vi cả nước; thực hiện thanh tra, kiểm tra, đôn đốc và báo cáo định kỳ lên Thường vụ Bộ Chính trị, Ủy ban thường vụ Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ. Chánh Thanh tra các cấp, các ngành giúp Thủ trưởng cùng cấp quản lý công tác tiếp dân trong phạm vi địa phương, ngành mình.
• Chế độ báo cáo: Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm đôn đốc thực hiện và tổng hợp tình hình, kết quả công tác tiếp công dân hàng quý để báo cáo Thủ tướng Chính phủ, đồng gửi Tổng Thanh tra Nhà nước trước ngày 20 của tháng cuối quý.
• Khen thưởng và kỷ luật: Cơ quan, đơn vị, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác tiếp công dân sẽ được biểu dương, khen thưởng. Ngược lại, những trường hợp vi phạm quy chế sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.
• Hiệu lực thi hành: Nghị định 89-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ.