Nghị định số 93/2003/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Kiểm toán Nhà nước. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm xác lập vị trí, vai trò độc lập và chuyên nghiệp của cơ quan Kiểm toán Nhà nước trong việc kiểm soát, đánh giá việc quản lý và sử dụng tài chính công, tài sản công tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Nghị định này áp dụng đối với cơ quan Kiểm toán Nhà nước, các cơ quan, đơn vị, tổ chức có nghĩa vụ thu nộp, quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước, tài sản công, cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kiểm toán nhà nước.

Vị trí và chức năng của Kiểm toán Nhà nước

Kiểm toán Nhà nước được xác định là cơ quan thuộc Chính phủ, thực hiện các chức năng chủ yếu sau:

• Kiểm toán và xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước các cấp và báo cáo tổng quyết toán ngân sách nhà nước.
• Kiểm toán báo cáo quyết toán, báo cáo tài chính của các cơ quan, đơn vị, tổ chức có sử dụng ngân sách nhà nước.
• Kiểm toán tính tuân thủ pháp luật và tính kinh tế trong việc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước và tài sản công theo kế hoạch kiểm toán hàng năm đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt hoặc theo các nhiệm vụ đột xuất được giao.

Nhiệm vụ và quyền hạn của Kiểm toán Nhà nước

Kiểm toán Nhà nước thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của một cơ quan thuộc Chính phủ và các thẩm quyền chuyên biệt trong lĩnh vực kiểm toán:

• Xây dựng thể chế và kế hoạch: Trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ các dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật về kiểm toán nhà nước; xây dựng chiến lược, quy hoạch phát triển, kế hoạch kiểm toán dài hạn, 5 năm và hàng năm để tổ chức thực hiện sau khi được phê duyệt.
• Quản lý nghiệp vụ và bảo mật: Ban hành, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện các tiêu chuẩn, quy trình, quy phạm và phương pháp chuyên môn nghiệp vụ kiểm toán; quản lý hồ sơ tài liệu kiểm toán và giữ bí mật thông tin, số liệu của đơn vị được kiểm toán theo quy định của pháp luật.
• Nguyên tắc độc lập: Khi thực hiện nhiệm vụ kiểm toán, cơ quan Kiểm toán Nhà nước hoạt động độc lập, chỉ tuân theo pháp luật và chịu trách nhiệm trước pháp luật về các kết luận kiểm toán của mình.
• Quyền hạn cụ thể khi thực hiện kiểm toán:
  • Yêu cầu đơn vị được kiểm toán và các bên liên quan cung cấp đầy đủ, kịp thời báo cáo tài chính, quyết toán, chứng từ, sổ kế toán và các tài liệu cần thiết phục vụ công tác kiểm toán.
  • Áp dụng các phương pháp chuyên môn nghiệp vụ để thu thập bằng chứng kiểm toán.
  • Đề nghị các cơ quan chức năng phối hợp thực hiện nhiệm vụ; trưng cầu giám định hoặc đề nghị tư vấn chuyên môn sâu khi cần thiết.
  • Đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý các tổ chức, cá nhân có hành vi cản trở hoạt động kiểm toán hoặc cung cấp thông tin sai sự thật.
  • Được ủy thác hoặc thuê kiểm toán viên, doanh nghiệp kiểm toán thực hiện kiểm toán và thẩm định kết quả kiểm toán (kinh phí do ngân sách nhà nước cấp).
  • Kiểm tra việc thực hiện các kiến nghị kiểm toán đã ban hành.
• Kiến nghị và xử lý vi phạm: Kiến nghị đơn vị được kiểm toán sửa chữa sai phạm, chấn chỉnh công tác quản lý tài chính - kế toán; kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách pháp luật; kiến nghị cơ quan có thẩm quyền hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan bảo vệ pháp luật để xử lý các vi phạm pháp luật đã được làm rõ.
• Quản lý nội bộ và hợp tác: Giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng chống tham nhũng, lãng phí trong hoạt động kiểm toán; thực hiện hợp tác quốc tế; nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ thông tin; quản lý tổ chức bộ máy, biên chế, chế độ tiền lương, khen thưởng, kỷ luật và đào tạo cán bộ; thực hiện cải cách hành chính và quản lý ngân sách được giao.

Địa vị pháp lý và quyền hạn của Tổng Kiểm toán Nhà nước

Tổng Kiểm toán Nhà nước là người đứng đầu và lãnh đạo Kiểm toán Nhà nước, chịu trách nhiệm trước Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về toàn bộ hoạt động của cơ quan:

• Bổ nhiệm: Tổng Kiểm toán Nhà nước do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức. Giúp việc cho Tổng Kiểm toán có các Phó Tổng Kiểm toán Nhà nước (số lượng không quá ba người), do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức theo đề nghị của Tổng Kiểm toán Nhà nước.
• Nhiệm vụ và quyền hạn: Lãnh đạo, quyết định và chịu trách nhiệm về công tác kiểm toán; tham dự các phiên họp của Chính phủ về phân bổ, quyết toán ngân sách nhà nước; chịu trách nhiệm về chất lượng văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan soạn thảo; trình Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập, tổ chức lại, giải thể các đơn vị trực thuộc; quyết định các biện pháp tăng cường kỷ luật hành chính, phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong đội ngũ cán bộ, công chức thuộc quyền quản lý.

Cơ cấu tổ chức của Kiểm toán Nhà nước

Kiểm toán Nhà nước được tổ chức và quản lý tập trung, thống nhất, bao gồm các đơn vị trực thuộc sau:

• Các tổ chức hành chính giúp việc Tổng Kiểm toán Nhà nước:
  • Vụ Giám định và Kiểm tra chất lượng kiểm toán.
  • Vụ Tổ chức cán bộ.
  • Vụ Pháp chế.
  • Văn phòng.
  • Các đơn vị kiểm toán chuyên ngành: Kiểm toán Ngân sách nhà nước I; Kiểm toán Ngân sách nhà nước II; Kiểm toán Đầu tư - Dự án I; Kiểm toán Đầu tư - Dự án II; Kiểm toán Doanh nghiệp nhà nước; Kiểm toán Các tổ chức tài chính - ngân hàng; Kiểm toán Chương trình đặc biệt.
  • Các Kiểm toán Nhà nước khu vực: Kiểm toán Nhà nước khu vực I (Hà Nội), khu vực II (Vinh, Nghệ An), khu vực III (Đà Nẵng), khu vực IV (TP. Hồ Chí Minh), khu vực V (Cần Thơ). Các Kiểm toán Nhà nước khu vực là đơn vị có tư cách pháp nhân, có con dấu, tài khoản và trụ sở riêng.
• Các tổ chức sự nghiệp trực thuộc: Trung tâm Tin học, Trung tâm Khoa học và Bồi dưỡng cán bộ, Tạp chí Kiểm toán.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

• Hiệu lực pháp lý: Nghị định 93/2003/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo.
• Văn bản thay thế: Nghị định này thay thế Nghị định số 70/CP ngày 11 tháng 7 năm 1994 của Chính phủ về việc thành lập cơ quan Kiểm toán Nhà nước; đồng thời bãi bỏ các quy định tại Chương I, II, III của Điều lệ tổ chức và hoạt động của Kiểm toán Nhà nước ban hành kèm theo Quyết định số 61/TTg ngày 24 tháng 01 năm 1995 của Thủ tướng Chính phủ.
• Trách nhiệm thi hành: Tổng Kiểm toán Nhà nước, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và thủ trưởng các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước, tài sản công chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.