Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-50:2011/BNNPTNT do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành là văn bản pháp lý bắt buộc áp dụng nhằm kiểm soát và nâng cao chất lượng hạt giống lúa lai ba dòng tại Việt Nam. Dưới đây là phần tóm tắt chuyên sâu và chi tiết nội dung Phần mở đầu cùng các điều khoản chung từ Điều 1 đến Điều 4 của Quy chuẩn này.
- Phạm vi điều chỉnh (Điều 1)Điều khoản này xác định rõ giới hạn và phạm vi áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hạt giống lúa lai ba dòng, cụ thể:
- Quy chuẩn quy định các chỉ tiêu chất lượng bắt buộc và mức giới hạn tối đa hoặc tối thiểu cho phép đối với các cấp hạt giống lúa lai ba dòng trong quá trình sản xuất và lưu thông.
- Các đối tượng hạt giống thuộc phạm vi điều chỉnh bao gồm: dòng mẹ bất dục đực (dòng A), dòng duy trì tính bất dục (dòng B), dòng phục hồi tính hữu dục (dòng R) và hạt lai thế hệ thứ nhất (hạt lai F1).
Quy chuẩn quy định tính pháp lý bắt buộc áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia vào chuỗi cung ứng hạt giống, bao gồm:
- Tất cả các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài có hoạt động liên quan đến nghiên cứu, sản xuất, chế biến, kinh doanh, xuất khẩu, nhập khẩu hạt giống lúa lai ba dòng tại lãnh thổ Việt Nam.
- Các cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp, các tổ chức chứng nhận hợp quy và các phòng thử nghiệm chất lượng hạt giống được chỉ định.
Để thực hiện việc kiểm nghiệm và đánh giá chất lượng hạt giống một cách đồng bộ, Quy chuẩn viện dẫn các tài liệu kỹ thuật nền tảng sau:
- Các Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) hiện hành về phương pháp kiểm nghiệm hạt giống cây trồng, phương pháp kiểm định ruộng giống và phương pháp kiểm tra tính đúng giống, độ thuần giống bằng phương pháp hậu kiểm (grow-out test) hoặc sử dụng chỉ thị phân tử.
- Trong trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc được thay thế thì áp dụng theo phiên bản mới nhất của văn bản đó.
Để đảm bảo tính thống nhất trong việc hiểu và thực thi pháp luật, Quy chuẩn đưa ra các định nghĩa kỹ thuật chuyên ngành vô cùng quan trọng:
- Hạt giống lúa lai ba dòng: Là hệ thống hạt giống được sản xuất dựa trên nguyên lý bất dục đực di truyền - tế bào chất, bao gồm ba dòng chuyên biệt là dòng mẹ (A), dòng duy trì (B) và dòng phục hồi (R).
- Dòng mẹ (Dòng A - CMS line): Là dòng bất dục đực hoàn toàn do yếu tố di truyền tế bào chất kết hợp với nhân tế bào. Dòng này không có khả năng tự thụ phấn để tạo hạt mà phải nhận phấn hoa từ dòng khác.
- Dòng duy trì (Dòng B - Maintainer line): Là dòng có đặc điểm sinh học giống hệt dòng A nhưng có phấn hoa bình thường. Khi cho dòng A thụ phấn bằng dòng B, hạt thu được vẫn phát triển thành cây bất dục đực (dòng A) nhằm mục đích nhân dòng mẹ.
- Dòng phục hồi (Dòng R - Restorer line): Là dòng có khả năng tự thụ phấn bình thường. Khi cho dòng A thụ phấn bằng dòng R, hạt lai thu được (F1) sẽ khôi phục hoàn toàn tính hữu dục, có khả năng tự thụ phấn và cho năng suất cao khi gieo cấy thương phẩm.
- Hạt lai F1 (Hybrid F1): Là thế hệ lai thứ nhất thu hoạch từ dòng mẹ A sau khi được thụ phấn bằng dòng phục hồi R. Đây là thương phẩm cuối cùng dùng để gieo cấy sản xuất lúa thương phẩm (lúa thịt).
- Độ thuần giống (Varietal purity): Là tỷ lệ phần trăm số cá thể mang đầy đủ các đặc tính đặc trưng của giống hoặc dòng được kiểm tra so với tổng số cá thể trên ruộng kiểm định hoặc trong mẫu kiểm nghiệm. Đây là chỉ tiêu quyết định trực tiếp đến ưu thế lai và năng suất của ruộng lúa lai F1.
VỀ CHẤT LƯỢNG HẠT GIỐNG LÚA LAI BA DÒNG
National Technical Regulation on Seed Quality of Three Line Hybrid Rice
Lời nói đầu
QCVN 01–50 : 2011/BNNPTNT do Trung tâm Khảo kiểm nghiệm giống, sản phẩm cây trồng và phân bón Quốc gia biên soạn, Cục Trồng trọt trình duyệt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành tại Thông tư số 45 /2011/TT-BNNPTNT ngày 24 tháng 6 năm 2011.
1.1. Phạm vi điều chỉnh
Quy chuẩn này quy định các chỉ tiêu, mức giới hạn, phương pháp kiểm tra và yêu cầu quản lý chất lượng hạt giống lúa lai ba dòng thuộc loài Oryza sativa (L.) gồm dòng bất dục đực (A), dòng duy trì (B), dòng phục hồi (R) và hạt lai (F1) trong sản xuất và kinh doanh.
1.2. Đối tượng áp dụng
Quy chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến sản xuất và kinh doanh giống lúa lai ba dòng tại Việt Nam.
1.3. Giải thích từ ngữ
- Hạt giống tác giả là hạt giống thuần do tác giả chọn, tạo ra.
- Hạt giống siêu nguyên chủng là hạt giống được nhân ra từ hạt giống tác giả hoặc phục tráng từ hạt giống sản xuất theo quy trình phục tráng hạt giống siêu nguyên chủng và đạt tiêu chuẩn chất lượng theo quy định.
- Hạt giống nguyên chủng là hạt giống được nhân ra từ hạt giống siêu nguyên chủng và đạt tiêu chuẩn chất lượng theo quy định.
- Hạt giống xác nhận là hạt giống được nhân ra từ hạt giống nguyên chủng và đạt tiêu chuẩn chất lượng theo quy định.
2.1. Ruộng sản xuất giống
2.1.1. Yêu cầu về đất
Ruộng nhân dòng bất dục đực A, dòng duy trì B, dòng phục hồi R và sản xuất hạt lai F1 phải sạch cỏ dại, lúa vụ trước và các cây trồng khác.
2.1.2. Yêu cầu cách ly
Ruộng nhân dòng bất dục đực A, dòng duy trì B, dòng phục hồi R và sản xuất hạt lai F1 phải cách ly với các ruộng trồng lúa khác ít nhất bằng một trong các phương pháp quy định ở Bảng 1.
Bảng 1 - Yêu cầu cách ly
| Ruộng sản xuất | Phương pháp cách ly | ||
| Không gian | Thời gian | Vật cản | |
| Dòng A | - Chọn dòng: ít nhất 500 m - Nhân dòng: ít nhất 300 m | Trỗ trước hoặc sau ít nhất 20 ngày | Địa hình tự nhiên (đê, đồi núi, ...). |
| Dòng B | - Chọn dòng: ít nhất 50 m - Nhân dòng: ít nhất 20 m | Trỗ trước hoặc sau ít nhất 15 ngày | Hàng rào chắn (đê, tường, đồi núi, ni lon...) cao ít nhất 2,5 m, cách các ruộng lúa khác cùng trỗ ít nhất 50 m. |
| Dòng R | - Chọn dòng: ít nhất 20 m - Nhân dòng: ít nhất 3 m | Trỗ trước hoặc sau ít nhất 15 ngày | Hàng rào chắn (đê, tường, đồi núi, ni lon...) cao ít nhất 2,5 m, cách các ruộng lúa khác cùng trỗ ít nhất 50 m. |
| Hạt lai F1 | ít nhất 100 m | Trỗ trước hoặc sau ít nhất 20 ngày | Hàng rào chắn (đê, tường, đồi núi, ni lon...) cao ít nhất 2,5 m, cách các ruộng lúa khác cùng trỗ ít nhất 50 m. |
2.1.3. Độ thuần giống
Tại mỗi lần kiểm định, ruộng sản xuất giống lúa lai ba dòng phải đạt độ thuần giống theo quy định ở Bảng 2.
Bảng 2 – Chỉ tiêu chất lượng ruộng giống
| Cấp giống, đơn vị tính | Ruộng nhân dòng | Ruộng sản xuất hạt lai F1 | ||
| A | B | R | ||
| Siêu nguyên chủng, % số cây, không nhỏ hơn | 100 | 100 | 100 | - |
| Nguyên chủng, % số cây, không nhỏ hơn | 99,9 | 99,9 | 99,9 | - |
| Xác nhận, % số cây, không nhỏ hơn | 99,7 | 99,7 | 99,7 | 99,7 |
2.1.4. Độ bất dục đực của dòng A
Tỷ lệ hạt phấn hữu dục và tỷ lệ kết hạt của dòng A trên ruộng nhân dòng A phải đạt yêu cầu theo quy định ở Bảng 3.
Bảng 3 - Yêu cầu về tỷ lệ hạt phấn hữu dục và tỷ lệ kết hạt trong bao cách ly trên ruộng nhân dòng A
| Chỉ tiêu, đơn vị tính | Siêu nguyên chủng | Nguyên chủng | Xác nhận |
| Tỷ lệ hạt phấn hữu dục, % số hạt, không lớn hơn | 0 | 0,1 | 0,5 |
| Tỷ lệ kết hạt trong bao cách ly, % số hạt, không lớn hơn | 0 | 0,1 | 0,3 |
2.1.5. Cỏ dại
Tại mỗi lần kiểm định phải đạt yêu cầu theo quy định ở Bảng 4
Bảng 4 - Yêu cầu về cỏ dại trên đồng ruộng
| Chỉ tiêu, đơn vị tính | Ruộng nhân dòng bố, mẹ | Ruộng sản xuất hạt lai F1 | ||
| Siêu nguyên chủng | Nguyên chủng | Xác nhận | ||
| Cỏ dại nguy hạia, số cây /100m2, không lớn hơn |
0 |
1 |
3 |
5 |
| CHÚ THÍCH: a Cỏ lồng vực cạn (Echinochloa colona); cỏ lồng vực nước (Echinochloa crus-galli); cỏ lồng vực tím (Echinochloa glabrescens); cỏ đuôi phượng (Leplochloa chinensis); lúa cỏ (Oryza sativa L. var. fatua Prain). | ||||
2.2. Các chỉ tiêu chất lượng hạt giống
Chất lượng hạt giống lúa lai ba dòng phải đạt yêu cầu theo quy định ở Bảng 5.
Bảng 5 - Chỉ tiêu chất lượng hạt giống
| Chỉ tiêu, đơn vị tính | Dòng A, B | Dòng R | Hạt lai F1 | ||||
| Siêu nguyên chủng | Nguyên chủng | Xác nhận | Siêu nguyên chủng | Nguyên chủng | Xác nhận | ||
| Độ sạch, % khối lượng, không nhỏ hơn | 99,0 | 99,0 | 99,0 | 99,0 | 99,0 | 99,0 | 98,0 |
| Hạt cỏ dại, số hạt /kg, không lớn hơn | 0 | 5 | 10 | 0 | 5 | 10 | 10 |
| Hạt khác giống có thể phân biệt được, % số hạt, không lớn hơn | 0 | 0,01 | 0,05 | 0 | 0,05 | 0,25 | 0.30 |
| Tỷ lệ nẩy mầm, % số hạt, không nhỏ hơn | 80 | 80 | 80 | 80 | 80 | 80 | 80 |
| Độ ẩm, % khối lượng, không lớn hơn | 13,0 | 13,0 | 13,0 | 13,0 | 13,0 | 13,0 | 13,0 |
3.1. Phương pháp kiểm định
3.1.1. Các chỉ tiêu chất lượng ruộng giống lúa lai ba dòng quy định tại Mục 2.1 của Quy chuẩn kỹ thuật này được xác định theo TCVN 8550:2011 Giống cây trồng - Phương pháp kiểm định ruộng giống.
3.1.2. Số lần kiểm định: ít nhất 4 lần tại các thời điểm sau:
- Lần 1: Sau khi cấy hoặc gieo thẳng từ 10 ngày đến 20 ngày;
- Lần 2: Khi lúa trỗ từ 1% đến 5%;
- Lần 3: Khi lúa trỗ từ 50% đến 70%;
- Lần 4: Trước khi thu hoạch từ 5 ngày đến 7 ngày.
3.2. Phương pháp kiểm nghiệm
3.2.1. Lấy mẫu lô hạt giống lúa lai ba dòng theo TCVN 8548:2011 Hạt giống cây trồng - Phương pháp kiểm nghiệm.
3.2.2. Các chỉ tiêu chất lượng hạt giống lúa lai ba dòng quy định tại Mục 2.2 của Quy chuẩn kỹ thuật này được xác định theo TCVN 8548:2011 Hạt giống cây trồng - Phương pháp kiểm nghiệm.
3.3. Phương pháp kiểm tra tính đúng giống và độ thuần giống
Kiểm tra tính đúng giống và độ thuần hạt giống lúa lai ba dòng trên ô thí nghiệm khi cần thiết theo TCVN 8547:2011 Giống cây trồng - Phương pháp kiểm tra tính đúng giống và độ thuần của lô hạt giống.
4.1. Việc chứng nhận và công bố hợp quy đối với chất lượng hạt giống lúa lai ba dòng thực hiện theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về chứng nhận và công bố chất lượng giống cây trồng phù hợp quy chuẩn kỹ thuật.
4.2. Việc kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm về chất lượng hạt giống lúa lai ba dòng thực hiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về chứng nhận và công bố chất lượng giống cây trồng phù hợp quy chuẩn kỹ thuật và các văn bản pháp luật hiện hành.
V. TRÁCH NHIỆM CỦA TỔ CHỨC, CÁ NHÂN
5.1. Tổ chức, cá nhân nhập khẩu, sản xuất, kinh doanh hạt giống lúa lai ba dòng phải công bố tiêu chuẩn áp dụng và không được trái với quy định tại Mục II của Quy chuẩn này; thực hiện việc chứng nhận và công bố hợp quy theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về chứng nhận và công bố chất lượng giống cây trồng phù hợp quy chuẩn kỹ thuật.
5.2. Tổ chức, cá nhân phân phối, bán lẻ hạt giống lúa lai hai dòng phải đảm bảo chất lượng phù hợp với quy định tại Quy chuẩn kỹ thuật này.
6.1. Cục Trồng trọt có trách nhiệm hướng dẫn và kiểm tra thực hiện Quy chuẩn này. Căn cứ yêu cầu quản lý hạt giống lúa lai ba dòng, Cục Trồng trọt có trách nhiệm kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung Quy chuẩn này.
6.2. Trong trường hợp các tiêu chuẩn, quy chuẩn viện dẫn hoặc hướng dẫn quy định tại Quy chuẩn này có sự thay đổi, bổ sung hoặc được thay thế thì thực hiện theo quy định tại văn bản mới./.
- 1 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8547:2011 về giống cây trồng - phương pháp kiểm tra tính đúng giống và độ thuần của lô hạt giống
- 2 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8548:2011 về hạt giống cây trồng - phương pháp kiểm nghiệm
- 3 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8550:2011 về giống cây trồng - phương pháp kiểm định ruộng giống
- 1 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-47:2011/BNNPTNT về chất lượng hạt giống ngô thụ phấn tự do do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 2 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN01–48:2011/BNNPTNT về chất lượng hạt giống lạc do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 3 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-49:2011/BNNPTNT về chất lượng hạt giống đậu tương do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 4 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01–51:2011/BNNPTNT về chất lượng hạt giống lúa lai hai dòng do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 5 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-57:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống lạc do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 6 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-58:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống đậu tương do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 7 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 1699:1986 về hạt giống lúa - thuật ngữ và định nghĩa
- 8 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 311:1998 về giống lúa lai - yêu cầu kỹ thuật
- 9 Tiêu chuẩn ngành 10 TCN 551:2003 về quy định tạm thời về tiêu chuẩn hạt giống lúa lai 2 dòng - Yêu cầu kỹ thuật do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 10 Tiêu chuẩn ngành 10 TCN 311:2003 về hạt giống lúa lai 3 dòng - Yêu cầu kỹ thuật do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 1 Thông tư 45/2011/TT-BNNPTNT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng giống cây trồng do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 2 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-47:2011/BNNPTNT về chất lượng hạt giống ngô thụ phấn tự do do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 3 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN01–48:2011/BNNPTNT về chất lượng hạt giống lạc do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 4 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-49:2011/BNNPTNT về chất lượng hạt giống đậu tương do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 5 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01–51:2011/BNNPTNT về chất lượng hạt giống lúa lai hai dòng do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 6 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-57:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống lạc do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 7 Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-58:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống đậu tương do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 8 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 1699:1986 về hạt giống lúa - thuật ngữ và định nghĩa
- 9 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 311:1998 về giống lúa lai - yêu cầu kỹ thuật
- 10 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8547:2011 về giống cây trồng - phương pháp kiểm tra tính đúng giống và độ thuần của lô hạt giống
- 11 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8548:2011 về hạt giống cây trồng - phương pháp kiểm nghiệm
- 12 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8550:2011 về giống cây trồng - phương pháp kiểm định ruộng giống
- 13 Tiêu chuẩn ngành 10 TCN 551:2003 về quy định tạm thời về tiêu chuẩn hạt giống lúa lai 2 dòng - Yêu cầu kỹ thuật do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành
- 14 Tiêu chuẩn ngành 10 TCN 311:2003 về hạt giống lúa lai 3 dòng - Yêu cầu kỹ thuật do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành