Quyết định số 05/2000/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số quy định quan trọng tại Quyết định số 95/1998/QĐ-TTg ngày 18 tháng 5 năm 1998 về việc xử lý thanh toán nợ giai đoạn II. Quyết định này tập trung tháo gỡ các vướng mắc pháp lý, đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ giữa các doanh nghiệp nhà nước, ngân hàng thương mại, dự trữ quốc gia và các khoản nợ nước ngoài có bảo lãnh nhằm lành mạnh hóa tài chính doanh nghiệp.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Văn bản áp dụng đối với các doanh nghiệp nhà nước đang hoạt động có nợ ngân sách nhà nước hoặc nợ lẫn nhau; các ngân hàng thương mại; Cục Dự trữ Quốc gia; các Bộ, ngành, địa phương bảo lãnh cho doanh nghiệp vay vốn nước ngoài; các bên chủ nợ, con nợ, người bảo lãnh và người kế thừa trong quá trình xử lý thanh toán nợ giai đoạn II.

Xử lý các khoản nợ ngân sách Nhà nước của doanh nghiệp nhà nước

Đối với các khoản nợ ngân sách Nhà nước của các doanh nghiệp nhà nước đang hoạt động, cơ quan tài chính cùng cấp sẽ đóng vai trò chủ trì xử lý. Trong trường hợp nội dung xử lý vượt quá thẩm quyền cho phép, cơ quan tài chính có trách nhiệm trình cấp có thẩm quyền xem xét và quyết định. Việc phân loại nợ ngân sách Nhà nước để xử lý (bao gồm các khoản từ 1 đến 6 của Điều 5 tại Quyết định 95/1998/QĐ-TTg) vẫn được giữ nguyên không thay đổi.

Xử lý các khoản nợ Ngân hàng đã lên lưới thanh toán

Khi các khoản nợ ngân hàng đã được đưa lên lưới thanh toán và có sự xác nhận từ Ban thanh toán nợ địa phương, các Ngân hàng Thương mại sẽ căn cứ vào hướng dẫn của Ban chỉ đạo tổng thanh toán nợ Trung ương để thực hiện xử lý theo các phương án cụ thể:

• Đối với khoản nợ phải thu của Ngân hàng: Các Ngân hàng Thương mại chủ động quyết định xử lý bằng nguồn Quỹ dự phòng tài chính của mình. Nếu nguồn quỹ này không đủ, phần thiếu hụt sẽ được hạch toán trực tiếp vào kết quả kinh doanh, đồng thời phải báo cáo lên Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Đối với các khoản nợ chuyển từ vốn vay thành vốn ngân sách cấp: Ngân hàng Thương mại có trách nhiệm báo cáo Liên Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước để phối hợp xử lý theo đúng quy định pháp luật.
• Định kỳ hàng tháng, các Ngân hàng Thương mại phải lập báo cáo về tiến độ xử lý thanh toán nợ gửi về Ban chỉ đạo tổng thanh toán nợ Trung ương và Bộ Tài chính.

Xử lý các khoản nợ của Dự trữ Quốc gia

Căn cứ vào kết luận xử lý cụ thể của Ban thanh toán nợ địa phương (về việc được xóa nợ hoặc giao lại cho địa phương quản lý), Cục Dự trữ Quốc gia chịu trách nhiệm trực tiếp xử lý. Sau đó, Cục thực hiện tổng hợp báo cáo gửi Ban chỉ đạo tổng thanh toán nợ Trung ương và Bộ Tài chính để ra quyết định giảm vốn tương ứng cho Cục Dự trữ Quốc gia. Đồng thời, đơn vị này phải duy trì báo cáo tình hình thực hiện định kỳ hàng tháng cho hai cơ quan nêu trên.

Xử lý nợ vay nước ngoài có bảo lãnh của cơ quan nhà nước

Đối với trường hợp doanh nghiệp vay vốn nước ngoài được các Bộ, ngành, địa phương bảo lãnh nhưng không có khả năng tự trả nợ, quy trình xử lý được quy định như sau:

• Các Bộ, ngành, địa phương bảo lãnh phải chủ trì đàm phán trực tiếp với chủ nợ nước ngoài nhằm giảm tối đa số nợ phải trả (bao gồm cả nợ gốc và lãi) đến mức thấp nhất để tổ chức bán nợ theo quy định.
• Các cơ quan này phải có kế hoạch bố trí nguồn từ ngân sách cùng cấp để chi trả nợ nước ngoài. Doanh nghiệp mua lại nợ hoặc được ngân sách trả thay có trách nhiệm hoàn trả lại khoản tiền này cho ngân sách nhà nước.
• Trường hợp gặp khó khăn, vướng mắc vượt thẩm quyền, các Bộ, ngành, địa phương phải báo cáo Bộ Tài chính để tổng hợp, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét quyết định.

Trách nhiệm của các bên và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhà nước xử lý nợ khó đòi

Quyết định quy định rõ trách nhiệm của các bên liên quan (chủ nợ, con nợ, người bảo lãnh, người kế thừa) trong việc xử lý thanh toán nợ:

• Trường hợp con nợ đang chấp hành án phạt tù và chưa thực hiện xong nghĩa vụ bồi thường kinh tế theo bản án của tòa án, các khoản nợ này sẽ được bàn giao cho Sở Tài chính địa phương theo dõi, thực hiện thu hồi dần thông qua cơ quan thi hành án.
• Cơ quan quyết định thành lập hoặc được ủy quyền thành lập doanh nghiệp là đơn vị chịu trách nhiệm trước Chính phủ về kết quả xử lý thanh toán nợ của doanh nghiệp đó.
• Doanh nghiệp nhà nước được phép xử lý một hoặc nhiều lần các khoản nợ không đòi được vào kết quả sản xuất kinh doanh hàng năm, với thời gian phân bổ tối đa không quá 5 năm.

Để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn khi hạch toán nợ khó đòi, Nhà nước áp dụng các chính sách bảo đảm quyền lợi cho doanh nghiệp kể cả khi việc hạch toán này dẫn đến giảm lãi hoặc bị lỗ:

• Doanh nghiệp vẫn được duy trì quan hệ vay vốn bình thường tại các Ngân hàng Thương mại như trước thời điểm xử lý nợ.
• Được giữ nguyên Quỹ tiền lương và giữ nguyên xếp hạng doanh nghiệp.
• Vẫn được trích lập các Quỹ khen thưởng và Quỹ phúc lợi theo đúng các quy định hiện hành.

Đối với các doanh nghiệp nhà nước đang hoạt động có phát sinh nợ lẫn nhau nhưng không thể trực tiếp thanh toán, cơ quan tài chính sẽ chủ trì xử lý bằng phương án tăng vốn cho đơn vị mắc nợ và giảm vốn tương ứng đối với doanh nghiệp là chủ nợ. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ quản lý ngành và Hội đồng quản trị Tổng công ty 91 là các cơ quan chịu trách nhiệm chỉ đạo, đề xuất biện pháp xử lý và báo cáo Thủ tướng Chính phủ khi có vướng mắc.

Hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện

Quyết định 05/2000/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Tất cả các quy định trước đây tại Quyết định số 95/1998/QĐ-TTg cũng như các văn bản của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có nội dung trái với Quyết định này đều bị bãi bỏ.

Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết thực hiện quyết định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc các quy định nêu trên.