Quyết định số 95/1998/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành quy định về việc xử lý thanh toán nợ giai đoạn II. Quyết định này tập trung giải quyết dứt điểm các khoản nợ tồn đọng, phân loại và đưa ra phương án xử lý cụ thể đối với nợ ngân sách nhà nước, nợ ngân hàng, nợ dự trữ quốc gia và các khoản nợ liên quan đến doanh nghiệp nhà nước, đơn vị sự nghiệp nhằm lành mạnh hóa tài chính doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển kinh tế.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

• Đối tượng áp dụng: Các bên có nợ phải thu, phải trả đã được kê khai xác nhận nợ, hoặc đã được đối chiếu xác minh theo quy định của Ban chỉ đạo Tổng thanh toán nợ.
• Trách nhiệm thu hồi và trả nợ: Giám đốc các doanh nghiệp có nợ phải thu phải tìm mọi biện pháp để thu hồi nợ. Giám đốc các doanh nghiệp và con nợ có nợ phải trả có trách nhiệm thanh toán nợ; trường hợp không trả nợ sẽ bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế như khấu trừ quỹ của doanh nghiệp hoặc phát mại tài sản.
• Trách nhiệm bảo lãnh: Tổ chức và cá nhân bảo lãnh cho doanh nghiệp vay vốn, mua chịu vật tư hàng hóa nhưng doanh nghiệp chưa trả được nợ thì tổ chức, cá nhân bảo lãnh phải chịu trách nhiệm trả nợ thay. Doanh nghiệp được trả nợ thay có trách nhiệm nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh.

Xử lý các khoản nợ Ngân sách Nhà nước

• Nợ tiền khấu hao cơ bản: Nếu doanh nghiệp đã sử dụng tiền khấu hao cơ bản để đầu tư xây dựng cơ bản hoặc bổ sung vốn lưu động thì được ghi thu ngân sách và ghi chi cấp vốn tương ứng cho doanh nghiệp; doanh nghiệp phải nhận vốn với Nhà nước và nộp tiền thu sử dụng vốn theo quy định.
• Nợ các loại thuế, chênh lệch giá, lợi nhuận: Nếu doanh nghiệp đã sử dụng các khoản này để đầu tư xây dựng cơ bản thì được ghi thu ngân sách và ghi chi cấp vốn đầu tư xây dựng cơ bản cho doanh nghiệp.
• Nợ do ứng tiền mua hàng xuất khẩu hoặc dự trữ: Trường hợp doanh nghiệp ứng tiền ngân sách để mua hàng xuất khẩu trả nợ nước ngoài, lập quỹ dự trữ hoặc dự trữ lưu thông nhưng do biến động giá cả không mua đủ hàng thì được xem xét xóa nợ sau khi có xác nhận của cơ quan thẩm quyền.
• Hàng nhập khẩu theo Nghị định thư: Nếu tiền bán hàng đã dùng đầu tư xây dựng cơ bản hoặc bổ sung vốn lưu động thì được ghi thu ngân sách và ghi chi cấp vốn. Trường hợp không thu được tiền bán hàng không do lỗi của doanh nghiệp thì trình Thủ tướng xem xét xóa nợ. Nếu hàng không phù hợp thị trường phải giảm giá thì thanh toán theo số thực thu, phần thiếu được xóa nợ.
• Khoản ngân sách nợ doanh nghiệp: Ngân sách cấp nào nợ thì cấp đó phải bố trí nguồn thanh toán. Các khoản nộp thừa được hoàn trả hoặc trừ vào kỳ sau. Đối với nợ xây dựng cơ bản hoàn thành, doanh nghiệp tự thanh toán bằng khấu hao hoặc quỹ đầu tư phát triển; phần thiếu được ngân sách hỗ trợ hoặc cấp vốn bổ sung tùy trường hợp cụ thể.

Xử lý các khoản nợ liên quan đến Ngân hàng

• Xóa nợ đối với các đối tượng đặc biệt: Cho phép xóa số nợ còn lại của doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp đoàn thể đã giải thể hoặc ngừng hoạt động chờ giải thể, hợp tác xã tan rã, cá nhân vay vốn đã chết hoặc mất tích sau khi đã tận thu tài sản, và các khoản nợ đã được khoanh nợ theo quyết định của Chính phủ. Nguồn bù đắp được lấy từ vốn vay Ngân hàng Nhà nước của các Ngân hàng thương mại, quỹ dự phòng rủi ro, đưa vào chi phí hàng năm hoặc trích từ lợi nhuận nộp ngân sách.
• Xử lý lãi vay: Cho phép xóa số lãi thuộc nợ vay ngân hàng đã lên lưới thanh toán nợ hiện đang theo dõi ở tài khoản ngoại bảng sau khi được xác nhận.
• Doanh nghiệp nhà nước đang hoạt động thua lỗ: Đối với doanh nghiệp thua lỗ triền miên không thể khắc phục thì thực hiện phá sản theo luật định. Đối với doanh nghiệp đã tổ chức lại sản xuất và có hướng phát triển thì được chuyển từ nợ vay thành vốn ngân sách nhà nước cấp hoặc xử lý nợ quá hạn theo quy định liên tịch của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.
• Nợ do nguyên nhân chủ quan và bảo lãnh: Nợ do nguyên nhân chủ quan của Ngân hàng thương mại thì người gây hậu quả bị xử lý pháp luật, số nợ không thu được trừ vào lợi nhuận sau thuế. Đối với nợ do Ngân hàng bảo lãnh, nếu doanh nghiệp không trả được thì Ngân hàng bảo lãnh phải trả thay.

Xử lý các khoản nợ Dự trữ quốc gia

• Xóa nợ thóc và tiền ứng trước: Cho phép xóa nợ đối với các khoản nợ do ứng tiền mua thóc, gia công gạo xuất khẩu, vay thóc giai đoạn 1988 - 1990 nếu đơn vị đã nộp đủ tiền ứng trước hoặc trả đủ tiền theo giá mua tại thời điểm vay.
• Xử lý nợ qua thi hành án và giải thể: Các khoản nợ thóc đã có bản án bồi thường nhưng con nợ không còn tài sản thi hành án (có xác nhận của cơ quan Thi hành án) hoặc đơn vị nợ đã ngừng hoạt động, giải thể, phá sản thì được xóa nợ.
• Chuyển giao nợ: Khoản nợ thóc hoặc tiền ứng mua thóc mà con nợ bị bắt hoặc bỏ trốn được chuyển giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xử lý theo pháp luật.
• Xóa nợ thiên tai: Xóa nợ thóc do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh vay Quỹ Dự trữ quốc gia sau trận bão lũ năm 1989 để cứu trợ dân và khôi phục công trình công cộng.
• Nguyên tắc tính giá và giảm vốn: Giá thóc để xử lý nợ áp dụng theo giá thóc tính thuế nông nghiệp tại thời điểm vay nợ. Các khoản nợ được xóa hoặc chuyển giao sẽ được Bộ Tài chính quyết định giảm vốn tương ứng cho Cục Dự trữ quốc gia.

Xử lý các khoản nợ khác của doanh nghiệp Nhà nước đang hoạt động

• Nhập hàng theo chỉ thị Nhà nước: Doanh nghiệp nhập hàng theo chỉ thị nhưng không thu được tiền hoặc hàng bị tồn kho, ứ đọng thì được Bộ Tài chính trình Thủ tướng xử lý nguồn thanh toán hoặc cho phép thanh lý và giảm vốn doanh nghiệp.
• Tự vay tự trả: Doanh nghiệp tự vay, tự trả hoặc mua chịu hàng hóa phải tự lo nguồn trả nợ; trường hợp không trả được phải báo cáo cơ quan chủ quản và Bộ Tài chính để trình Thủ tướng giải quyết.
• Chênh lệch tỷ giá ngoại tệ: Doanh nghiệp vay vốn nước ngoài nhập hàng theo chỉ thị/kế hoạch nhà nước nếu phát sinh chênh lệch tỷ giá lớn dẫn đến không thể trả nợ sẽ được Bộ Tài chính xem xét cấp ngân sách bù đắp khoản chênh lệch này.
• Bảo lãnh vốn nước ngoài: Cơ quan bảo lãnh cấp chính quyền có trách nhiệm trả nợ thay cho doanh nghiệp vay vốn nước ngoài nếu doanh nghiệp không trả được nợ; trường hợp cơ quan bảo lãnh không có khả năng chi trả thì báo cáo Bộ Tài chính trình Thủ tướng giải quyết.

Xử lý nợ liên quan đến doanh nghiệp đã ngừng hoạt động và đơn vị sự nghiệp

• Hạch toán nợ không còn đối tượng: Doanh nghiệp đang hoạt động có nợ phải thu/phải trả nhưng không còn đối tượng để thu/trả thì được hạch toán vào kết quả kinh doanh. Nếu nợ phải thu quá lớn không thu được thì được xem xét hỗ trợ một phần vốn.
• Nợ nước ngoài của doanh nghiệp giải thể: Doanh nghiệp nhà nước thuộc cấp nào ngừng hoạt động, giải thể mà có nợ nước ngoài thì ngân sách cấp đó bố trí vốn chi trả; nếu không cân đối được thì báo cáo Bộ Tài chính trình Thủ tướng hỗ trợ.
• Đơn vị sự nghiệp làm kinh tế đời sống: Đơn vị đang hoạt động phải tự chịu trách nhiệm trả nợ. Nếu tổ chức làm kinh tế đã giải thể, cơ quan sự nghiệp chủ quản phải trích ngân sách của mình để thanh toán cho chủ nợ theo hướng dẫn của Bộ Tài chính.

Tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành

• Trách nhiệm giải quyết tranh chấp: Các bên chủ nợ, con nợ, bảo lãnh và người kế thừa chịu trách nhiệm thanh toán nợ. Nếu có vướng mắc, cơ quan quyết định thành lập doanh nghiệp phối hợp với cơ quan Quản lý vốn và tài sản Nhà nước hoặc cơ quan Tài chính để giải quyết.
• Củng cố Ban thanh toán nợ: Ban thanh toán nợ các cấp được củng cố để làm việc thường xuyên, quyết định xử lý nợ dựa trên nguyên tắc tập thể và chuyển các vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra.
• Hiệu lực thi hành: Quyết định này có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày ký ban hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Ban Chỉ đạo Tổng thanh toán nợ các cấp chịu trách nhiệm thi hành.