Quyết định 151/2005/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành là văn bản pháp lý quan trọng đánh dấu sự ra đời của Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Đây là một mô hình tổ chức kinh tế đặc biệt nhằm tối ưu hóa việc quản lý, đầu tư và kinh doanh nguồn vốn của Nhà nước tại các doanh nghiệp.

Địa vị pháp lý và tư cách pháp nhân của Tổng công ty

Theo quy định tại Điều 1 và Điều 2 của Quyết định, Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước được thành lập với các đặc điểm pháp lý sau:

• Là một tổ chức kinh tế đặc biệt của Nhà nước, hoạt động tuân thủ theo Luật Doanh nghiệp nhà nước và các quy định pháp luật liên quan khác.
• Có tư cách pháp nhân đầy đủ theo pháp luật Việt Nam, có con dấu riêng để phục vụ hoạt động giao dịch.
• Được phép mở tài khoản giao dịch tại Kho bạc Nhà nước cũng như tại các ngân hàng thương mại hoạt động trong nước và nước ngoài theo đúng quy định pháp luật.
• Trụ sở chính của Tổng công ty được đặt tại thành phố Hà Nội. Ngoài ra, Tổng công ty được phép thành lập các công ty thành viên, chi nhánh và văn phòng đại diện tại các khu vực trong nước và quốc tế để phục vụ yêu cầu hoạt động.

Chức năng và nhiệm vụ chủ yếu của Tổng công ty

Điều 3 của Quyết định quy định chi tiết các chức năng, nhiệm vụ cốt lõi của Tổng công ty bao gồm:

• Đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước: Tiếp nhận và thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu đối với phần vốn nhà nước đầu tư tại các công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, công ty trách nhiệm hữu hạn có hai thành viên trở lên, và các công ty cổ phần được chuyển đổi từ các công ty nhà nước độc lập hoặc mới thành lập.
• Đầu tư và kinh doanh vốn: Thực hiện đầu tư vốn vào các ngành, lĩnh vực kinh tế trong và ngoài nước dưới nhiều hình thức đa dạng như: thành lập doanh nghiệp mới trong các lĩnh vực then chốt; góp vốn liên doanh, liên kết hoặc mua cổ phần; mua một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp khác; đầu tư trên thị trường tài chính, thị trường chứng khoán thông qua mua bán cổ phiếu, trái phiếu và các công cụ tài chính khác.
• Quản lý vốn theo chỉ định: Thực hiện đầu tư và quản lý nguồn vốn đầu tư vào các ngành kinh tế quốc dân theo các nhiệm vụ cụ thể được Nhà nước giao phó.
• Huy động vốn: Tổ chức huy động các nguồn vốn hợp pháp trong và ngoài nước thông qua vay vốn, phát hành trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu công trình hoặc thành lập các quỹ tín thác đầu tư theo quy định pháp luật đối với công ty nhà nước.
• Cung cấp dịch vụ tài chính và hỗ trợ: Thực hiện các dịch vụ tư vấn đầu tư, tư vấn tài chính, tư vấn cổ phần hóa, tư vấn chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp; nhận ủy thác nguồn vốn đầu tư từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; cung cấp các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp khác.
• Hợp tác quốc tế: Triển khai các hoạt động hợp tác quốc tế trong phạm vi đầu tư và kinh doanh vốn.

Vốn hoạt động và cơ chế tài chính

Cơ cấu vốn và chế độ tài chính của Tổng công ty được quy định chặt chẽ tại Điều 4 và Điều 5:

• Vốn điều lệ ban đầu: Được ấn định là 5.000 (năm nghìn) tỷ đồng. Trong đó bao gồm 1.000 (một nghìn) tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước cấp theo Quyết định số 92/QĐ-TTg ngày 29 tháng 01 năm 2002 của Thủ tướng Chính phủ và phần vốn tiếp nhận từ các doanh nghiệp thuộc đối tượng chuyển giao tại thời điểm thành lập Tổng công ty.
• Nguồn vốn bổ sung: Vốn hoạt động của Tổng công ty được bổ sung liên tục từ nguồn vốn nhà nước cấp thêm để thực hiện đầu tư, vốn tiếp nhận bổ sung từ các doanh nghiệp, lợi nhuận sau thuế tự tích lũy, vốn huy động hợp pháp và các nguồn khác.
• Cơ chế tài chính: Tổng công ty hoạt động theo mô hình đơn vị hạch toán kinh tế độc lập, tự chủ hoàn toàn về mặt tài chính và áp dụng chế độ hạch toán kế toán tập trung. Tổng công ty có nghĩa vụ thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, đồng thời được hưởng các chính sách ưu đãi theo quy định pháp luật hiện hành.

Cơ cấu tổ chức quản lý và trách nhiệm bảo toàn vốn

Theo Điều 6 và Điều 7, bộ máy vận hành và trách nhiệm của Tổng công ty được định hình như sau:

• Bộ máy quản lý và điều hành: Cơ cấu tổ chức bao gồm Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc, các Phó Tổng giám đốc, Kế toán trưởng cùng các bộ phận chuyên môn, nghiệp vụ giúp việc. Hệ thống chân rết gồm các công ty thành viên, chi nhánh và văn phòng đại diện trực thuộc.
• Trách nhiệm cốt lõi: Tổng công ty có nghĩa vụ tiếp nhận, đầu tư và kinh doanh nguồn vốn được giao một cách hiệu quả nhất; bảo đảm mục tiêu bảo toàn và phát triển bền vững nguồn vốn của Nhà nước. Các quyền hạn và nghĩa vụ chi tiết khác được quy định cụ thể trong Điều lệ tổ chức và hoạt động của Tổng công ty.

Tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành

Các điều khoản cuối cùng (Điều 8 và Điều 9) quy định về lộ trình thực hiện và hiệu lực pháp lý của Quyết định:

• Trách nhiệm của Bộ Tài chính: Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm ban hành Quy chế tài chính áp dụng riêng cho Tổng công ty, đồng thời hướng dẫn và đôn đốc việc triển khai thực hiện Quyết định này.
• Trách nhiệm chuyển giao vốn: Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm thực hiện việc chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại các doanh nghiệp thuộc diện quản lý sang cho Tổng công ty theo đúng quy định.
• Trách nhiệm điều hành: Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc Tổng công ty chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc tổ chức, điều hành toàn bộ hoạt động của Tổng công ty theo đúng quy định pháp luật.
• Hiệu lực thi hành: Quyết định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc Quyết định này.