Quyết định 199/2005/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành là văn bản pháp lý quan trọng đặt nền móng cho việc chuyển đổi mô hình hoạt động của ngành than Việt Nam. Quyết định này phê duyệt việc thành lập Công ty mẹ - Tập đoàn Than Việt Nam trên cơ sở tổ chức lại cơ quan quản lý, điều hành và một số đơn vị thành viên của Tổng công ty Than Việt Nam trước đây, nhằm tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp năng lượng quốc gia.

- Thông tin chung về văn bản pháp lý

• Tên văn bản: Quyết định 199/2005/QĐ-TTg thành lập công ty mẹ - Tập đoàn Than Việt Nam do Thủ tướng Chính phủ ban hành.
• Người ký ban hành: Nguyễn Tấn Dũng.
• Hiệu lực thi hành: Quyết định có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo.

- Quy định về việc thành lập và tư cách pháp lý của Tập đoàn Than Việt Nam

Tập đoàn Than Việt Nam (viết tắt là Than Việt Nam - TVN, tên giao dịch quốc tế là Vietnam National Coal Group - VINACOAL) được thành lập dưới hình thức công ty nhà nước. Tập đoàn có tư cách pháp nhân đầy đủ, có con dấu, biểu tượng riêng và hoạt động theo Điều lệ tổ chức và hoạt động được phê duyệt. Tập đoàn được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và các ngân hàng theo quy định, thực hiện quyền tự chủ kinh doanh và kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ pháp lý từ Tổng công ty Than Việt Nam.

Trụ sở chính của Tập đoàn đặt tại thành phố Hà Nội. Ngoài ra, Tập đoàn được phép thành lập các trung tâm điều hành sản xuất tại các địa phương có lực lượng sản xuất tập trung nhằm đảm bảo tính thông suốt trong quản lý vận hành.

Về vốn điều lệ, quy mô vốn được xác định là toàn bộ vốn chủ sở hữu của Tổng công ty Than Việt Nam tại thời điểm ngày 01 tháng 01 năm 2005 sau khi đã thực hiện kiểm toán. Nhà nước cũng giao cho Tập đoàn nhiệm vụ quản lý tài nguyên, khoáng sản để tổ chức khai thác theo đúng quy định pháp luật và Điều lệ của Tập đoàn.

- Ngành nghề kinh doanh của Tập đoàn Than Việt Nam

Tập đoàn Than Việt Nam được phép hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực, trong đó công nghiệp than và năng lượng giữ vai trò cốt lõi:

• Công nghiệp than: Thực hiện toàn bộ chuỗi quy trình từ khảo sát, thăm dò, đầu tư xây dựng mỏ, khai thác, sàng tuyển, chế biến, vận tải đến kinh doanh và xuất nhập khẩu các sản phẩm than.
• Công nghiệp bô-xít - nhôm và khoáng sản khác: Khảo sát, thăm dò, khai thác, làm giàu quặng và sản xuất kinh doanh alumin, nhôm cùng các loại khoáng sản khác.
• Công nghiệp điện: Đầu tư xây dựng, vận hành các nhà máy nhiệt điện đốt than, các nhà máy thủy điện nhỏ và thực hiện bán điện cho các hộ tiêu dùng theo quy định của pháp luật.
• Cơ khí và vật liệu nổ công nghiệp: Sửa chữa, chế tạo thiết bị mỏ, phương tiện vận tải; sản xuất, cung ứng, xuất nhập khẩu vật liệu nổ công nghiệp và cung ứng dịch vụ khoan nổ mìn.
• Xây dựng và bất động sản: Đầu tư xây dựng, sản xuất xi măng, vật liệu xây dựng; xây lắp đường dây và trạm điện; kinh doanh kết cấu hạ tầng và bất động sản.
• Dịch vụ và các ngành nghề khác: Cung cấp dịch vụ đo đạc bản đồ, thăm dò địa chất, tư vấn đầu tư, khoa học công nghệ, đào tạo nghề, y tế lao động, tài chính, bảo hiểm, du lịch, khách sạn và xuất khẩu lao động.

- Cơ cấu quản lý và điều hành của Tập đoàn

Bộ máy quản lý và điều hành của Tập đoàn Than Việt Nam được thiết kế chặt chẽ nhằm bảo đảm vai trò đại diện vốn nhà nước và tính hiệu quả trong điều hành:

• Hội đồng quản trị: Là đại diện trực tiếp của chủ sở hữu Nhà nước tại Tập đoàn, gồm có 07 thành viên do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Công nghiệp. Chủ tịch Hội đồng quản trị hoạt động chuyên trách và không kiêm nhiệm chức danh Tổng giám đốc.
• Ban Kiểm soát: Do Hội đồng quản trị bổ nhiệm với số lượng tối đa 05 thành viên, trong đó Trưởng Ban Kiểm soát bắt buộc phải là ủy viên Hội đồng quản trị.
• Tổng giám đốc: Do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm trong số các ủy viên Hội đồng quản trị theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Công nghiệp, chịu trách nhiệm điều hành toàn bộ hoạt động hàng ngày của Tập đoàn.
• Bộ máy giúp việc: Gồm các Phó Tổng giám đốc điều hành các khối sản xuất kinh doanh, Kế toán trưởng do Hội đồng quản trị bổ nhiệm theo đề nghị của Tổng giám đốc, cùng hệ thống Văn phòng và các Ban tham mưu chuyên môn.

- Cơ cấu tổ chức và danh sách các đơn vị thành viên

Cơ cấu tổ chức của Tập đoàn Than Việt Nam bao gồm các đơn vị trực thuộc, các công ty con do Tập đoàn nắm giữ toàn bộ hoặc một phần vốn, cụ thể:

• Các đơn vị trực thuộc Tập đoàn: Công ty Cảng và Kinh doanh than, Công ty Tuyển than Hòn Gai, Công ty Tuyển than Cửa Ông, Công ty Tài chính than Việt Nam, Công ty Địa chất mỏ, Trung tâm Cấp cứu mỏ, Trung tâm Phát triển nguồn nhân lực quản lý, Ban Quản lý dự án than Việt Nam, Ban Quản lý dự án Nhà máy nhiệt điện Sơn Động, Trung tâm Y tế lao động ngành than, Tạp chí Than Việt Nam.
• Các công ty do Tập đoàn nắm giữ 100% vốn điều lệ: Gồm các công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên (Vật liệu nổ công nghiệp, Chế tạo máy than Việt Nam), Công ty Đông Bắc, các công ty than thành viên (Hòn Gai, Hạ Long, Dương Huy, Hà Lầm, Thống Nhất, Mông Dương, Khe Chàm, Mạo Khê, Vàng Danh, Quang Hanh), Công ty Xây dựng mỏ, Công ty Công nghiệp Ô tô, Công ty Cơ khí đóng tàu, Viện Khoa học và Công nghệ mỏ, Viện Cơ khí năng lượng và Mỏ.
• Các công ty hoạt động theo mô hình mẹ - con (Tập đoàn nắm giữ 100% vốn điều lệ công ty mẹ): Công ty Than Nội Địa và Công ty Than Uông Bí.
• Các công ty do Tập đoàn nắm giữ trên 50% vốn điều lệ: Gồm nhiều công ty cổ phần lớn như Nhiệt điện Cẩm Phả, Vận tải và Đưa đón thợ mỏ, Đại lý tàu biển, Xuất nhập khẩu than, Du lịch và Thương mại, Chế biến và Kinh doanh than Cẩm Phả, Than miền Trung, Than miền Nam, Than Tây Nam Đá Mài, Than Núi Béo, Than Đèo Nai, Than Cọc Sáu, Than Cao Sơn, Than Hà Tu, Nhiệt điện Na Dương, Nhiệt điện Cao Ngạn, cùng một số công ty dịch vụ, tư vấn khác.
• Các công ty liên kết (Tập đoàn nắm giữ dưới 50% vốn điều lệ): Công ty cổ phần Nhiệt điện Hải Phòng, Công ty cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh, Công ty cổ phần cơ khí Mạo Khê, Công ty cổ phần cơ điện Uông Bí.
• Các cơ sở đào tạo nghề trực thuộc: Trường Đào tạo nghề mỏ Hồng Cẩm, Trường Đào tạo nghề mỏ Hữu Nghị, Trường Đào tạo nghề mỏ và xây dựng.
• Cơ chế tiếp nhận thành viên mới: Hội đồng quản trị Tập đoàn có thẩm quyền quyết định việc tiếp nhận các thành viên mới theo đúng quy định của pháp luật hiện hành.

- Tổ chức thực hiện và trách nhiệm thi hành

Quyết định phân định rõ trách nhiệm của các Bộ, ngành và Hội đồng quản trị Tập đoàn trong quá trình chuyển đổi và vận hành:

• Bộ Công nghiệp: Có trách nhiệm trình Thủ tướng Chính phủ quyết định bổ nhiệm các thành viên Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc Tập đoàn trong quý III năm 2005.
• Bộ Tài chính: Chịu trách nhiệm phê duyệt Quy chế tài chính và xác định chính xác mức vốn điều lệ của Tập đoàn trên cơ sở đề nghị của Hội đồng quản trị.
• Hội đồng quản trị Tập đoàn Than Việt Nam: Có nhiệm vụ xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Điều lệ tổ chức và hoạt động của Tập đoàn trong quý III năm 2005; đồng thời trình Bộ Tài chính phê duyệt Quy chế tài chính.
• Trách nhiệm thi hành: Bộ trưởng các Bộ: Công nghiệp, Tài chính, Kế hoạch và Đầu tư, Lao động - Thương binh và Xã hội, Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển doanh nghiệp, Thủ trưởng các cơ quan liên quan và Hội đồng quản trị Tập đoàn Than Việt Nam chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.