TỔNG QUAN VỀ QUYẾT ĐỊNH 24/2011/QĐ-TTG VỀ ĐIỀU CHỈNH GIÁ BÁN ĐIỆN THEO CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG

Quyết định số 24/2011/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 15 tháng 4 năm 2011 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 6 năm 2011) là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập cơ chế điều chỉnh giá bán điện theo tín hiệu thị trường tại Việt Nam. Quyết định quy định chi tiết về nguyên tắc, thẩm quyền, quy trình điều chỉnh giá điện, việc thành lập Quỹ bình ổn giá điện, cũng như trách nhiệm giám sát của các Bộ, ngành liên quan nhằm đảm bảo tính minh bạch và ổn định kinh tế vĩ mô.

1. Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Quy định về việc điều chỉnh giá bán điện theo cơ chế thị trường.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động điện lực và các đối tượng sử dụng điện tại Việt Nam.

2. Các khái niệm và thuật ngữ cốt lõi

Quyết định đưa ra định nghĩa rõ ràng cho các khái niệm nền tảng phục vụ công tác quản lý và tính toán giá điện:

• Giá bán điện bình quân: Là mức giá bán điện được xác định theo nguyên tắc tính bình quân cho 1 kWh điện thương phẩm, cấu thành từ 4 thành phần chính bao gồm: Giá phát điện, giá truyền tải điện, giá phân phối điện, chi phí điều hành – quản lý và dịch vụ phụ trợ hệ thống điện.
• Giá bán điện hiện hành: Là mức giá bán điện đang được áp dụng thực tế, làm căn cứ để tính toán cho lần điều chỉnh tiếp theo.
• Quỹ bình ổn giá điện: Là quỹ tài chính được lập ra nhằm thực hiện mục tiêu bình ổn giá bán điện trên thị trường.
• Thông số đầu vào cơ bản: Là các yếu tố trực tiếp tác động đến chi phí phát điện mà đơn vị phát điện không thể tự kiểm soát, bao gồm: Giá nhiên liệu, tỷ giá ngoại tệ và cơ cấu sản lượng điện phát.

3. Nguyên tắc điều chỉnh giá bán điện theo cơ chế thị trường

Việc điều chỉnh giá điện phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

• Điều kiện điều chỉnh: Trong năm tài chính, giá bán điện chỉ được điều chỉnh khi các thông số đầu vào cơ bản biến động so với thông số đã được sử dụng để xác định giá bán điện hiện hành. Các thông số đầu vào khác chỉ được xem xét điều chỉnh sau khi có báo cáo quyết toán, kiểm toán theo quy định.
• Tần suất điều chỉnh: Khoảng thời gian giữa hai lần điều chỉnh giá bán điện liên tiếp tối thiểu là 03 tháng.
• Yêu cầu công khai, minh bạch: Việc điều chỉnh giá phải được thực hiện công khai. Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước sẽ sử dụng Quỹ bình ổn giá điện và các biện pháp khác để bình ổn giá nhằm giảm thiểu tác động bất lợi đến an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô.

4. Cơ chế và thẩm quyền điều chỉnh giá bán điện

Quyết định phân định rõ thẩm quyền và quy trình điều chỉnh giá điện dựa trên mức độ biến động của các thông số đầu vào:

• Trường hợp giảm giá điện: Khi biến động của các thông số đầu vào cơ bản và cơ cấu sản lượng điện phát làm giá bán điện tính toán giảm từ 5% trở lên so với giá hiện hành, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chủ động quyết định điều chỉnh giảm giá bán điện tương ứng, đồng thời báo cáo Bộ Công Thương và Bộ Tài chính để giám sát.
• Trường hợp tăng giá điện ở mức 5%: EVN được phép điều chỉnh tăng giá bán điện tương ứng sau khi đăng ký và được Bộ Công Thương chấp thuận. Trong vòng 5 ngày làm việc, Bộ Công Thương phải trả lời. Nếu quá thời hạn này mà Bộ Công Thương chưa có ý kiến, EVN được phép điều chỉnh tăng giá bán điện 5% và báo cáo hai Bộ để giám sát.
• Trường hợp tăng giá điện trên 5%: EVN báo cáo Bộ Công Thương và gửi Bộ Tài chính để thẩm định. Trong vòng 5 ngày làm việc, Bộ Tài chính có trách nhiệm thẩm định và gửi ý kiến đến Bộ Công Thương. Trong vòng 5 ngày làm việc tiếp theo kể từ khi nhận được ý kiến thẩm định, Bộ Công Thương tổng hợp, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt. Sau 15 ngày làm việc kể từ ngày Bộ Công Thương trình mà chưa có ý kiến trả lời của Thủ tướng, EVN được phép điều chỉnh giá bán điện ở mức 5%.
• Quy trình hậu kiểm và công bố giá thành hàng năm: Hàng năm, sau khi có báo cáo quyết toán và kiểm toán độc lập, EVN báo cáo Bộ Công Thương và Bộ Tài chính về giá thành sản xuất kinh doanh điện của từng khâu. Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính kiểm tra, xác nhận và công bố công khai giá thành sản xuất kinh doanh điện của năm tài chính. Trên cơ sở đó, hai Bộ quyết định việc điều chỉnh giá bán điện và trích Quỹ bình ổn giá điện, trường hợp vượt thẩm quyền sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

5. Quỹ bình ổn giá điện

• Mục đích: Được thành lập để thực hiện mục tiêu bình ổn giá bán điện.
• Nguồn hình thành: Quỹ được trích từ giá bán điện và được tính trực tiếp vào chi phí sản xuất kinh doanh điện của doanh nghiệp.

6. Công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện điều chỉnh giá

• Bộ Công Thương: Chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát toàn diện việc thực hiện điều chỉnh giá bán điện. Trong trường hợp cần thiết, Bộ có quyền yêu cầu EVN tạm dừng việc tăng giá hoặc hiệu chỉnh cho lần điều chỉnh kế tiếp. Bộ cũng được phép mời tư vấn độc lập để thẩm tra hồ sơ điều chỉnh giá.
• Bộ Tài chính: Theo dõi việc thực hiện điều chỉnh giá bán điện; phối hợp với Bộ Công Thương kiểm tra các khoản chênh lệch chi phí hợp lý, hợp lệ so với số liệu tính toán trong phương án giá sau khi có số liệu quyết toán, kiểm toán.

7. Trách nhiệm tổ chức thực hiện của các cơ quan

Quyết định phân công trách nhiệm cụ thể cho các cơ quan quản lý nhà nước và đơn vị thực hiện:

• Bộ Công Thương: Hướng dẫn biểu giá bán điện chi tiết cho các nhóm khách hàng; phê duyệt kế hoạch sản xuất điện và các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật hàng năm; chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính quy định về chi phí điều hành - quản lý và dịch vụ phụ trợ hệ thống điện; công khai giá thành sản xuất kinh doanh điện hàng năm; hướng dẫn tính toán giá điện theo thông số đầu vào cơ bản và hướng dẫn lập, phê duyệt hồ sơ điều chỉnh giá.
• Bộ Tài chính: Chủ trì phối hợp với Bộ Công Thương hướng dẫn cơ chế hình thành, quản lý và sử dụng Quỹ bình ổn giá điện; thực hiện thẩm định phương án điều chỉnh giá bán điện khi có biến động tăng trên 5%.
• Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN): Thực hiện điều chỉnh giá bán điện đúng thẩm quyền và quy trình quy định; báo cáo đầy đủ, trung thực về giá thành sản xuất kinh doanh điện, giá bán điện và phương án điều chỉnh giá lên các Bộ quản lý và Thủ tướng Chính phủ.

8. Hiệu lực thi hành và chế tài xử lý vi phạm

• Hiệu lực thi hành: Quyết định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 6 năm 2011.
• Chế tài xử lý: Mọi tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm các quy định tại Quyết định này, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.