Ngày 26 tháng 7 năm 2002, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 257/2002/QĐ-BTP về việc thành lập Quỹ trợ giúp pháp lý Việt Nam. Quyết định này được ban hành nhằm tạo ra cơ chế tài chính bền vững, hỗ trợ đắc lực cho các hoạt động trợ giúp pháp lý miễn phí trên phạm vi toàn quốc, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân.

Phạm vi áp dụng của Quyết định điều chỉnh việc thành lập, quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Quỹ trợ giúp pháp lý Việt Nam. Đối tượng áp dụng bao gồm Cục Trợ giúp pháp lý, bộ máy quản lý Quỹ, các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp và các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động tài trợ, đóng góp hoặc tiếp nhận hỗ trợ từ Quỹ.

Địa vị pháp lý và tên gọi của Quỹ

Quỹ trợ giúp pháp lý Việt Nam được thiết lập với tư cách pháp lý độc lập và có các đặc điểm nhận diện sau:

• Quỹ là tổ chức sự nghiệp trực thuộc Cục Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp.
• Quỹ có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng để thực hiện các giao dịch và được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước cũng như các Ngân hàng theo quy định của pháp luật.
• Trụ sở chính của Quỹ được đặt tại thành phố Hà Nội.
• Tên gọi giao dịch quốc tế bằng tiếng Anh của Quỹ là: VIET NAM LEGAL AID FUND (viết tắt là VILAF).

Chức năng hoạt động của Quỹ

Quỹ trợ giúp pháp lý Việt Nam hoạt động với chức năng cốt lõi là huy động, tiếp nhận các nguồn tài chính đóng góp, tài trợ từ các nguồn hợp pháp; đồng thời thực hiện cấp phát, hỗ trợ kinh phí nhằm phục vụ trực tiếp cho các hoạt động trợ giúp pháp lý trên phạm vi toàn quốc.

Nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể

Để hoàn thành chức năng được giao, Quỹ có các nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể sau đây:

• Tiếp nhận nguồn tài chính cấp từ ngân sách Nhà nước theo quy định.
• Chủ động tiếp xúc, khai thác và vận động các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài đóng góp, tài trợ để xây dựng và phát triển nguồn tài chính cho Quỹ.
• Thực hiện hỗ trợ tài chính cho các hoạt động trợ giúp pháp lý trong phạm vi toàn quốc theo đúng quy định của pháp luật.
• Tổ chức thông tin, tuyên truyền, trao đổi kinh nghiệm và phổ biến rộng rãi về các hoạt động của Quỹ đến công chúng.
• Sử dụng và phát huy mạng lưới cộng tác viên ở cả cấp Trung ương và địa phương nhằm tạo nguồn thu và triển khai các hoạt động của Quỹ theo quy định.
• Quản lý chặt chẽ nguồn tài chính của Quỹ, bảo đảm sử dụng đúng mục đích, hiệu quả và tuân thủ các quy định pháp luật về tài chính, kế toán.
• Đề xuất cơ quan có thẩm quyền khen thưởng đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân có thành tích xuất sắc trong việc tham gia xây dựng và phát triển Quỹ.

Bộ máy tổ chức và trách nhiệm quản lý

Cơ cấu nhân sự và trách nhiệm quản lý của Quỹ được quy định cụ thể nhằm bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả vận hành:

• Bộ máy tổ chức của Quỹ bao gồm: Giám đốc Quỹ, các Phó Giám đốc Quỹ, Kế toán chuyên trách và bộ phận giúp việc hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm.
• Trong trường hợp cần thiết, Bộ trưởng Bộ Tư pháp sẽ quyết định thành lập các Ban chuyên môn của Quỹ trên cơ sở đề nghị của Cục trưởng Cục Trợ giúp pháp lý và Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ và đào tạo.
• Về trách nhiệm quản lý, Cục trưởng Cục Trợ giúp pháp lý chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng Bộ Tư pháp về toàn bộ công tác quản lý tổ chức, nhân sự và hoạt động của Quỹ.

Hiệu lực thi hành

Quyết định số 257/2002/QĐ-BTP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 26 tháng 7 năm 2002. Cục trưởng Cục Trợ giúp pháp lý và Thủ trưởng các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này.