Giới thiệu chung về Quyết định 393/2005/QĐ-UBDT

Quyết định số 393/2005/QĐ-UBDT do Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc ban hành là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập hệ thống tiêu chí phân định các thôn đặc biệt khó khăn và các xã thuộc ba khu vực (I, II, III) tại vùng dân tộc thiểu số và miền núi dựa trên trình độ phát triển. Quyết định này thay thế cho các quy định trước đây tại Thông tư số 41/UB-TT ngày 08/1/1996 của Ủy ban Dân tộc và Miền núi, tạo cơ sở đồng bộ cho việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội, đầu tư cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

1. Quy định chung và hiệu lực thi hành

Quyết định ban hành kèm theo hệ thống tiêu chí phân định chi tiết áp dụng cho các thôn (bản, làng, phum, soóc) đặc biệt khó khăn và các xã (phường, thị trấn) thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Các nội dung cơ bản về hiệu lực và trách nhiệm thi hành bao gồm:

• Hiệu lực thi hành: Quyết định có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo.
• Trách nhiệm thực hiện: Bộ trưởng các Bộ, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.

2. Tiêu chí xác định xã thuộc Khu vực III (Xã đặc biệt khó khăn)

Xã thuộc Khu vực III là những xã có trình độ phát triển thấp nhất, đối mặt với nhiều khó khăn đặc thù về địa hình, hạ tầng và đời sống xã hội. Tiêu chí xác định cụ thể bao gồm:

• Tỷ lệ thôn đặc biệt khó khăn: Có từ 1/3 tổng số thôn trở lên được xác định là thôn đặc biệt khó khăn.
• Tỷ lệ hộ nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo chiếm từ 55% trở lên trên tổng số hộ của xã.
• Cơ sở hạ tầng thiết yếu: Thiếu hụt hoặc chỉ có các công trình tạm bợ đối với ít nhất 6 trên 10 loại công trình cơ sở hạ tầng thiết yếu (bao gồm: đường giao thông loại B đến trung tâm xã, hệ thống điện, chợ, trường học, trạm y tế, thủy lợi nhỏ, nước sinh hoạt, nhà văn hóa, trạm truyền thanh, trụ sở xã).
• Các yếu tố xã hội (đáp ứng ít nhất 3 trong 4 điều kiện):
  • Chưa đạt chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
  • Chưa đủ điều kiện khám chữa bệnh thông thường theo quy định của Bộ Y tế và có trên 50% số thôn chưa có y tế thôn.
  • Trên 50% số hộ gia đình chưa được tiếp cận và hưởng thụ hệ thống thông tin đại chúng.
  • Trên 50% cán bộ trong hệ thống chính trị cơ sở chưa đạt trình độ từ sơ cấp trở lên.
• Điều kiện sản xuất: Gặp rất nhiều khó khăn, tập quán canh tác còn lạc hậu, mang nặng tính tự cấp tự túc, chưa hình thành và phát triển sản xuất hàng hóa.
• Địa bàn cư trú: Nằm trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có địa hình chia cắt mạnh, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; không bao gồm các địa bàn phát triển như thành phố, thị xã, thị trấn, trung tâm huyện lỵ, khu công nghiệp hay cửa khẩu.

3. Tiêu chí xác định xã thuộc Khu vực II (Xã tạm ổn, đang phát triển)

Xã thuộc Khu vực II là vùng trung gian, đã có những bước cải thiện nhất định về kinh tế - xã hội nhưng chưa thực sự bền vững. Tiêu chí xác định bao gồm:

• Tỷ lệ thôn đặc biệt khó khăn: Không có thôn đặc biệt khó khăn hoặc có nhưng dưới 1/3 tổng số thôn.
• Tỷ lệ hộ nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo dao động từ 30% đến dưới 55%.
• Cơ sở hạ tầng thiết yếu: Thiếu hụt hoặc có công trình tạm bợ từ 3 trên 10 loại công trình cơ sở hạ tầng thiết yếu.
• Các yếu tố xã hội (đáp ứng ít nhất 3 trong 4 điều kiện):
  • Chưa đạt chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở.
  • Có từ 10% đến 50% số thôn chưa có y tế thôn, tuy nhiên về cơ bản đã bảo đảm được các điều kiện khám chữa bệnh thông thường.
  • Có trên 80% số hộ gia đình thường xuyên được tiếp cận và hưởng thụ hệ thống thông tin đại chúng.
  • Có từ 30% cán bộ trong hệ thống chính trị cơ sở chưa đạt trình độ từ sơ cấp trở lên.
• Điều kiện sản xuất: Đã bước đầu hình thành các vùng sản xuất hàng hóa, phần lớn người dân đã biết áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất; hệ thống khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư đã tiếp cận đến cấp thôn.
• Địa bàn cư trú: Là các xã liền kề hoặc thuộc địa bàn thành phố, thị xã, thị trấn, khu công nghiệp, trung tâm huyện lỵ, cửa khẩu phát triển, hoặc các xã có điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội thuận lợi cho phát triển sản xuất và đời sống.

4. Tiêu chí xác định xã thuộc Khu vực I (Xã bước đầu phát triển)

Xã thuộc Khu vực I là những xã có điều kiện kinh tế - xã hội tương đối phát triển và ổn định nhất trong vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Tiêu chí xác định bao gồm:

• Tỷ lệ thôn đặc biệt khó khăn: Hoàn toàn không có thôn đặc biệt khó khăn.
• Tỷ lệ hộ nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo dưới mức 30%.
• Cơ sở hạ tầng thiết yếu: Đã hình thành và đáp ứng cơ bản các yêu cầu cấp thiết, phục vụ tốt cho hoạt động sản xuất và đời sống sinh hoạt của người dân.
• Các yếu tố xã hội (đáp ứng ít nhất 3 trong 4 điều kiện):
  • Đã hoàn thành đạt chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở.
  • 100% số thôn đã có y tế thôn và bảo đảm đầy đủ các điều kiện khám chữa bệnh thông thường.
  • 100% số hộ gia đình thường xuyên được tiếp cận và hưởng thụ hệ thống thông tin đại chúng.
  • Trên 70% cán bộ trong hệ thống chính trị cơ sở đạt trình độ từ sơ cấp trở lên.
• Điều kiện sản xuất: Đã hình thành rõ rệt các vùng sản xuất hàng hóa và có khả năng tiếp cận, hội nhập tốt với nền kinh tế thị trường.
• Địa bàn cư trú: Nằm liền kề hoặc trực thuộc địa bàn của thành phố, thị xã, thị trấn, khu công nghiệp, trung tâm huyện lỵ, cửa khẩu phát triển hoặc các vùng có điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội rất thuận lợi cho phát triển sản xuất và đời sống.

5. Tổ chức thực hiện và cơ chế xét duyệt

Để triển khai phân định chính xác các khu vực và thôn đặc biệt khó khăn, quyết định quy định rõ cơ chế phối hợp liên ngành và phân cấp thực hiện như sau:

• Cấp Trung ương: Ủy ban Dân tộc đóng vai trò chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các Bộ: Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, Lao động - Thương binh và Xã hội, Nội vụ, Giáo dục và Đào tạo, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Giao thông vận tải, Văn hóa - Thông tin, Y tế. Đồng thời, mời đại diện Hội đồng Dân tộc của Quốc hội tham gia thành lập Hội đồng tổ chức xét duyệt để ra quyết định công nhận chính thức các xã theo từng khu vực và các thôn đặc biệt khó khăn cho từng địa phương.
• Cấp địa phương: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện có trách nhiệm thành lập Hội đồng xét duyệt cấp mình. Hội đồng này có nhiệm vụ căn cứ vào tình hình thực tế tại từng thôn, xã, đối chiếu trực tiếp với các tiêu chí quy định tại Điều 4 và Điều 5 để tiến hành xét duyệt và lập báo cáo gửi lên Hội đồng xét duyệt Trung ương.

6. Giá trị pháp lý và giải quyết vướng mắc

Quy định ban hành kèm theo Quyết định này là cơ sở pháp lý cao nhất cho việc phân định thôn đặc biệt khó khăn và các xã vùng dân tộc thiểu số, miền núi theo trình độ phát triển. Trong quá trình triển khai thực hiện thực tế, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các Bộ, ngành và địa phương có trách nhiệm gửi ý kiến phản hồi về Ủy ban Dân tộc để tổng hợp, xây dựng phương án sửa đổi, bổ sung trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.