Sắc lệnh số 65 do Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ban hành ngày 23 tháng 11 năm 1945 là văn bản pháp lý đặt nền móng đầu tiên cho sự nghiệp bảo tồn di sản văn hóa dân tộc, quy định cụ thể về nhiệm vụ của Đông Dương Bác cổ Học viện trong việc bảo vệ và quản lý các di tích lịch sử, văn hóa trên toàn lãnh thổ Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Sắc lệnh

Sắc lệnh áp dụng đối với toàn bộ các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, cổ vật, bảo vật có giá trị văn hóa trên toàn cõi Việt Nam. Đối tượng chịu sự tác động trực tiếp bao gồm Đông Dương Bác cổ Học viện, các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức xã hội và mọi công dân Việt Nam trong việc nâng cao ý thức bảo vệ di sản quốc gia.

Nhiệm vụ của Đông Dương Bác cổ Học viện (Điều 1)

• Đông Dương Bác cổ Học viện được giao nhiệm vụ bảo tồn toàn bộ các cổ tích, di tích lịch sử và văn hóa trên toàn lãnh thổ Việt Nam.
• Học viện có trách nhiệm tiếp tục các hoạt động nghiên cứu khoa học, khảo cổ học, mỹ thuật và quản lý hệ thống các bảo tàng, thư viện thuộc phạm vi phụ trách.

Quy định nghiêm cấm phá hủy di tích (Điều 2)

• Nghiêm cấm mọi hành vi phá hủy, làm hư hại hoặc tự ý thay đổi hiện trạng của các công trình kiến trúc cổ kính như đền, chùa, lăng tẩm, thành quách, cung điện, bia ký.
• Quy định này áp dụng đối với tất cả các di tích, hiện vật có giá trị lịch sử hoặc mỹ thuật, kể cả những di tích chưa được liệt kê hay đăng ký chính thức vào danh mục bảo tồn của Nhà nước.

Quy định về việc cấm xuất khẩu cổ vật (Điều 3)

• Tuyệt đối cấm việc xuất khẩu, mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam các loại cổ vật, đồ vật cổ, tài liệu, bản đồ, sách vở có giá trị lịch sử hoặc mỹ thuật khi chưa có sự cho phép bằng văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
• Mọi hành vi mua bán, vận chuyển trái phép các di vật lịch sử ra nước ngoài đều bị coi là vi phạm pháp luật và bị xử lý nghiêm khắc.

Quyền trưng mua và đăng ký của Chính phủ (Điều 4)

• Chính phủ lâm thời giữ quyền tối cao trong việc đăng ký, kiểm kê các bộ sưu tập cổ vật thuộc sở hữu tư nhân có giá trị đặc biệt về lịch sử và mỹ thuật.
• Trong trường hợp cần thiết vì lợi ích quốc gia và nghiên cứu khoa học, Chính phủ có quyền trưng mua các cổ vật, hiện vật này để lưu trữ và trưng bày tại các bảo tàng quốc gia.

Hiệu lực thi hành

Sắc lệnh số 65 có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành (ngày 23 tháng 11 năm 1945). Đây là văn bản pháp lý có ý nghĩa lịch sử to lớn, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Chính phủ lâm thời trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo vệ tài sản tinh thần của quốc gia ngay trong những ngày đầu giành độc lập.