Thông tư 954-TTg được ban hành năm 1956 bởi Phủ Thủ tướng nhằm mục đích bảo vệ các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh và di vật cổ trên phạm vi cả nước, khẳng định giá trị văn hóa và lịch sử của dân tộc trong giai đoạn kiến thiết đất nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Thông tư áp dụng đối với toàn bộ các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, di vật cổ có giá trị lịch sử, mỹ thuật, khoa học trên lãnh thổ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đối tượng chịu sự điều chỉnh bao gồm các cơ quan nhà nước, ủy ban hành chính các cấp, các tổ chức xã hội và mọi công dân trong việc thực hiện nghĩa vụ bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

Tầm quan trọng và mục đích bảo tồn di tích lịch sử

• Khẳng định di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh là tài sản quý báu của quốc gia, phản ánh quá trình đấu tranh dựng nước, giữ nước và bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc qua các thời kỳ.
• Việc bảo vệ di tích không chỉ phục vụ công tác nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau mà còn góp phần xây dựng nền văn hóa mới xã hội chủ nghĩa.

Trách nhiệm của Ủy ban hành chính các cấp

• Ủy ban hành chính các địa phương từ cấp tỉnh, huyện đến xã có trách nhiệm trực tiếp quản lý, kiểm kê và bảo vệ toàn vẹn các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh trong địa giới hành chính của mình.
• Phải chủ động ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại, phá hoại, lấn chiếm đất đai thuộc khu vực di tích hoặc tự ý thay đổi hiện trạng di tích khi chưa được phép của cơ quan có thẩm quyền.
• Phối hợp chặt chẽ với ngành văn hóa để lập danh mục, hồ sơ khoa học cho từng di tích tại địa phương nhằm phục vụ công tác quản lý lâu dài.

Vai trò chỉ đạo chuyên môn của Bộ Văn hóa

• Bộ Văn hóa chịu trách nhiệm hướng dẫn nghiệp vụ về bảo tồn, trùng tu và tôn tạo di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh trên toàn quốc.
• Thẩm định và phê duyệt các dự án, kế hoạch sửa chữa, tôn tạo di tích để đảm bảo giữ nguyên giá trị gốc, tránh làm biến dạng hoặc hủy hoại yếu tố nguyên bản của di tích.
• Tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục quần chúng nhân dân nâng cao ý thức bảo vệ di sản văn hóa dân tộc, khuyến khích nhân dân tham gia phát hiện và bảo vệ cổ vật.

Nghiêm cấm các hành vi xâm hại di tích và cổ vật

• Nghiêm cấm mọi hành vi phá hoại, đào bới trái phép tại các khu vực di tích lịch sử, khảo cổ hoặc tự ý di dời các hiện vật ra khỏi vị trí gốc.
• Cấm việc mua bán, vận chuyển trái phép các cổ vật, di vật có giá trị lịch sử ra nước ngoài hoặc chuyển nhượng bất hợp pháp trong nước làm thất thoát tài sản quốc gia.
• Mọi hành vi vi phạm tùy theo mức độ nghiêm trọng sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo quy định của pháp luật hiện hành.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 954-TTg có hiệu lực kể từ ngày ban hành năm 1956, đặt nền móng pháp lý quan trọng đầu tiên cho công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dưới chính quyền cách mạng.