Sắc lệnh số 85/SL về việc cải cách bộ máy Tư pháp và Luật Tố tụng do Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Hồ Chí Minh ban hành nhằm mục đích cải tổ hệ thống tòa án, đổi mới thủ tục tố tụng và nâng cao vai trò của nhân dân trong hoạt động tư pháp.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Sắc lệnh áp dụng đối với hệ thống cơ quan tư pháp bao gồm Tòa án nhân dân các cấp, Ban tư pháp xã; các chức danh tư pháp như Thẩm phán, Biện lý, Hội thẩm nhân dân, Luật sư; và toàn bộ các đương sự, người tham gia tố tụng trong các vụ án hình sự, dân sự, thương sự trên phạm vi cả nước.

Thay đổi tên gọi và trang phục tư pháp

• Cải tổ toàn diện tên gọi các cơ quan và chức danh tư pháp: Toà án sơ cấp đổi tên thành Toà án nhân dân huyện; Toà án đệ nhị cấp đổi tên thành Toà án nhân dân tỉnh; Hội đồng phúc án đổi tên thành Toà phúc thẩm; Phúc thẩm nhân dân đổi tên thành Hội thẩm nhân dân.
• Bãi bỏ trang phục cũ: Thẩm phán và luật sư không mặc áo chùng đen khi thực hiện nhiệm vụ xét xử hoặc bào chữa tại tòa.

Thành phần Hội đồng xét xử và chế định Hội thẩm nhân dân

• Cơ cấu Hội đồng xét xử: Toà án nhân dân huyện và Toà án nhân dân tỉnh khi xét xử việc hình và việc hộ gồm một Thẩm phán và hai Hội thẩm nhân dân. Toà phúc thẩm gồm hai Thẩm phán và ba Hội thẩm nhân dân.
• Quyền hạn và chế độ của Hội thẩm nhân dân: Hội thẩm nhân dân có quyền xem hồ sơ vụ án và biểu quyết quyết định xét xử. Được hưởng đặc quyền tài phán tương tự Thẩm phán và hưởng lương bổng như uỷ viên Uỷ ban kháng chiến hành chính cấp tương đương. Hội thẩm nhân dân dự khuyết được hưởng phụ cấp vãng phản và phụ cấp lưu trú. Nhiệm kỳ của Hội thẩm nhân dân là một năm.
• Quy trình bầu Hội thẩm nhân dân hàng năm:
  • Tại cấp huyện: Mỗi Hội đồng nhân dân xã bầu ba vị để lập danh sách Hội thẩm nhân dân huyện. Những người trong danh sách này sẽ bầu ra hai Hội thẩm nhân dân chính thức và một Hội thẩm nhân dân dự khuyết.
  • Tại cấp tỉnh: Hội đồng nhân dân tỉnh bầu từ hai đến sáu Hội thẩm nhân dân chính thức và một hoặc hai Hội thẩm nhân dân dự khuyết.
  • Tại cấp liên khu: Mỗi Hội đồng nhân dân tỉnh trong liên khu bầu sáu vị để lập danh sách Hội thẩm nhân dân liên khu. Những người này sau đó bầu ra từ ba đến chín Hội thẩm nhân dân chính thức và từ một đến ba Hội thẩm nhân dân dự khuyết.

Thẩm quyền xét xử của Ban tư pháp xã

• Thẩm quyền chung thẩm: Giải quyết các vụ vi cảnh phạt tiền từ 5 đồng đến 30 đồng; các yêu cầu đòi bồi thường hoặc bồi hoàn từ 300 đồng trở xuống do người bị thiệt hại thỉnh cầu trong đơn kiện hoặc chậm nhất lúc đưa vụ việc ra xử.
• Thẩm quyền sơ thẩm: Giải quyết các việc đòi bồi thường hoặc bồi hoàn vượt quá 300 đồng do người bị thiệt hại thỉnh cầu.
• Cơ chế giám sát: Đơn xin thủ tiêu án vi cảnh của Ban tư pháp xã sẽ do Toà án nhân dân tỉnh xét xử.

Thủ tục hòa giải và thẩm quyền của Tòa án nhân dân huyện

• Công tác hòa giải: Toà án nhân dân huyện họp thành Hội đồng hoà giải để tiến hành hoà giải tất cả các vụ kiện dân sự và thương sự (bao gồm cả việc xin ly dị), trừ những vụ việc pháp luật cấm điều đình.
• Hiệu lực của biên bản hòa giải thành: Biên bản hoà giải thành là một công chính chứng thư và có hiệu lực thi hành ngay. Tuy nhiên, Biện lý có quyền yêu cầu Toà án có thẩm quyền sửa đổi hoặc bác bỏ các thỏa thuận vi phạm trật tự chung trong hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được biên bản. Người thứ ba bị thiệt hại có quyền nộp đơn yêu cầu hoãn chấp hành biên bản trong hạn 15 ngày kể từ ngày biết sự việc hoặc biết việc thi hành biên bản.
• Trường hợp hòa giải bất thành: Hội đồng hoà giải có thể tạm thời cho thi hành các biện pháp bảo thủ cần thiết và chuyển ngay hồ sơ lên Toà án có thẩm quyền để duyệt y, sửa đổi hoặc bác bỏ.
• Thẩm quyền xét xử của Tòa án huyện: Xử chung thẩm các vụ án sơ thẩm của Ban tư pháp xã bị kháng cáo, các vụ vi cảnh cần xử phạt giam hoặc tái phạm vi cảnh. Trong trường hợp cấp bách, Tòa án huyện có quyền quyết định biện pháp bảo thủ đối với các vụ kiện không thuộc thẩm quyền của mình (việc kháng cáo quyết định này không làm hoãn thi hành).

Quy định về tố tụng, kháng cáo và thi hành án

• Quyền hạn của Công tố viên và Biện lý: Công tố viên có quyền kháng cáo cả về việc hộ và việc hình. Biện lý chỉ chuyển hồ sơ sang phòng dự thẩm để điều tra thêm khi xét thấy thực sự cần thiết.
• Hủy bỏ thủ tục tố tụng: Toà án chỉ thủ tiêu một phần hoặc toàn bộ thủ tục tố tụng nếu phát hiện có sai sót hình thức gây hại đến việc thẩm cứu hoặc quyền lợi của đương sự. Khi đó, Tòa án đang thụ lý vẫn giữ hồ sơ và cử một thẩm phán chỉ huy làm lại thủ tục.
• Kháng cáo trong vụ án hình sự: Người bị thiệt hại đã nộp đơn kiện có quyền kháng cáo đòi tăng hình phạt, tiền bồi thường hoặc bồi hoàn. Nếu kháng cáo vì ác ý, người kháng cáo có thể bị Tòa án buộc bồi thường thiệt hại vật chất và tinh thần cho bị can.
• Thi hành án: Thẩm phán huyện dưới sự kiểm soát của Biện lý chịu trách nhiệm thi hành các bản án hình (về khoản bồi thường, bồi hoàn) và án hộ của Tòa án huyện hoặc Tòa án cấp trên. Tòa án huyện cũng phụ trách việc phát mại bất động sản và phân phối tiền bán được. Trường hợp tài sản rải rác ở nhiều huyện, Biện lý sẽ chỉ định một Thẩm phán huyện thực hiện để đảm bảo quyền lợi tối ưu cho các bên.

Hiệu lực thi hành: Sắc lệnh số 85/SL có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Bộ trưởng Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm thi hành Sắc lệnh này.