Thông tư 01-LĐ/TT được ban hành năm 1958 bởi Bộ Lao Động, hướng dẫn chi tiết về vấn đề trích tiền lãi thưởng cho công nhân viên tại các xí nghiệp tư doanh. Đây là một văn bản pháp lý quan trọng trong thời kỳ đầu xây dựng và phát triển kinh tế, nhằm khuyến khích tinh thần tăng gia sản xuất, nâng cao năng suất lao động, đồng thời bảo đảm quyền lợi kinh tế hợp pháp cho người lao động tại khu vực kinh tế tư nhân.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của Thông tư

Thông tư áp dụng đối với tất cả các xí nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc khu vực tư doanh (tư nhân) có thuê mướn lao động trên lãnh thổ nước ta thời bấy giờ. Đối tượng điều chỉnh trực tiếp bao gồm các chủ xí nghiệp tư doanh và toàn thể công nhân, viên chức, người lao động đang làm việc theo chế độ hợp đồng lao động hoặc thỏa thuận làm việc tại các cơ sở này.

Mục đích của chính sách trích tiền lãi thưởng

• Kích thích tinh thần trách nhiệm, tính chủ động và sáng tạo của công nhân viên trong quá trình lao động sản xuất.
• Gắn liền quyền lợi kinh tế của người lao động với kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của xí nghiệp, từ đó thúc đẩy việc cải tiến kỹ thuật và tiết kiệm nguyên vật liệu.
• Xây dựng mối quan hệ lao động lành mạnh, ổn định giữa chủ xí nghiệp và tập thể người lao động, hạn chế các tranh chấp lao động không đáng có.

Nguyên tắc xác định lợi nhuận và trích lập quỹ thưởng

• Lợi nhuận làm căn cứ trích thưởng phải là lợi nhuận thực tế, hợp pháp của xí nghiệp sau khi đã khấu trừ toàn bộ các chi phí sản xuất, chi phí quản lý hợp lý và hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước.
• Tỷ lệ trích lập tiền lãi thưởng từ lợi nhuận được xác định dựa trên sự bàn bạc, thỏa thuận dân chủ giữa chủ xí nghiệp và đại diện tập thể người lao động (hoặc tổ chức Công đoàn cơ sở).
• Quá trình tính toán lợi nhuận và trích lập quỹ thưởng phải được thực hiện công khai, minh bạch, có sự ghi chép sổ sách kế toán rõ ràng để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.

Phương thức phân phối tiền thưởng cho công nhân viên

• Tiền thưởng từ quỹ lãi thưởng phải được phân phối trực tiếp, công bằng đến từng công nhân viên dựa trên mức độ đóng góp thực tế của họ vào kết quả chung của xí nghiệp.
• Các tiêu chí bình xét khen thưởng chủ yếu bao gồm: số ngày công làm việc thực tế, hiệu suất công việc, tinh thần chấp hành kỷ luật lao động, việc bảo vệ tài sản và tiết kiệm nguyên vật liệu của xí nghiệp.
• Nghiêm cấm các hành vi giữ lại tiền thưởng trái quy định, phân phối không công bằng hoặc sử dụng quỹ thưởng vào các mục đích khác ngoài việc thưởng cho công nhân viên.

Vai trò giám sát của tổ chức Công đoàn và cơ quan quản lý lao động

• Tổ chức Công đoàn tại xí nghiệp hoặc đại diện do tập thể người lao động cử ra có quyền giám sát toàn bộ quá trình trích lập và phân chia tiền thưởng.
• Chủ xí nghiệp có trách nhiệm cung cấp các số liệu tài chính liên quan đến lợi nhuận và quỹ thưởng khi có yêu cầu từ phía đại diện người lao động hoặc cơ quan thanh tra lao động.
• Mọi tranh chấp, bất đồng ý kiến phát sinh trong việc trích lập và phân phối tiền thưởng trước hết phải được giải quyết thông qua thương lượng tập thể. Trường hợp không tự giải quyết được, các bên có quyền yêu cầu cơ quan quản lý lao động địa phương can thiệp và hòa giải.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 01-LĐ/TT năm 1958 có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Các xí nghiệp tư doanh có trách nhiệm nghiêm túc nghiên cứu, quán triệt và phối hợp với tổ chức Công đoàn tại cơ sở để triển khai thực hiện đúng các hướng dẫn nêu trên, bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người lao động và thúc đẩy sản xuất phát triển.