Thông tư 18/2009/TT-BXD do Bộ Xây dựng ban hành hướng dẫn chi tiết về hoạt động xuất khẩu khoáng sản làm vật liệu xây dựng, bao gồm khoáng sản làm nguyên liệu sản xuất xi măng và khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Thông tư này điều chỉnh toàn bộ các hoạt động liên quan đến việc xuất khẩu khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại Việt Nam. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân trong nước và thương nhân nước ngoài tham gia vào hoạt động xuất khẩu khoáng sản khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật về thương mại.

Giải thích một số thuật ngữ chuyên ngành

• Cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép: Bao gồm Bộ Công nghiệp (trước ngày 11 tháng 11 năm 2002), Bộ Tài nguyên và Môi trường (từ ngày 11 tháng 11 năm 2002) và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Chế biến khoáng sản: Là quá trình phân loại, làm giàu khoáng sản hoặc các hoạt động khác nhằm đạt quy cách, tiêu chuẩn, hàm lượng để làm tăng giá trị của khoáng sản.
• Khoáng sản hạn chế xuất khẩu: Là các loại khoáng sản tạm ngừng xuất khẩu.
• Cát xây dựng: Cát tự nhiên ở mỏ, sông, suối (trừ cát trắng Silic, cát nhiễm mặn, cát nhân tạo) dùng trong xây dựng để đổ bê tông, xây, tô, trát, làm đường giao thông và san nền, thuộc danh mục khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường có hàm lượng SiO2 dưới 85%.
• Đá xây dựng: Các loại đá tự nhiên có nguồn gốc macma, trầm tích và biến chất thuộc danh mục khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường được đập, nghiền và phân loại theo kích thước để dùng trong xây dựng.

Danh mục khoáng sản được phép và hạn chế xuất khẩu

• Khoáng sản được phép xuất khẩu là khoáng sản không nằm trong danh mục hạn chế xuất khẩu.
• Danh mục khoáng sản hạn chế xuất khẩu bao gồm: Đá vôi, phụ gia thuộc các mỏ trong quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến làm nguyên liệu sản xuất xi măng theo Quyết định số 105/2008/QĐ-TTg và các mỏ được Thủ tướng Chính phủ cho phép bổ sung vào quy hoạch; các loại đất sét; Felspat (Trường thạch); cát xây dựng; cuội, sỏi, sạn các loại; đá xây dựng thuộc các mỏ tại các tỉnh Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ.

Điều kiện để khoáng sản được phép xuất khẩu

• Khoáng sản phải được khai thác từ các mỏ có giấy phép khai thác hoặc giấy phép khai thác tận thu còn hiệu lực do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp.
• Đối với khoáng sản do cơ quan Nhà nước tịch thu và phát mại thì phải có chứng từ hợp lệ mua hoặc đấu giá.
• Cát nhiễm mặn được khai thác tận thu từ việc nạo vét, khơi thông luồng lạch sông, cửa sông, cảng sông giáp biển phải có dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt và xác nhận về lượng cát xuất khẩu nằm ngoài nhu cầu sử dụng của địa phương.
• Trường hợp khoáng sản thuộc danh mục hạn chế xuất khẩu nhưng có nhu cầu xuất khẩu, hoặc khoáng sản không thuộc danh mục hạn chế nhưng ảnh hưởng đến cân đối cung - cầu trong nước tại thời điểm xuất khẩu, việc quyết định cho phép xuất khẩu hoặc tạm ngừng xuất khẩu sẽ do Thủ tướng Chính phủ quyết định.
• Khoáng sản tạm nhập, tái xuất hoặc nhập khẩu để chế biến, gia công xuất khẩu cho thương nhân nước ngoài được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 12/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

Tiêu chuẩn chất lượng và điều kiện chế biến

• Khoáng sản xuất khẩu (trừ khoáng sản tạm nhập, tái xuất) bắt buộc phải được chế biến và đạt tiêu chuẩn chất lượng theo quy định tại Phụ lục 1 của Thông tư này.
• Kết quả thí nghiệm phân tích các chỉ tiêu cơ, lý, hóa của khoáng sản phải được các phòng thí nghiệm chuyên ngành LAS-XD hoặc tương đương trở lên xác nhận.

Quy định về hồ sơ xuất khẩu khoáng sản

Bên cạnh hồ sơ theo quy định của pháp luật về thương mại, tổ chức, cá nhân xuất khẩu phải cung cấp kết quả thí nghiệm, phân tích chất lượng và các giấy tờ pháp lý cụ thể sau:

• Đối với đơn vị tự khai thác và chế biến: Bản sao công chứng giấy phép khai thác và giấy phép chế biến khoáng sản còn hiệu lực.
• Đối với đơn vị mua khoáng sản đã chế biến để xuất khẩu: Bản sao công chứng giấy phép khai thác và giấy phép chế biến của bên bán còn hiệu lực tại thời điểm khai thác, chế biến; kèm theo hợp đồng kinh tế và bản sao y hóa đơn thuế giá trị gia tăng.
• Đối với đơn vị mua khoáng sản để tự chế biến xuất khẩu: Bản sao công chứng giấy phép khai thác của bên bán, giấy phép chế biến khoáng sản của đơn vị xuất khẩu, hợp đồng kinh tế và bản sao y hóa đơn thuế giá trị gia tăng.

Chế độ báo cáo định kỳ

• Tổ chức, cá nhân xuất khẩu khoáng sản phải lập báo cáo định kỳ gửi UBND cấp tỉnh. Báo cáo 6 tháng gửi trước ngày 05 tháng 7 và báo cáo hàng năm gửi trước ngày 05 tháng 01 năm sau.
• UBND cấp tỉnh tổng hợp báo cáo gửi về Bộ Xây dựng trước ngày 15 tháng 7 (đối với báo cáo 6 tháng) và trước ngày 15 tháng 01 năm sau (đối với báo cáo năm) để Bộ Xây dựng tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
• Nội dung báo cáo thực hiện theo mẫu quy định tại Phụ lục 2 của Thông tư này.

Công tác kiểm tra và xử lý vi phạm

• UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm chỉ đạo các cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất việc xuất khẩu khoáng sản làm vật liệu xây dựng trên địa bàn quản lý.
• Bộ Xây dựng phối hợp với các Bộ, ngành liên quan tổ chức kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất việc chấp hành pháp luật trong hoạt động xuất khẩu khoáng sản tại các địa phương.
• Tổ chức, cá nhân vi phạm các quy định tại Thông tư này sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính, bồi thường thiệt hại hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ và hành vi vi phạm.

Hiệu lực thi hành và Tổ chức thực hiện

Thông tư 18/2009/TT-BXD có hiệu lực thi hành sau 45 ngày kể từ ngày ký và thay thế các nội dung liên quan đến xuất khẩu khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại Thông tư số 02/2006/TT-BCN ngày 14 tháng 4 năm 2006 của Bộ Công nghiệp.

Các hợp đồng đủ điều kiện xuất khẩu đang thực hiện trước ngày Thông tư này có hiệu lực thì được tiếp tục thực hiện cho đến khi kết thúc hợp đồng. Hàng năm, Bộ Xây dựng sẽ chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan để theo dõi, đôn đốc thực hiện và xem xét điều chỉnh, bổ sung các quy định dựa trên tình hình thực tế khai thác, chế biến và nhu cầu tiêu dùng trong nước.