Thông tư 33/2014/TT-BLĐTBXH được ban hành ngày 24 tháng 12 năm 2014 bởi Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội nhằm hướng dẫn chi tiết việc tổ chức Diễn đàn trẻ em các cấp. Đây là văn bản pháp lý quan trọng tạo cơ sở cho việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em, giúp các em bày tỏ ý kiến, nguyện vọng và đối thoại trực tiếp với các cơ quan quản lý nhà nước cùng các tổ chức liên quan về những vấn đề thiết thực đối với đời sống và sự phát triển của mình.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này hướng dẫn cụ thể việc tổ chức Diễn đàn trẻ em ở ba cấp: cấp trung ương, cấp tỉnh và cấp huyện. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và các cá nhân có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em trên phạm vi cả nước.

Khái niệm và nguyên tắc cốt lõi của Diễn đàn trẻ em

Văn bản đưa ra các định nghĩa rõ ràng nhằm chuẩn hóa quy trình tổ chức:

• Diễn đàn trẻ em: Là hoạt động tạo cơ hội để đại diện trẻ em nói lên ý kiến, nguyện vọng của mình hoặc để các cơ quan, tổ chức lấy ý kiến của trẻ em về các vấn đề liên quan.
• Phiên thảo luận: Là không gian riêng để trẻ em tự trao đổi, thảo luận và thống nhất các nội dung trước khi bước vào phiên đối thoại chính thức.
• Phiên gặp mặt, đối thoại: Là phiên họp chính thức nơi trẻ em trực tiếp trao đổi, bày tỏ ý kiến với đại diện các cơ quan, tổ chức và nhận lại ý kiến phản hồi từ họ.
• Người phụ trách và tình nguyện viên: Là những người có chuyên môn, kỹ năng làm việc với trẻ em, được giao nhiệm vụ hỗ trợ, bảo vệ và hướng dẫn các em trong suốt quá trình diễn ra diễn đàn.

Việc tổ chức diễn đàn phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc:

• Bảo đảm tối đa quyền tham gia, quyền bình đẳng, quyền riêng tư và bí mật đời tư của trẻ em.
• Mọi hoạt động phải vì lợi ích tốt nhất của trẻ em, tuyệt đối không gây tổn thương hay ảnh hưởng tiêu cực đến tâm sinh lý của các em.
• Đảm bảo tính nghiêm túc, đúng quy định pháp luật nhưng vẫn tạo không khí thân thiện, cởi mở.

Xác định chủ đề, thời gian và điều kiện tổ chức

Chủ đề của diễn đàn phải bám sát thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của đất nước hoặc địa phương, tập trung vào các vấn đề nóng mà dư luận xã hội quan tâm hoặc các chính sách, pháp luật liên quan đến trẻ em đang hoặc sắp được ban hành. Tiêu chí của chủ đề là phải ngắn gọn, dễ hiểu và mang thông điệp thúc đẩy hành động mạnh mẽ.

Thời gian và thời lượng tổ chức phải được tính toán khoa học, không được gây ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như lịch học tập chính khóa của trẻ em. Địa điểm tổ chức phải nằm trong phạm vi đơn vị hành chính của cấp tổ chức, bảo đảm các tiêu chuẩn về an toàn, thân thiện và đầy đủ cơ sở vật chất bao gồm phòng họp linh hoạt, âm thanh, ánh sáng, thiết bị y tế sơ cứu, phòng chống cháy nổ, chế độ ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý.

Thành phần tham gia và quy trình lựa chọn trẻ em

Thành phần tham dự diễn đàn được quy định chặt chẽ về tỷ lệ nhằm bảo đảm hiệu quả hỗ trợ:

• Mỗi người phụ trách chỉ được hỗ trợ tối đa 5 trẻ em.
• Số lượng tình nguyện viên không vượt quá 1/10 tổng số trẻ em tham gia.
• Khách mời đối thoại (đại diện lãnh đạo các cơ quan, tổ chức) không vượt quá 1/3 tổng số trẻ em tham gia nhằm tránh gây áp lực tâm lý cho các em.

Tiêu chí lựa chọn trẻ em tham gia diễn đàn bao gồm:

• Độ tuổi từ đủ 9 tuổi đến dưới 16 tuổi.
• Có sự tự nguyện đăng ký tham gia bằng văn bản và phải được sự đồng ý, xác nhận của cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp theo mẫu phiếu đăng ký đính kèm tại phụ lục.
• Bảo đảm đủ điều kiện sức khỏe để tham gia đầy đủ các hoạt động.
• Cơ cấu trẻ em phải mang tính đại diện cao, phản ánh đầy đủ sự đa dạng về vùng miền, dân tộc, độ tuổi, giới tính, tôn giáo và đặc biệt phải có sự tham gia của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.
• Quy trình lựa chọn phải công khai, minh bạch thông qua các hình thức đề cử, biểu quyết hoặc bỏ phiếu kín từ cấp cơ sở lên cấp trên.

Quy trình chuẩn bị và các bước tổ chức Diễn đàn

Công tác chuẩn bị đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Ban tổ chức và các bên liên quan. Ban tổ chức có trách nhiệm ban hành quyết định phê duyệt kế hoạch, thành lập ban tổ chức, xây dựng nội quy, tài liệu hướng dẫn thân thiện và cung cấp đầy đủ thông tin cho trẻ em. Trẻ em tham gia có trách nhiệm chuẩn bị các kiến nghị, thông điệp, các tiết mục văn nghệ, trò chơi hoặc sản phẩm truyền thông liên quan đến chủ đề.

Diễn đàn được vận hành thông qua hai phiên họp chính:

• Phiên thảo luận: Trẻ em chia nhóm thảo luận sâu về các nội dung chuyên đề, tự thống nhất các kiến nghị, thông điệp và bầu chọn người đại diện để trình bày. Ban tổ chức và người phụ trách đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật, giải thích các văn bản pháp lý bằng ngôn ngữ dễ hiểu và tháo gỡ khó khăn cho các em.
• Phiên gặp mặt, đối thoại: Đại diện trẻ em báo cáo kết quả thảo luận nhóm, trực tiếp đặt câu hỏi và trao đổi với các cơ quan chức năng. Cuối phiên, các em sẽ trao văn bản thông điệp, kiến nghị cho đại diện các cơ quan, tổ chức. Các cơ quan nhà nước tham gia có trách nhiệm trả lời trực tiếp các câu hỏi trong phạm vi thẩm quyền và tiếp nhận các kiến nghị để tiếp tục giải quyết sau diễn đàn.

Chế độ báo cáo, theo dõi và giải quyết kiến nghị sau Diễn đàn

Để tránh việc tổ chức diễn đàn mang tính hình thức, Thông tư quy định rõ cơ chế hậu giám sát:

• Trong vòng 15 ngày kể từ khi diễn đàn kết thúc, cơ quan Lao động - Thương binh và Xã hội tổ chức diễn đàn phải hoàn thành báo cáo kết quả, thông điệp và kiến nghị của trẻ em gửi lên Ủy ban nhân dân cùng cấp, cơ quan quản lý cấp trên và các tổ chức liên quan.
• Cơ quan Lao động - Thương binh và Xã hội cấp tỉnh và cấp huyện có trách nhiệm theo dõi sát sao, đôn đốc và báo cáo định kỳ về tình hình tiếp nhận, trả lời và giải quyết các kiến nghị của trẻ em từ phía các cơ quan chức năng.
• Cục Bảo vệ, chăm sóc trẻ em thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chịu trách nhiệm tổng hợp chung trên quy mô toàn quốc về tình hình tổ chức và kết quả giải quyết ý kiến của trẻ em.

Nguồn kinh phí và phân định trách nhiệm thực hiện

Kinh phí tổ chức được bảo đảm từ nguồn ngân sách nhà nước theo phân cấp, nguồn tài trợ, hỗ trợ hợp pháp từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.

Trách nhiệm của các cơ quan được phân định rõ ràng:

• Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội: Chủ trì, phối hợp tổ chức Diễn đàn trẻ em cấp Trung ương định kỳ 2 năm một lần; tổng hợp báo cáo Chính phủ và hướng dẫn, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện ở các địa phương.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện: Chỉ đạo cơ quan chuyên môn tổ chức Diễn đàn trẻ em cấp tỉnh, cấp huyện định kỳ 1 năm một lần; bố trí ngân sách địa phương và theo dõi việc giải quyết các kiến nghị sau diễn đàn.
• Các cơ quan, tổ chức liên quan: Có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ, cử đại diện tham gia đối thoại và nghiêm túc giải quyết các vấn đề trẻ em đặt ra thuộc lĩnh vực mình phụ trách.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 33/2014/TT-BLĐTBXH chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 09 tháng 02 năm 2015. Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm kịp thời phản ánh về Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội để nghiên cứu, hướng dẫn và bổ sung kịp thời.