Thông tư 39/2010/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành quy định chi tiết về tiêu chuẩn, chức năng, nhiệm vụ của nhân viên y tế thôn, bản nhằm chuẩn hóa và nâng cao chất lượng hoạt động của mạng lưới y tế cơ sở. Phạm vi điều chỉnh của Thông tư bao gồm các quy định áp dụng đối với nhân viên y tế tại các thôn, ấp, bản, buôn, làng, phum, sóc (gọi chung là thôn, bản) và nhân viên y tế tổ dân phố. Quy định này không áp dụng đối với cộng tác viên của các chương trình y tế khác.

Tiêu chuẩn tuyển chọn nhân viên y tế thôn, bản

Để được tuyển chọn làm nhân viên y tế thôn, bản, cá nhân phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn cơ bản sau:

• Có trình độ chuyên môn về y từ sơ cấp trở lên hoặc đã hoàn thành khóa đào tạo nhân viên y tế thôn, bản theo khung chương trình của Bộ Y tế với thời gian tối thiểu là 3 tháng.
• Đang sinh sống và làm việc ổn định tại địa bàn thôn, bản tự nguyện đăng ký tham gia.
• Có tinh thần trách nhiệm cao, nhiệt tình tham gia các hoạt động xã hội, có khả năng vận động quần chúng nhân dân và nhận được sự tín nhiệm từ cộng đồng.
• Có đủ sức khỏe để hoàn thành các nhiệm vụ được giao theo quy định.

Chức năng và nhiệm vụ chuyên môn

Nhân viên y tế thôn, bản giữ vai trò tham gia các hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đầu tại địa bàn cư trú với các nhiệm vụ cụ thể bao gồm:

• Tuyên truyền, giáo dục sức khỏe cộng đồng: Phổ biến kiến thức bảo vệ sức khỏe, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm; hướng dẫn phòng chống dịch bệnh và HIV/AIDS; tư vấn, vận động thực hiện công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình.
• Thực hiện hoạt động chuyên môn y tế: Phát hiện, giám sát và báo cáo dịch bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, ngộ độc thực phẩm; giám sát chất lượng nước sinh hoạt và các công trình vệ sinh hộ gia đình; tham gia phong trào vệ sinh phòng bệnh và xây dựng làng văn hóa sức khỏe.
• Chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em và kế hoạch hóa gia đình: Vận động khám thai, quản lý thai nghén, hỗ trợ đẻ thường hoặc xử trí đẻ rơi khẩn cấp; theo dõi và chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ sơ sinh tại nhà trong 6 tuần đầu sau sinh; hướng dẫn phòng chống suy dinh dưỡng cho trẻ dưới 5 tuổi; cung cấp và hướng dẫn sử dụng các biện pháp tránh thai lâm sàng đơn giản như bao cao su, thuốc uống tránh thai.
• Sơ cứu ban đầu và chăm sóc bệnh thông thường: Thực hiện sơ cứu tai nạn, cấp cứu ban đầu; chăm sóc một số bệnh thông thường tại cộng đồng và hướng dẫn chăm sóc người mắc bệnh xã hội, bệnh không lây nhiễm tại nhà.
• Các nhiệm vụ phối hợp khác: Tham gia các chương trình y tế tại địa phương; hướng dẫn người dân nuôi trồng và sử dụng thuốc nam tại gia đình; tham gia giao ban định kỳ với Trạm y tế xã và các khóa đào tạo nâng cao năng lực; quản lý, sử dụng hiệu quả Túi y tế thôn, bản và thực hiện báo cáo định kỳ.

Chế độ phụ cấp, phương tiện và phương thức làm việc

Cơ chế hoạt động và quyền lợi của nhân viên y tế thôn, bản được quy định rõ ràng nhằm bảo đảm điều kiện làm việc:

• Được hưởng chế độ phụ cấp hàng tháng theo quy định hiện hành của Nhà nước, đồng thời có thể nhận thêm hỗ trợ từ các nguồn kinh phí hợp pháp khác nếu có.
• Được trang bị một Túi y tế thôn, bản chứa các thiết bị, dụng cụ y tế thiết yếu theo danh mục quy định của Bộ Y tế.
• Hoạt động theo chế độ không chuyên trách, chủ động tự sắp xếp thời gian để hoàn thành nhiệm vụ được giao và chịu sự phân công trực tiếp từ Trưởng Trạm y tế xã.

Mối quan hệ công tác trong hệ thống y tế cơ sở

Nhân viên y tế thôn, bản vận hành trong mối quan hệ phối hợp chặt chẽ:

• Chịu sự quản lý, chỉ đạo trực tiếp và hướng dẫn chuyên môn, kỹ thuật từ Trạm y tế cấp xã.
• Chịu sự quản lý, giám sát hoạt động từ Ủy ban nhân dân cấp xã và Trưởng thôn, bản.
• Phối hợp chặt chẽ với các tổ chức quần chúng, đoàn thể tại địa phương để triển khai hiệu quả các phong trào y tế.

Trách nhiệm tổ chức thực hiện của Sở Y tế

Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm:

• Chủ trì phối hợp với các ban ngành liên quan trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định số lượng, quy trình xét chọn, đơn vị quản lý và chi trả phụ cấp cho nhân viên y tế thôn, bản.
• Xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng liên tục để chuẩn hóa trình độ chuyên môn đạt chuẩn theo quy định.
• Đối với những nhân viên y tế thôn, bản hiện đang công tác nhưng chưa đạt chuẩn trình độ chuyên môn, Sở Y tế xem xét trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho phép tiếp tục làm việc theo một lộ trình nhất định để bảo đảm quyền lợi cá nhân và duy trì sự ổn định của mạng lưới y tế cơ sở.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 39/2010/TT-BYT chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/11/2010. Thông tư này thay thế hoàn toàn Quyết định số 3653/1999/QĐ-BYT ngày 15/11/1999 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về chức năng, nhiệm vụ của nhân viên y tế thôn, bản. Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc, các Sở Y tế địa phương có trách nhiệm tổng hợp và báo cáo kịp thời về Bộ Y tế để xem xét, giải quyết theo thẩm quyền.