Thông tư số 42/2013/TT-BCT do Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành quy định chi tiết về việc quản lý, kiểm soát tiền chất trong lĩnh vực công nghiệp nhằm ngăn chặn việc thất thoát tiền chất vào mục đích bất hợp pháp như điều chế, sản xuất chất ma túy.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Thông tư áp dụng đối với tất cả các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, nhập khẩu, sử dụng và tồn trữ tiền chất công nghiệp tại Việt Nam. Quy định này bao quát toàn bộ vòng đời của tiền chất công nghiệp từ khâu sản xuất đến tiêu thụ và tồn trữ, ngoại trừ hoạt động tạm nhập, tái xuất tiền chất công nghiệp không thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư này.

Phân loại tiền chất công nghiệp

Tiền chất công nghiệp được định nghĩa là các hóa chất được sử dụng làm nguyên liệu, dung môi, chất xúc tiến trong sản xuất, nghiên cứu khoa học, phân tích, kiểm nghiệm của các ngành công nghiệp, đồng thời là các hóa chất không thể thiếu trong quá trình điều chế, sản xuất chất ma túy. Danh mục tiền chất công nghiệp được phân chia thành hai nhóm dựa trên mức độ nguy hiểm để quản lý:

• Tiền chất công nghiệp nhóm 1: Gồm các hóa chất thiết yếu được sử dụng trực tiếp trong quá trình điều chế, sản xuất chất ma túy.
• Tiền chất công nghiệp nhóm 2: Gồm các hóa chất được sử dụng làm chất phản ứng hoặc làm dung môi trong quá trình điều chế, sản xuất chất ma túy.

Trách nhiệm chung của tổ chức, cá nhân

Các đơn vị hoạt động liên quan đến tiền chất công nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về hóa chất, cụ thể:

• Phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về sản xuất, kinh doanh hóa chất theo quy định của pháp luật.
• Kiểm tra rõ ràng nguồn gốc, xuất xứ, nhãn mác và thông tin khách hàng; thông báo cho người mua về mức độ nguy hiểm và phòng ngừa thất thoát tiền chất.
• Chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác của số liệu xuất nhập khẩu, quản lý và sử dụng đúng mục đích.
• Chấp hành nghiêm túc chế độ báo cáo định kỳ, đột xuất và sự thanh tra, kiểm tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
• Trường hợp phát hiện mất mát hoặc thất thoát tiền chất phải báo ngay cho cơ quan công an nơi gần nhất và cơ quan quản lý địa bàn.

Quy định về sản xuất và kinh doanh tiền chất công nghiệp

Hoạt động sản xuất và kinh doanh tiền chất công nghiệp đòi hỏi các điều kiện kỹ thuật và pháp lý chặt chẽ:

• Sản xuất tiền chất: Tổ chức, cá nhân phải đáp ứng các điều kiện sản xuất hóa chất công nghiệp theo quy định tại Nghị định số 26/2011/NĐ-CP và chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu để thất thoát tiền chất vào việc điều chế ma túy.
• Kinh doanh tiền chất: Phải có Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp/Giấy phép đầu tư có ngành nghề về hóa chất. Người trực tiếp tiếp xúc (người phụ trách, bán hàng, giao hàng, thủ kho) phải có chứng chỉ đào tạo an toàn hóa chất. Địa điểm kinh doanh và kho chứa phải bảo đảm chất lượng, an toàn kỹ thuật, phòng chống cháy nổ và bảo vệ môi trường.
• Sổ theo dõi kinh doanh: Phải lập sổ theo dõi riêng biệt (không ghi chung với hàng hóa khác) chứa đầy đủ thông tin về khách hàng, số lượng mua/bán, tồn kho và mục đích sử dụng.
• Phiếu kiểm soát mua bán hóa chất độc: Đối với Sulfuric acid và Hydrochloric acid, bắt buộc phải có Phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất độc có xác nhận của hai bên, lưu giữ ít nhất 5 năm và xuất trình khi có yêu cầu.

Quy định về sử dụng tiền chất công nghiệp

Tổ chức, cá nhân sử dụng tiền chất công nghiệp phải tuân thủ các nghĩa vụ sau:

• Sử dụng tiền chất đúng mục đích đã đăng ký.
• Lập sổ theo dõi sử dụng riêng biệt, ghi nhận rõ thông tin khách hàng, số lượng mua, nồng độ/hàm lượng sử dụng, lượng tồn kho và mục đích sử dụng.
• Có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp chứng minh nguồn gốc xuất xứ và phiếu xuất - nhập kho.
• Xây dựng định mức tiêu hao tiền chất cụ thể trên một đơn vị sản phẩm trong quá trình sản xuất.
• Có bản cam kết không để thất thoát tiền chất vào việc điều chế chất ma túy.

Thủ tục cấp, gia hạn và thu hồi Giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu

Bộ Công Thương là cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu tiền chất công nghiệp. Quy trình cụ thể như sau:

• Hồ sơ đề nghị cấp phép: Gồm Đơn đề nghị (theo mẫu tại Phụ lục 2) và Hợp đồng mua bán hoặc các tài liệu tương đương (thỏa thuận, bản ghi nhớ, hóa đơn thương mại). Hồ sơ gửi về Cục Hóa chất qua bưu điện, trực tiếp hoặc qua mạng internet.
• Thời hạn giải quyết: Trong vòng 3 ngày nếu hồ sơ chưa hợp lệ, Cục Hóa chất phải thông báo bổ sung một lần duy nhất. Trong vòng 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Bộ Công Thương thẩm định và cấp phép.
• Thời hạn của Giấy phép: Đối với tiền chất nhóm 1, giấy phép cấp cho từng lần và có thời hạn tối đa 3 tháng. Đối với tiền chất nhóm 2, giấy phép có thời hạn tối đa 6 tháng. Trường hợp cấp chung cả nhóm 1 và nhóm 2 thì thời hạn tối đa là 6 tháng.
• Gia hạn Giấy phép: Trường hợp chưa thực hiện xong việc xuất nhập khẩu khi hết hạn, doanh nghiệp nộp hồ sơ đề nghị gia hạn (Đơn đề nghị, bản sao Giấy phép cũ, báo cáo tình hình sử dụng đối với nhóm 1). Thời gian giải quyết gia hạn là 5 ngày làm việc, thời gian gia hạn tối đa là 3 tháng và chỉ thực hiện trong năm kế hoạch.
• Thu hồi Giấy phép: Giấy phép bị thu hồi trong các trường hợp tự ý tẩy xóa, sửa chữa; sử dụng giấy tờ giả mạo, thông tin không trung thực; hoặc tổ chức, cá nhân chấm dứt hoạt động, phá sản. Doanh nghiệp phải nộp lại giấy phép trong vòng 7 ngày làm việc kể từ khi có quyết định thu hồi.

Quy trình giao nhận và tồn trữ tiền chất công nghiệp

Công tác giao nhận và bảo quản tiền chất phải tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt:

• Giao nhận: Hai bên phải kiểm tra, đối chiếu kỹ lưỡng tên, nồng độ, hàm lượng, số lượng, chất lượng, số lô và hạn sử dụng. Người nhận hàng phải xuất trình chứng minh nhân dân, giấy ủy quyền nhận hàng và ký nhận rõ ràng vào chứng từ xuất - nhập kho.
• Tồn trữ: Tiền chất phải được bảo quản tại khu vực riêng biệt trong kho hoặc kho riêng biệt, có bảng nội quy an toàn hóa chất, biển cảnh báo nguy hiểm và hệ thống báo hiệu phù hợp. Kho chứa phải trang bị đầy đủ thiết bị giám sát an toàn, thông gió, chống sét, chống tĩnh điện, phòng chống cháy nổ. Nhãn hàng hóa phải có độ bền cơ học và hóa học cao.

Chế độ ghi chép, chứng từ và báo cáo định kỳ

Để đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc, chế độ lưu trữ và báo cáo được quy định chi tiết:

• Ghi chép và chứng từ: Phải mở sổ theo dõi riêng cho từng hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu, sử dụng và tồn trữ. Phiếu xuất - nhập kho không được viết chung với hàng hóa khác. Hóa đơn, chứng từ mua bán phải đầy đủ, hợp pháp. Hồ sơ phải được lưu giữ ít nhất 5 năm đối với tiền chất nhóm 1 và ít nhất 3 năm đối với tiền chất nhóm 2, kể cả khi doanh nghiệp ngừng hoạt động.
• Báo cáo của doanh nghiệp:
  • Doanh nghiệp sản xuất: Báo cáo tình hình sản xuất trước ngày 20 tháng 12 hàng năm gửi Cục Hóa chất.
  • Doanh nghiệp xuất khẩu, nhập khẩu, sử dụng, tồn trữ: Báo cáo định kỳ trước ngày 20 tháng 6 và trước ngày 20 tháng 12 hàng năm gửi Cục Hóa chất.
  • Doanh nghiệp kinh doanh: Kiểm kê và báo cáo tình hình kinh doanh trước ngày 10 tháng 6 và trước ngày 10 tháng 12 hàng năm gửi Sở Công Thương.
  • Đối với tiền chất nhóm 1: Phải báo cáo thống kê số lượng thực nhập, thực xuất trong vòng 10 ngày làm việc sau khi hoàn thành thủ tục gửi Bộ Công Thương và Bộ Công an.
• Báo cáo của cơ quan quản lý: Sở Công Thương báo cáo Bộ Công Thương trước ngày 20 tháng 6 và ngày 20 tháng 12 hàng năm. Cục Hóa chất báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy mại dâm và Bộ Công an trước ngày 30 tháng 6 và ngày 31 tháng 12 hàng năm.

Công tác kiểm tra và trách nhiệm thi hành

Hoạt động kiểm tra được phân cấp rõ ràng giữa các cơ quan quản lý nhà nước:

• Sở Công Thương: Chủ trì kiểm tra định kỳ hàng năm hoặc kiểm tra đột xuất khi phát hiện vi phạm đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh tiền chất trên địa bàn quản lý.
• Cục Hóa chất: Chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tiến hành kiểm tra định kỳ hàng năm hoặc kiểm tra đột xuất tình hình hoạt động tiền chất công nghiệp trên phạm vi cả nước.
• Lực lượng Quản lý thị trường: Có trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát tiền chất lưu thông trên thị trường và xử lý các hành vi vi phạm hành chính theo quy định pháp luật.

Hiệu lực thi hành

Thông tư số 42/2013/TT-BCT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10 tháng 3 năm 2014. Thông tư này thay thế hoàn toàn các văn bản pháp quy trước đây bao gồm: Quyết định số 134/2003/QĐ-BCN, Quyết định số 04/2004/QĐ-BCN, Quyết định số 41/2006/QĐ-BCN, Quyết định số 5041/QĐ-BCT và Thông tư số 13/2011/TT-BCT.