Thông tư 54/2012/TT-BGDĐT do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định chi tiết về đội ngũ cộng tác viên thanh tra giáo dục, thiết lập hành lang pháp lý rõ ràng về tiêu chuẩn, quy trình trưng tập, chế độ đãi ngộ cũng như trách nhiệm của các bên liên quan nhằm nâng cao chất lượng công tác thanh tra trong ngành giáo dục.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này quy định toàn diện về cộng tác viên thanh tra giáo dục, bao gồm: tiêu chuẩn tuyển chọn, thủ tục cấp giấy chứng nhận, phương thức trưng tập, nhiệm vụ, quyền hạn, chế độ đãi ngộ và trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục, cơ quan thanh tra giáo dục, các cơ sở giáo dục, cộng tác viên thanh tra giáo dục và các tổ chức, cá nhân liên quan.

Phân loại cộng tác viên thanh tra giáo dục

Cộng tác viên thanh tra giáo dục được chia làm hai nhóm đối tượng cụ thể:

• Cộng tác viên thanh tra giáo dục thường xuyên: Là công chức, viên chức đang công tác trong ngành giáo dục, không nằm trong biên chế của cơ quan thanh tra, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quy định, được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận và trưng tập thực hiện nhiệm vụ thanh tra.
• Cộng tác viên thanh tra giáo dục không thường xuyên: Là công chức, viên chức trong hoặc ngoài ngành giáo dục, không thuộc biên chế cơ quan thanh tra giáo dục, được trưng tập tham gia đoàn thanh tra theo từng vụ việc cụ thể.

Tiêu chuẩn đối với cộng tác viên thanh tra giáo dục

Để được công nhận là cộng tác viên thanh tra giáo dục, cá nhân phải đáp ứng các tiêu chuẩn chung và tiêu chuẩn riêng biệt:

• Tiêu chuẩn chung: Có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt; có ý thức trách nhiệm, liêm khiết, trung thực, công minh và khách quan; am hiểu pháp luật và có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu của nhiệm vụ thanh tra giáo dục.
• Tiêu chuẩn đối với cộng tác viên thường xuyên: Ngoài tiêu chuẩn chung, nhóm này phải có thời gian công tác trong ngành giáo dục từ 5 năm trở lên; đạt chuẩn trình độ đào tạo theo Luật Giáo dục; được đánh giá xếp loại khá trở lên theo chuẩn nghề nghiệp hoặc chuẩn cán bộ quản lý. Đồng thời, phải là giáo viên dạy giỏi cấp huyện trở lên (đối với mầm non, tiểu học, THCS), cấp trường trở lên (đối với THPT), hoặc hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ (đối với trường hợp không xếp loại giáo viên giỏi). Đặc biệt, phải hoàn thành chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

Cấp giấy chứng nhận và trưng tập cộng tác viên thanh tra giáo dục

Quy trình cấp giấy chứng nhận và trưng tập được phân cấp rõ ràng:

• Thẩm quyền cấp giấy chứng nhận: Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cấp giấy chứng nhận cho cộng tác viên cấp Bộ (theo đề nghị của Chánh Thanh tra Bộ). Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cấp giấy chứng nhận cho cộng tác viên cấp sở và cấp phòng (theo đề nghị của Chánh Thanh tra sở). Giấy chứng nhận có thời hạn sử dụng trong 03 năm kể từ ngày cấp.
• Thẩm quyền trưng tập: Chánh Thanh tra Bộ Giáo dục và Đào tạo trưng tập cộng tác viên cấp Bộ và cộng tác viên không thường xuyên. Chánh Thanh tra Sở Giáo dục và Đào tạo trưng tập cộng tác viên cấp sở, cấp phòng và cộng tác viên không thường xuyên. Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo trưng tập cộng tác viên cấp phòng và cộng tác viên không thường xuyên. Việc trưng tập bắt buộc phải có sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan quản lý trực tiếp công chức, viên chức đó.

Nhiệm vụ và quyền hạn của cộng tác viên thanh tra giáo dục

Thông tư quy định chi tiết quyền và nghĩa vụ của cộng tác viên trong quá trình hoạt động:

• Nhiệm vụ thường xuyên: Tích cực rèn luyện, học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ; hỗ trợ thủ trưởng cơ quan quản lý hoặc cơ sở giáo dục nơi công tác theo dõi công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo; nghiêm túc chấp hành quyết định trưng tập.
• Nhiệm vụ, quyền hạn khi tham gia đoàn thanh tra: Thực hiện đúng phân công của Trưởng đoàn thanh tra và tuân thủ pháp luật; yêu cầu đối tượng thanh tra cung cấp thông tin, tài liệu, báo cáo giải trình; kiến nghị Trưởng đoàn áp dụng các biện pháp cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ; báo cáo trung thực, khách quan kết quả thực hiện và chịu trách nhiệm trước pháp luật về báo cáo đó.
• Quyền lợi được bảo đảm: Được tham gia các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ; được bảo đảm điều kiện, phương tiện làm việc và các quyền lợi khác theo quy định pháp luật và quy chế chi tiêu nội bộ.

Chế độ đãi ngộ và kinh phí trưng tập

Cộng tác viên thanh tra giáo dục sau khi hoàn thành nhiệm vụ tại đơn vị công tác sẽ được hưởng chế độ quy đổi giờ dạy hoặc giờ làm việc khi tham gia đoàn thanh tra (không áp dụng đối với thanh tra các kỳ thi):

• Đối với cán bộ quản lý, giáo viên mầm non và phổ thông: Một buổi làm việc thanh tra được quy đổi bằng 3 tiết (hoặc giờ dạy) định mức.
• Đối với giáo viên, giảng viên đại học, học viện, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp: Một buổi làm việc được tính bằng 1,5 giờ chuẩn giảng dạy.
• Đối với công chức, viên chức thuộc Bộ, Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo và các trường: Một buổi làm việc được tính bằng 6 giờ định mức.
• Kinh phí bảo đảm: Do ngân sách nhà nước cấp tương ứng chi trả (nguồn kinh phí nằm ngoài định mức khoán chi hành chính). Cơ quan trưng tập có trách nhiệm thanh toán công tác phí, chế độ đãi ngộ và bảo đảm phương tiện làm việc cho cộng tác viên.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục

Sự phối hợp giữa các cơ quan được quy định chặt chẽ nhằm đảm bảo hiệu quả hoạt động:

• Cơ quan quản lý và thanh tra giáo dục: Thực hiện cấp, thu hồi giấy chứng nhận (thu hồi khi cộng tác viên vi phạm pháp luật bị kỷ luật, xử lý hành chính hoặc hình sự); tổ chức bồi dưỡng chuyên môn; nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động của cộng tác viên theo năm học hoặc sau vụ việc để gửi về đơn vị quản lý trực tiếp.
• Cơ sở giáo dục: Giới thiệu nhân sự đủ tiêu chuẩn; tạo điều kiện, sắp xếp thời gian khoa học để nhân sự tham gia đoàn thanh tra; sử dụng kết quả đánh giá từ cơ quan trưng tập để làm căn cứ bình xét thi đua, khen thưởng và thực hiện các chế độ chính sách liên quan.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Thông tư 54/2012/TT-BGDĐT chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 08 tháng 02 năm 2013.

Văn bản này thay thế hoàn toàn Thông tư liên tịch số 16/TT/LB ngày 23 tháng 8 năm 1995 của Liên Bộ Giáo dục và Đào tạo - Tài chính. Đồng thời, bãi bỏ điểm a khoản 2 Điều 11 Thông tư số 28/2009/TT-BGDĐT ngày 21 tháng 10 năm 2009 và điểm a khoản 3 Điều 5 Thông tư số 48/2011/TT-BGDĐT ngày 25 tháng 10 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo liên quan đến chế độ làm việc của giáo viên phổ thông và mầm non khi làm nhiệm vụ thanh tra.

Chánh Văn phòng, Chánh Thanh tra Bộ, Thủ trưởng các đơn vị thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Giám đốc các Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan, đơn vị liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc Thông tư này.