Thông tư 58/2010/TT-BNNPTNT do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành quy định các biện pháp phòng, trừ bệnh lùn sọc đen hại lúa, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc triển khai các biện pháp phòng trừ dịch bệnh này nhằm bảo vệ an ninh lương thực và ổn định sản xuất nông nghiệp.

Phạm vi điều chỉnh của Thông tư bao gồm các biện pháp kỹ thuật phòng, trừ bệnh lùn sọc đen hại lúa và trách nhiệm của các bên liên quan. Đối tượng áp dụng là toàn bộ các cơ quan, tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến việc sản xuất lúa và triển khai các biện pháp phòng, trừ bệnh lùn sọc đen hại lúa trên phạm vi cả nước.

Chính sách hỗ trợ phòng trừ dịch bệnh

Việc hỗ trợ kinh phí và nguồn lực để phòng, trừ dịch bệnh lùn sọc đen hại lúa được thực hiện nghiêm túc theo các quy định hiện hành của Thủ tướng Chính phủ, bao gồm:

• Quyết định số 1459/QĐ-TTg ngày 07/11/2006 về chính sách hỗ trợ phòng, trừ dập dịch rầy nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá lúa.
• Văn bản số 1486/TTg-KTN ngày 09/9/2008 về việc điều chỉnh mức hỗ trợ phòng, trừ dập dịch rầy nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá trên lúa.
• Văn bản số 291/TTg-KTN ngày 11/02/2010 về chính sách hỗ trợ phòng, trừ bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá và bệnh lùn sọc đen hại lúa trên phạm vi cả nước.

Điều kiện, thẩm quyền công bố dịch và bãi bỏ công bố dịch

• Điều kiện công bố dịch: Dịch bệnh được công bố khi đáp ứng đủ ba điều kiện: Bệnh xảy ra tại địa phương có nguy cơ lây lan nhanh về quy mô, mức độ và có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất; có báo cáo cụ thể về tình hình dịch hại của Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi xảy ra dịch; có văn bản đề nghị công bố dịch từ cơ quan chuyên môn về bảo vệ thực vật có thẩm quyền tại địa phương.
• Thẩm quyền công bố dịch: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền ra quyết định công bố dịch tại địa phương khi có đủ các điều kiện nêu trên.
• Bãi bỏ công bố dịch: Khi dịch hại đã được khống chế, không còn khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ ra quyết định công bố hết dịch dựa trên văn bản đề nghị của cơ quan bảo vệ thực vật địa phương.

Trách nhiệm của các bên khi công bố dịch

• Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Có trách nhiệm thành lập Ban chỉ đạo chống dịch; chỉ đạo sát sao ngành nông nghiệp, các ban, ngành, đoàn thể và các tổ chức, cá nhân liên quan thực hiện đồng bộ các biện pháp chống dịch; tổ chức lực lượng phòng trừ dịch hại trên địa bàn.
• Ban chỉ đạo chống dịch: Xây dựng kế hoạch chi tiết và trực tiếp chỉ đạo thực hiện việc khống chế, dập tắt dịch; huy động mọi nguồn lực hợp pháp tại địa phương; trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt các chính sách hỗ trợ phòng, chống dịch theo quy định.
• Cơ quan bảo vệ thực vật địa phương: Chủ động đề xuất các giải pháp kỹ thuật dập dịch nhanh chóng, ngăn chặn sự lây lan diện rộng và xây dựng kế hoạch phòng ngừa dịch tái phát trong các vụ tiếp theo.
• Tổ chức, cá nhân trong vùng dịch: Phải chấp hành nghiêm túc các biện pháp dập dịch theo hướng dẫn của cơ quan bảo vệ thực vật và quy định tại Thông tư này.

Các biện pháp phòng bệnh lùn sọc đen hại lúa

• Vệ sinh đồng ruộng: Tiến hành cày vùi gốc rạ ngay sau khi thu hoạch để triệt tiêu nguồn lúa chét, lúa tái sinh; dọn sạch cỏ bờ ruộng, mương dẫn nước và tàn dư cây ngô (vốn là các ký chủ phụ của virus). Tuyệt đối hạn chế việc để lúa tái sinh nhằm tận thu thóc tại các vùng đã từng xuất hiện dịch.
• Phòng trừ rầy môi giới (rầy lưng trắng):
  • Biện pháp né rầy: Theo dõi chặt chẽ hệ thống bẫy đèn để xác định đỉnh cao của các đợt rầy lưng trắng di cư, kết hợp gửi mẫu rầy đi phân tích virus. Thực hiện gieo mạ, cấy hoặc gieo thẳng né rầy vào thời điểm khoảng 4 đến 6 ngày sau đỉnh cao rầy vào đèn nếu khung thời vụ cho phép.
  • Bảo vệ mạ: Gieo mạ tập trung theo vùng, sử dụng nilon che phủ (vừa chống rét vụ Đông Xuân, vừa ngăn rầy) hoặc dùng lưới mắt dày che chắn trong vụ Hè Thu, vụ Mùa. Không gieo mạ gần ruộng đang có bệnh, ven đường quốc lộ hoặc nơi có ánh sáng mạnh thu hút rầy ban đêm. Tại vùng có lịch sử dịch bệnh, bắt buộc xử lý hạt giống bằng thuốc hóa học hoặc sinh học; phun thuốc trừ rầy nội hấp cho mạ trước khi cấy từ 2 đến 3 ngày nếu phát hiện có rầy lưng trắng. Tiêu hủy ngay cả luống hoặc cả ruộng mạ bị nhiễm bệnh sau khi đã phun thuốc trừ rầy tiếp xúc.
• Biện pháp canh tác: Hạn chế tối đa việc sử dụng các giống lúa mẫn cảm với bệnh; ưu tiên sử dụng giống kháng hoặc ít nhiễm rầy lưng trắng. Thực hiện bón phân cân đối, không bón thừa đạm; áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến như "3 giảm 3 tăng" hoặc hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI). Bố trí cơ cấu mùa vụ hợp lý, giảm tỷ lệ trà lúa Đông Xuân sớm và Xuân trung, đảm bảo có thời gian cách ly thích hợp giữa các vụ để cắt đứt cầu nối truyền bệnh.

Các biện pháp trừ bệnh khi dịch xuất hiện

• Giai đoạn lúa từ gieo cấy đến đứng cái: Tiến hành nhổ bỏ và vùi sâu những cây lúa có biểu hiện bị bệnh, cấy dặm bằng cây lúa khỏe mạnh. Phun thuốc chống lột xác đối với rầy tuổi 1, tuổi 2 hoặc phun thuốc nội hấp trên ruộng bị bệnh và các ruộng xung quanh theo hướng dẫn của cơ quan bảo vệ thực vật. Chăm sóc, bón bổ sung phân lân và kali để kích thích lúa nhanh phục hồi, chỉ bón phân đạm khi lúa đã ra lá mới ổn định.
• Giai đoạn lúa từ phân hóa đòng trở đi: Thường xuyên kiểm tra ruộng để phát hiện rầy lưng trắng. Nếu mật độ rầy đạt từ 3 con/dảnh trở lên, phải phun ngay các loại thuốc chống lột xác (cho rầy tuổi nhỏ) hoặc các loại thuốc trừ rầy phù hợp với tuổi rầy và giai đoạn sinh trưởng của lúa.
• Tiêu hủy cả ruộng lúa bị bệnh: Chỉ áp dụng khi ruộng lúa bị nhiễm bệnh quá nặng, không còn khả năng phục hồi và không thể cho năng suất. Trước khi tiêu hủy, bắt buộc phải phun thuốc trừ rầy bằng thuốc tiếp xúc để tránh rầy di cư sang ruộng khác. Tiến hành cày vùi sâu toàn bộ ruộng lúa bị bệnh. Nếu còn thời vụ thì gieo cấy lại; nếu hết thời vụ thì chuyển sang trồng cây trồng khác (trừ cây ngô).

Trách nhiệm của các cơ quan thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

• Cục Bảo vệ thực vật: Tổ chức tập huấn chuyên môn cho cán bộ bảo vệ thực vật các cấp; duy trì và cập nhật hệ thống báo cáo dịch bệnh hàng ngày trên trang thông tin điện tử; chỉ đạo các Chi cục địa phương điều tra, giám sát dịch; cử cán bộ trực tiếp hỗ trợ địa phương; phối hợp giám định nhanh tác nhân gây bệnh và hướng dẫn thực hiện chính sách hỗ trợ tài chính.
• Cục Trồng trọt: Phối hợp chỉ đạo về cơ cấu giống, thời vụ gieo cấy và các biện pháp canh tác phục hồi lúa; hướng dẫn chuyển đổi cơ cấu cây trồng đối với những diện tích lúa buộc phải tiêu hủy toàn bộ khi hết thời vụ gieo cấy lại.
• Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam: Chỉ đạo Viện Bảo vệ thực vật thu thập mẫu bệnh, xét nghiệm virus và báo cáo kết quả; phối hợp xây dựng hệ thống xét nghiệm virus chuẩn xác; nghiên cứu các loại thuốc bảo vệ thực vật hiệu quả; đánh giá và chọn tạo các giống lúa kháng rầy, kháng bệnh lùn sọc đen; thúc đẩy hợp tác quốc tế trong nghiên cứu chuyên sâu về bệnh này.
• Trung tâm Khuyến nông quốc gia: Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật phòng trừ cho nông dân và xây dựng các mô hình trình diễn phòng trừ bệnh hiệu quả tại các địa phương.

Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Chủ động bố trí ngân sách địa phương cho việc thiết lập, vận hành hệ thống bẫy đèn, thông tin tuyên truyền và tập huấn kỹ thuật. Khi có dịch, chủ động tạm ứng kinh phí để dập dịch kịp thời và tổng hợp báo cáo đề xuất Trung ương hỗ trợ. Chỉ đạo các cơ quan truyền thông phổ biến kiến thức phòng trừ dịch bệnh; tăng cường thanh tra, kiểm tra thị trường thuốc bảo vệ thực vật, xử lý nghiêm các hành vi bán thuốc giả, đầu cơ tăng giá; thực hiện công tác thi đua khen thưởng kịp thời.
• Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Chỉ đạo Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh kiểm tra, xác minh, đánh giá mức độ nhiễm bệnh và nguy cơ lây lan khi phát hiện ổ dịch để tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh công bố dịch. Trường hợp dịch xảy ra trên diện rộng toàn tỉnh, phải báo cáo khẩn cấp cho Cục Bảo vệ thực vật phối hợp thẩm định trước khi trình công bố dịch. Tham mưu quyết định bãi bỏ công bố dịch khi đủ điều kiện hoặc khi kết thúc vụ sản xuất.

Hiệu lực thi hành

Thông tư 58/2010/TT-BNNPTNT có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Thông tư này hoàn toàn bãi bỏ Thông tư số 17/2010/TT-BNNPTNT ngày 26 tháng 3 năm 2010 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn biện pháp phòng trừ bệnh lùn sọc đen hại lúa trước đây. Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các đơn vị, địa phương có trách nhiệm kịp thời báo cáo về Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (thông qua Cục Bảo vệ thực vật) để xem xét, sửa đổi, bổ sung cho phù hợp.