Tiêu chuẩn ngành 10 TCN 301:1997 quy định các yêu cầu kỹ thuật về phương pháp lấy mẫu và chuẩn bị mẫu phân bón để phục vụ cho công tác phân tích, kiểm nghiệm chất lượng. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng áp dụng cho các tổ chức, cá nhân thực hiện việc lấy mẫu, phân tích chất lượng phân bón sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu.

• Tiêu chuẩn này áp dụng cho việc lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử nghiệm đối với các loại phân bón vô cơ, hữu cơ, phân bón đơn, phân bón hỗn hợp ở dạng rắn (bột, hạt, bánh) hoặc dạng lỏng.
• Yêu cầu chung đối với người lấy mẫu: Phải có chuyên môn kỹ thuật về lấy mẫu phân bón, hiểu rõ các quy định an toàn lao động và bảo vệ môi trường.
• Thiết bị và dụng cụ lấy mẫu phải sạch, khô, không phản ứng với phân bón được lấy mẫu và không làm thay đổi tính chất của mẫu.

• Dụng cụ lấy mẫu phân bón dạng rắn: Sử dụng ống xăm mẫu (ống xăm chuyên dụng bằng kim loại không gỉ), xẻng nhỏ, hoặc thìa xúc mẫu tùy thuộc vào trạng thái của phân bón (đóng bao hay để rời).
• Dụng cụ lấy mẫu phân bón dạng lỏng: Sử dụng ống lấy mẫu chất lỏng, chai hoặc bình lấy mẫu có van hoặc nắp mở ở các độ sâu khác nhau.
• Dụng cụ chứa mẫu: Chai lọ thủy tinh, bình nhựa PE có nắp kín, túi nilon dày chuyên dụng để bảo quản mẫu tránh hút ẩm hoặc bay hơi.

• Xác định lô hàng: Lô hàng phân bón phải đồng nhất về chủng loại, bao bì, nhãn mác và thời gian sản xuất hoặc nhập khẩu.
• Xác định số lượng điểm lấy mẫu (mẫu ban đầu): Tùy thuộc vào quy mô lô hàng (số lượng bao hoặc khối lượng hàng rời) để xác định số lượng mẫu ban đầu cần lấy theo công thức hoặc bảng quy định cụ thể nhằm đảm bảo tính đại diện.
• Lấy mẫu ban đầu: Tiến hành lấy mẫu ở các vị trí khác nhau (trên, giữa, dưới của bao hoặc đống phân bón).
• Tạo mẫu hỗn hợp: Trộn đều tất cả các mẫu ban đầu đã lấy để tạo thành mẫu hỗn hợp của lô hàng.
• Rút gọn mẫu (Mẫu trung bình): Sử dụng phương pháp chia tư hoặc dụng cụ chia mẫu chuyên dụng để rút gọn mẫu hỗn hợp xuống khối lượng mẫu trung bình thí nghiệm (thường từ 0,5 kg đến 1 kg).

• Mẫu trung bình sau khi đưa về phòng thí nghiệm được chia làm hai phần: một phần dùng để phân tích (mẫu phân tích) và một phần dùng để lưu (mẫu lưu).
• Nghiền và rây mẫu: Đối với mẫu dạng rắn, tiến hành nghiền nhỏ mẫu bằng cối hoặc máy nghiền chuyên dụng, sau đó rây qua rây có kích thước lỗ tiêu chuẩn (thường là rây 1mm hoặc 0.5mm tùy chỉ tiêu phân tích) để đảm bảo độ đồng đều.
• Trộn đều mẫu sau khi nghiền và bảo quản trong lọ thủy tinh hoặc lọ nhựa kín có dán nhãn đầy đủ thông tin.

• Mẫu sau khi lấy và chuẩn bị phải được niêm phong cẩn thận để tránh mọi sự can thiệp từ bên ngoài hoặc làm thay đổi chất lượng mẫu.
• Nhãn mẫu phải ghi đầy đủ các thông tin bắt buộc bao gồm: Tên loại phân bón, tên nhà sản xuất/nhập khẩu, số hiệu lô hàng, ngày lấy mẫu, địa điểm lấy mẫu, tên người lấy mẫu và chữ ký của các bên liên quan.
• Mẫu lưu phải được bảo quản trong điều kiện khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và nhiệt độ cao, thời gian lưu mẫu tuân thủ theo quy định hiện hành để phục vụ công tác đối chiếu hoặc khiếu nại nếu có.