Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn ngành 28TCN 168:2001

Tiêu chuẩn ngành 28TCN 168:2001 do Bộ Thủy sản ban hành quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với cá bột của ba loài cá nước ngọt có giá trị kinh tế cao tại Việt Nam bao gồm: cá tai tượng, cá tra và cá ba sa. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là cơ sở pháp lý và kỹ thuật quan trọng giúp các cơ sở sản xuất, kinh doanh và cơ quan quản lý kiểm soát chất lượng con giống, nâng cao hiệu quả nuôi trồng thủy sản.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

• Đối tượng áp dụng: Tiêu chuẩn áp dụng trực tiếp đối với cá bột của các loài cá tai tượng (Osphronemus goramy), cá tra (Pangasius hypophthalmus) và cá ba sa (Pangasius bocourti).
• Phạm vi điều chỉnh: Quy định các chỉ tiêu chất lượng, phương pháp kiểm tra, đánh giá hoạt lực và các yêu cầu kỹ thuật trong quá trình vận chuyển, giao nhận cá bột nhằm bảo đảm tỷ lệ sống cao nhất cho các giai đoạn ương dưỡng tiếp theo.

Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi đối với cá bột

Tiêu chuẩn đưa ra các tiêu chí cụ thể và nghiêm ngặt để đánh giá chất lượng cá bột trước khi xuất xưởng:

• Nguồn gốc xuất xứ: Cá bột phải được sinh sản từ đàn cá bố mẹ đạt tiêu chuẩn chất lượng theo quy định hiện hành, được sản xuất tại các cơ sở sản xuất giống thủy sản được cấp phép và đảm bảo an toàn dịch bệnh.
• Giai đoạn phát triển sinh học: Cá bột phải đạt đến giai đoạn phát triển hoàn thiện phù hợp. Cá đã tiêu hết noãn hoàng (hoặc chỉ còn lại vết tích rất nhỏ), hệ tiêu hóa đã hoàn thiện cơ bản để có thể chủ động đớp mồi và bắt đầu ăn thức ăn bên ngoài.
• Ngoại hình và thể trạng: Cá bột phải có kích cỡ đồng đều trong cùng một mẻ sản xuất, không bị dị hình, dị tật hoặc xây xát. Màu sắc thân cá phải tươi sáng, đặc trưng cho từng loài (không bị xám đen, bạc màu hoặc có các đốm bệnh lý).
• Trạng thái hoạt động: Cá hoạt động nhanh nhẹn, bơi lội linh hoạt, có xu hướng bơi ngược dòng nước khi có dòng chảy nhẹ và phản ứng nhanh nhạy với các tác động cơ học hoặc ánh sáng từ bên ngoài.
• Tình trạng sức khỏe và dịch bệnh: Cá bột phải hoàn toàn khỏe mạnh, không mang các mầm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, không bị nhiễm ký sinh trùng hoặc nấm ký sinh trên cơ thể.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá chất lượng

Để xác định chất lượng cá bột có đạt tiêu chuẩn hay không, quy trình kiểm tra được thực hiện thông qua các phương pháp sau:

• Kiểm tra cảm quan: Quan sát trực tiếp bằng mắt thường hoặc sử dụng kính lúp chuyên dụng trong dụng cụ chứa nước sạch, trong suốt để đánh giá hình thái, màu sắc, dị tật và trạng thái bơi lội của cá bột.
• Đánh giá hoạt lực (Thử thách dòng chảy): Đưa mẫu cá bột vào một chậu nước tròn, khuấy nhẹ tạo dòng xoáy. Cá khỏe mạnh đạt tiêu chuẩn phải bơi ngược dòng hoặc phân bố đều xung quanh thành chậu; những cá yếu, sắp chết hoặc dị tật sẽ bị cuốn vào tâm xoáy nước.
• Xác định số lượng và mật độ: Sử dụng phương pháp đo thể tích hoặc đếm mẫu ngẫu nhiên để xác định số lượng cá bột bàn giao, đảm bảo sai số nằm trong phạm vi cho phép của tiêu chuẩn.

Yêu cầu về vận chuyển và giao nhận

Quy trình vận chuyển cá bột phải tuân thủ các nguyên tắc kỹ thuật nghiêm ngặt để tránh làm suy giảm chất lượng con giống:

• Dụng cụ vận chuyển: Cá bột phải được vận chuyển bằng túi nilon chuyên dụng có bơm oxy nguyên chất, đặt trong thùng xốp hoặc phương tiện vận chuyển chuyên dùng để giữ nhiệt độ nước ổn định, tránh va đập cơ học.
• Mật độ vận chuyển: Mật độ cá bột trong túi phải được tính toán khoa học, phù hợp với kích cỡ cá, quãng đường và thời gian vận chuyển thực tế để tránh tình trạng thiếu oxy hoặc ô nhiễm nguồn nước do chất thải của cá.
• Chất lượng nước vận chuyển: Nước dùng để đóng cá bột phải là nước sạch, đã qua xử lý lắng lọc, có các chỉ số lý hóa (nhiệt độ, pH, hàm lượng oxy hòa tan) tương đồng với môi trường nước tại cơ sở sản xuất nhằm tránh gây sốc cho cá.