Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7247:2008 (hoàn toàn tương đương với CODEX STAN 106-1983, soát xét 1-2003) quy định các yêu cầu chung đối với thực phẩm được xử lý bằng bức xạ ion hóa (thực phẩm chiếu xạ). Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về phạm vi áp dụng, các nguồn bức xạ được phép sử dụng, liều hấp thụ và các yêu cầu kiểm soát kỹ thuật liên quan từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn.
- Phạm vi áp dụng và mục đích công nghệ
- Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các loại thực phẩm được xử lý bằng nguồn bức xạ ion hóa nhằm mục đích bảo quản, kiểm soát côn trùng, kéo dài thời gian sử dụng, tiêu diệt vi sinh vật gây hại hoặc cải thiện các đặc tính công nghệ của thực phẩm.
- Tiêu chuẩn không áp dụng đối với các trường hợp thực phẩm tiếp xúc với bức xạ phát ra từ các thiết bị đo lường, kiểm tra hoặc kiểm soát chất lượng với mức liều lượng cực thấp.
- Việc chiếu xạ thực phẩm chỉ được thực hiện khi đáp ứng được yêu cầu về công nghệ, mang lại lợi ích rõ ràng cho người tiêu dùng và không được sử dụng như một biện pháp thay thế cho các thực hành sản xuất tốt và thực hành vệ sinh tốt (GMP/GHP).
- Các nguồn bức xạ được phép sử dụng
Tiêu chuẩn quy định nghiêm ngặt về các nguồn bức xạ ion hóa được phép sử dụng trong xử lý thực phẩm nhằm đảm bảo an toàn bức xạ và không gây ra hiện tượng hoạt hóa phóng xạ trong thực phẩm. Các nguồn bức xạ bao gồm:
- Tia gamma phát ra từ các hạt nhân phóng xạ Coban-60 (60Co) hoặc Xêsi-137 (137Cs).
- Tia X được phát ra từ các nguồn máy vận hành ở mức năng lượng bằng hoặc thấp hơn 5 MeV (Mega electron volt).
- Các electron được phát ra từ các nguồn máy vận hành ở mức năng lượng bằng hoặc thấp hơn 10 MeV (Mega electron volt).
- Quy định về liều hấp thụ tối đa và kiểm soát liều lượng
- Giới hạn liều hấp thụ trung bình: Liều hấp thụ trung bình tối đa tích lũy bởi một thực phẩm được xử lý bằng chiếu xạ không được vượt quá 10 kGy (kiloGray), trừ các trường hợp đặc biệt được cơ quan có thẩm quyền cho phép vì mục đích công nghệ cụ thể và an toàn thực phẩm.
- Yêu cầu về đo liều lượng (Dosimetry): Việc đo liều lượng phải được thực hiện một cách hệ thống để đảm bảo rằng liều lượng bức xạ phân bố đều và nằm trong giới hạn cho phép. Các phép đo phải tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế được công nhận.
- Tính toàn vẹn của quy trình: Quá trình chiếu xạ phải được thiết kế để đảm bảo rằng liều hấp thụ tối thiểu đạt được mục đích công nghệ đề ra, đồng thời liều hấp thụ tối đa không vượt quá giới hạn an toàn quy định.
- Yêu cầu đối với cơ sở chiếu xạ và kiểm soát quy trình
- Cấp phép và quản lý: Các cơ sở thực hiện hoạt động chiếu xạ thực phẩm phải được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp phép hoạt động, đăng ký và chịu sự kiểm tra, giám sát định kỳ.
- Vận hành cơ sở: Cơ sở chiếu xạ phải được vận hành bởi đội ngũ nhân sự có trình độ chuyên môn được đào tạo bài bản về an toàn bức xạ và công nghệ chiếu xạ thực phẩm. Quy trình vận hành phải tuân thủ Quy chuẩn thực hành quốc tế về vận hành thiết bị chiếu xạ dùng để xử lý thực phẩm.
- Lưu trữ hồ sơ: Cơ sở chiếu xạ phải thiết lập và duy trì hệ thống sổ sách, hồ sơ ghi chép đầy đủ cho từng lô hàng được xử lý. Hồ sơ phải thể hiện rõ thông tin về loại thực phẩm, mã lô hàng, ngày chiếu xạ, nguồn bức xạ sử dụng, liều hấp thụ đo được và các thông số vận hành liên quan.
Lưu ý: Các quy định nêu trên nhằm đảm bảo thực phẩm chiếu xạ đạt chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm cao nhất, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại quốc tế đối với các sản phẩm thực phẩm được xử lý bằng công nghệ chiếu xạ.
CODEX STAN 106-1983, REV.1-2003
THỰC PHẨM CHIẾU XẠ - YÊU CẦU CHUNG
General standard for irradiated foods
Lời nói đầu
TCVN 7247:2008 thay thế TCVN 7247:2003;
TCVN 7247:2008 hoàn toàn tương đương với CODEX STAN 106-1983, Soát xét 1-2003;
TCVN 7247:2008 do Tiểu ban kỹ thuật tiêu chuẩn TCVN/TC/F5/SC1 Thực phẩm chiếu xạ biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố
THỰC PHẨM CHIẾU XẠ - YÊU CẦU CHUNG
General standard for irradiated foods
Tiêu chuẩn này áp dụng cho các loại thực phẩm được xử lý bằng bức xạ ion hóa, được sử dụng kết hợp với các qui phạm vệ sinh, tiêu chuẩn thực phẩm và các qui phạm vận chuyển.
Tiêu chuẩn này không áp dụng cho các thực phẩm được chiếu xạ bởi các dụng cụ đo được sử dụng cho mục đích kiểm tra.
2. Yêu cầu chung đối với quá trình chiếu xạ thực phẩm
2.1. Nguồn bức xạ
Có thể sử dụng một trong các loại bức xạ ion hóa dưới đây:
a) Tia gamma phát ra từ các đồng vị phóng xạ 60Co hoặc 137Cs;
b) Tia X được phát ra từ các nguồn máy làm việc ở mức năng lượng nhỏ hơn hoặc bằng 5 MeV;
c) Các electron được phát ra từ các nguồn máy làm việc ở mức năng lượng nhỏ hơn hoặc bằng 10 MeV.
2.2. Liều hấp thụ
Để chiếu xạ tất cả các loại thực phẩm, thì liều hấp thụ tối thiểu cần phải đủ để đạt được mục đích công nghệ và liều hấp thụ tối đa phải nhỏ hơn liều mà có thể ảnh hưởng đến an toàn của người tiêu dùng, tính lành hoặc có thể ảnh hưởng xấu đến tính nguyên vẹn cấu trúc, các đặc tính chức năng, hoặc đặc tính cảm quan. Liều hấp thụ tối đa đối với thực phẩm không được vượt quá 10 kGy, trừ khi cần phải đạt được vì mục đích công nghệ đặc biệt chính đáng1).
2.3. Thiết bị và biện pháp kiểm soát quá trình chiếu xạ
2.3.1. Việc chiếu xạ để xử lý thực phẩm phải được thực hiện bằng các thiết bị đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp phép và đã được đăng ký sử dụng cho mục đích đó.
2.3.2. Các thiết bị này phải được thiết kế để đáp ứng được các yêu cầu về an toán, tính hiệu quả và thực hành vệ sinh tốt đối với quá trình chế biến thực phẩm.
2.3.3. Vận hành các thiết bị chiếu xạ thực phẩm phải được thực hiện bởi các nhân viên đã được đào tạo và có trình độ thích hợp.
2.3.4. Việc kiểm soát quá trình vận hành thiết bị chiếu xạ phải bao gồm việc lưu giữ các hồ sơ thích hợp kể cả các số liệu về liều xạ.
2.3.5. Nhà xưởng và các hồ sơ liên quan phải luôn luôn sẵn sàng cho việc thanh tra của các cơ quan khi có yêu cầu.
2.3.6. Việc kiểm soát phải được thực hiện phù hợp với [TCVN 7250:2008 (CAC/RCP 19-1979, Rev. 2-2003)] Qui phạm vận hành thiết bị chiếu xạ xử lý thực phẩm.
3.1. Thực phẩm chiếu xạ phải được chuẩn bị, xử lý và vận chuyển phù hợp với TCVN 5603:2008 (CAC/RCP 1-1969, Rev. 4-2003) Qui phạm thực hành về những nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm, bao gồm việc áp dụng bảy nguyên tắc của Hệ thống Phân tích Mối nguy và Điểm kiểm soát tới hạn (HACCP) vì mục đích an toàn thực phẩm. Các yêu cầu kỹ thuật đối với nguyên liệu thô và sản phẩm cuối cần tuân thủ các qui phạm vệ sinh, các tiêu chuẩn thực phẩm và các qui phạm vận chuyển, khi thích hợp.
3.2. Thực phẩm chiếu xạ phải đáp ứng tất cả các yêu cầu liên quan đến sức khoẻ cộng đồng, an toàn về vi sinh vật và phù hợp về dinh dưỡng, nơi mà sản phẩm đó được bán.
4.1. Yêu cầu chung
Việc chiếu xạ thực phẩm chỉ được thực hiện khi việc đó đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về công nghệ và/hoặc khi đáp ứng các yêu cầu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Không thể dùng biện pháp chiếu xa thực phẩm để thay thế cho các tiêu chuẩn thực hành sản xuất và vệ sinh tốt hoặc thực hành nông nghiệp tốt.
4.2. Chất lượng thực phẩm và yêu cầu về bao gói
Liều chiếu xạ được sử dụng phải phù hợp với mục đích công nghệ, sức khỏe cộng đồng và các tiêu chuẩn thực hành chiếu xạ tốt. Các thực phẩm được chiếu xạ và các vật liệu bao gói phải có chất lượng thích hợp, chấp nhận được về vệ sinh và phải thích hợp cho mục đích chiếu xạ, trước và sau khi chiếu xạ chúng phải được xử lý theo các tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt, có tính đến các yêu cầu công nghệ cụ thể của quá trình chiếu xạ.
5.1. Ngoại trừ các thực phẩm có độ ẩm thấp (như ngũ cốc, đậu đỗ, các thực phẩm khô và các hàng hóa khác tương tự) được chiếu xạ với mục đích kiểm soát sự tái nhiễm côn trùng, các thực phẩm đã chiếu xạ phù hợp với điều 2 và điều 4 của tiêu chuẩn này không được phép chiếu xạ lại.
5.2. Theo tiêu chuẩn này thì thực phẩm không được coi là chiếu xạ lại khi:
a) thực phẩm được chế biến từ các nguyên liệu đã được chiếu xạ ở liều thấp với mục đích công nghệ khác với an toàn thực phẩm, ví dụ kiểm soát kiểm dịch, ngăn ngừa nẩy mầm các loại thân củ và thân rễ;
b) thực phẩm được chiếu xạ chứa một lượng nhỏ hơn 5 % thành phần đã được chiếu xạ; hoặc
c) tổng liều xạ cần thiết phải nhận được từ nhiều lần chiếu ở các giai đoạn của quá trình chế biến đối với công nghệ đặc thù để đạt được hiệu ứng mong muốn.
5.3. Liều hấp thụ cực đại tích Iũy áp dụng cho thực phẩm do chiếu xạ không được vượt quá 10 kGy, trừ khi cần thiết để đạt được mục đích công nghệ đặc biệt chính đáng, và không ảnh hưởng đến an
6. Kiểm tra xác nhận sau chiếu xạ
Khi cần thiết và khi có thể, các phương pháp phân tích để phát hiện thực phẩm chiếu xạ có thể được sử dụng để thực hiện các yêu cầu cấp phép của cơ quan có thẩm quyền và các yêu cầu về ghi nhãn. Các phương pháp phân tích được sử dụng phải được Ủy ban Codex chấp nhận.
7.1. Kiểm soát hồ sơ kèm theo lô hàng
Đối với các thực phẩm chiếu xạ đã đóng gói sẵn hoặc để rời, các tài liệu kèm theo lô hàng đều phải nêu đầy đủ các thông tin giúp cho việc xác định rõ thiết bị đã được đăng ký sử dụng để chiếu xạ thực phẩm, ngày xử lý liều xạ và dấu hiệu nhận biết lô hàng.
1) ‘Chiếu xạ liều cao: Tính lành của thực phẩm chiếu xạ với liều trên 10 kGy, Báo cáo của nhóm nghiên cứu FAO/IAEA/WHO, các Báo cáo kỹ thuật 890 của WHO Geneva. 1999; An toàn và Dinh dưỡng của thực phẩm chiếu xạ, WHO, Geneva, 1994; và Tính lành của thực phẩm chiếu xạ, Báo cáo của nhóm chuyên gia FAO/IAEA/WHO, báo cáo kỹ thuật 659, WWHO, Geneva, 1981
- 1 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7408:2004 (EN 1784 : 1996) về thực phẩm - phát hiện thực phẩm chiếu xạ đối với loại thực phẩm có chứa chất béo - phân tích hydrocacbon bằng sắc ký khí do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 2 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7409:2004 (EN 1785 : 1996) về thực phẩm - Phát hiện thực phẩm chiếu xạ đối với loại thực phẩm có chứa chất béo - Phân tích 2: Alkylxyclobutanon bằng phương pháp sắc ký khí/quang phổ khối do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 3 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7410:2004 (EN 1786:1996) về thực phẩm - Phát hiện thực phẩm chiếu xạ đối với loại thực phẩm có chứa xương - Phương pháp quang phổ ESR do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 4 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7411:2004 (EN 1787 : 2000) về thực phẩm - Phát hiện thực phẩm chiếu xạ bằng phương pháp quang phổ ESR đối với loại thực phẩm chứa xenluloza do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 5 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7412:2004 (EN 1788 : 2001) về thực phẩm - Phát hiện thực phẩm chiếu xạ bằng phương pháp nhiệt phát quang đối với loại có thể tách khoáng silicat do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 6 Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7852:2008 về Thực phẩm - Đếm nấm men và nấm mốc bằng phương pháp màng khô có thể hoàn nước (phương pháp Petrifilm(TM))
- 1 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7247:2003 về thực phẩm chiếu xạ - Yêu cầu chung do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 2 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7408:2004 (EN 1784 : 1996) về thực phẩm - phát hiện thực phẩm chiếu xạ đối với loại thực phẩm có chứa chất béo - phân tích hydrocacbon bằng sắc ký khí do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 3 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7409:2004 (EN 1785 : 1996) về thực phẩm - Phát hiện thực phẩm chiếu xạ đối với loại thực phẩm có chứa chất béo - Phân tích 2: Alkylxyclobutanon bằng phương pháp sắc ký khí/quang phổ khối do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 4 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7410:2004 (EN 1786:1996) về thực phẩm - Phát hiện thực phẩm chiếu xạ đối với loại thực phẩm có chứa xương - Phương pháp quang phổ ESR do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 5 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7411:2004 (EN 1787 : 2000) về thực phẩm - Phát hiện thực phẩm chiếu xạ bằng phương pháp quang phổ ESR đối với loại thực phẩm chứa xenluloza do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 6 Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7412:2004 (EN 1788 : 2001) về thực phẩm - Phát hiện thực phẩm chiếu xạ bằng phương pháp nhiệt phát quang đối với loại có thể tách khoáng silicat do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành
- 7 Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5603:2008 (CAC/RCP 1-1969, REV.4-2003) về Quy phạm thực hành về những nguyên tắc chung đối với vệ sinh thực phẩm
- 8 Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7250:2008 (CAC/RCP 19-1979, REV.2-2003) về Quy phạm thực hành chiếu xạ xử lý thực phẩm
- 9 Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7852:2008 về Thực phẩm - Đếm nấm men và nấm mốc bằng phương pháp màng khô có thể hoàn nước (phương pháp Petrifilm(TM))