Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 2652:1978

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 2652:1978 quy định chi tiết về phương pháp lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển mẫu nước uống nhằm phục vụ cho việc phân tích các chỉ tiêu lý - hóa và vi sinh vật. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng giúp đảm bảo tính chính xác, khách quan của kết quả kiểm nghiệm chất lượng nước ăn uống, sinh hoạt.

Quy định về dụng cụ và chuẩn bị lấy mẫu nước

Để đảm bảo mẫu nước không bị ô nhiễm thứ cấp từ môi trường ngoài hoặc từ chính dụng cụ chứa, tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu nghiêm ngặt sau:

• Yêu cầu về bình chứa mẫu: Bình chứa phải được làm bằng thủy tinh trung tính hoặc nhựa chuyên dụng không gây biến đổi thành phần hóa học của nước. Bình phải có nút đậy kín bằng nút nhám thủy tinh hoặc nút cao su được bọc bằng màng bọc trơ.
• Vệ sinh dụng cụ: Trước khi lấy mẫu, bình chứa phải được rửa sạch bằng hỗn hợp axit cromic, sau đó tráng lại nhiều lần bằng nước cất và sấy khô. Đối với mẫu phân tích vi sinh, bình chứa bắt buộc phải được tiệt trùng ở nhiệt độ cao và giữ trong điều kiện vô trùng tuyệt đối trước khi sử dụng.

Phương pháp lấy mẫu nước tại các nguồn cụ thể

Tiêu chuẩn phân chia chi tiết quy trình lấy mẫu đối với từng loại nguồn nước khác nhau để hạn chế tối đa sai số:

• Lấy mẫu từ vòi nước công cộng hoặc vòi nước sinh hoạt: Trước khi lấy mẫu, phải mở vòi cho nước chảy tự do từ 10 đến 15 phút để loại bỏ lượng nước ứ đọng trong đường ống. Nếu lấy mẫu để phân tích vi sinh, vòi nước phải được khử trùng bằng cồn hoặc đốt nóng bằng ngọn lửa trước khi mở vòi lấy nước.
• Lấy mẫu từ giếng đào hoặc giếng khoan: Đối với giếng khoan, cần bơm xả nước cho đến khi nhiệt độ và độ đục của nước ổn định mới tiến hành lấy mẫu. Đối với giếng đào, sử dụng gầu chuyên dụng để lấy mẫu ở độ sâu cách mặt nước ít nhất 50 cm, tránh lấy váng bề mặt hoặc cặn ở đáy giếng.
• Lấy mẫu từ nguồn nước mặt (sông, hồ, suối): Mẫu nước phải được lấy ở vị trí dòng chảy ổn định, cách xa bờ và cách đáy một khoảng cách phù hợp để tránh bùn đất. Khi lấy mẫu, miệng bình chứa phải hướng ngược chiều dòng chảy của nước.

Quy trình bảo quản mẫu nước sau khi lấy

Việc bảo quản mẫu nước đúng cách quyết định trực tiếp đến độ tin cậy của kết quả phân tích, ngăn chặn các phản ứng hóa học hoặc sự phát triển của vi sinh vật làm thay đổi tính chất mẫu:

• Bảo quản bằng nhiệt độ: Ngay sau khi lấy, mẫu nước cần được làm lạnh và giữ ở nhiệt độ từ 2 độ C đến 5 độ C trong suốt quá trình lưu trữ và vận chuyển.
• Bảo quản bằng hóa chất: Tùy thuộc vào chỉ tiêu cần phân tích, mẫu nước phải được cố định bằng các hóa chất thích hợp. Ví dụ, thêm axit nitric để phân tích kim loại nặng, hoặc thêm natri thiosunfat đối với mẫu nước đã qua khử trùng bằng clo để trung hòa lượng clo dư.
• Thời hạn phân tích: Tiêu chuẩn khuyến cáo thời gian từ lúc lấy mẫu đến khi tiến hành phân tích tại phòng thí nghiệm không được vượt quá 72 giờ đối với chỉ tiêu hóa lý và không quá 24 giờ đối với chỉ tiêu vi sinh vật.

Yêu cầu về vận chuyển và bàn giao mẫu

Quá trình vận chuyển mẫu từ hiện trường về phòng thí nghiệm phải tuân thủ các nguyên tắc an toàn kỹ thuật:

• Đóng gói mẫu: Các bình chứa mẫu phải được xếp gọn gàng trong các thùng xốp hoặc hộp giữ nhiệt chuyên dụng, có vách ngăn để tránh va đập gây nứt vỡ.
• Hồ sơ kèm theo mẫu: Mỗi mẫu nước gửi đi phân tích phải kèm theo một biên bản lấy mẫu ghi đầy đủ các thông tin bao gồm địa điểm lấy mẫu, thời gian lấy mẫu, nhiệt độ mẫu tại thời điểm lấy, thời tiết, người thực hiện lấy mẫu và các thông số đo nhanh tại hiện trường.
• Nhãn mác trên bình chứa: Trên mỗi bình chứa mẫu phải dán nhãn ghi rõ mã số mẫu, loại mẫu và các lưu ý đặc biệt về an toàn hoặc bảo quản.