Công văn 2316/TCHQ-GSQL do Tổng cục Hải quan ban hành năm 2014 là văn bản hướng dẫn quan trọng nhằm thống nhất quy trình thực hiện thủ tục kiểm dịch thực vật đối với hàng hóa xuất khẩu. Văn bản này được ban hành nhằm giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình thông quan, giảm thiểu gánh nặng hành chính và tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.

- Nguyên tắc áp dụng kiểm dịch thực vật đối với hàng hóa xuất khẩu

Công văn quy định rõ ràng các trường hợp cơ quan hải quan yêu cầu doanh nghiệp xuất trình Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật khi làm thủ tục xuất khẩu. Việc kiểm dịch thực vật chỉ được thực hiện và yêu cầu trong các trường hợp cụ thể sau:

• Hàng hóa xuất khẩu thuộc đối tượng bắt buộc phải kiểm dịch thực vật theo quy định của pháp luật Việt Nam về bảo vệ và kiểm dịch thực vật.
• Hợp đồng mua bán hàng hóa giữa doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam và đối tác nước ngoài có điều khoản thỏa thuận bắt buộc phải có Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật.
• Điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận song phương, đa phương giữa Việt Nam với các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ nhập khẩu có quy định bắt buộc phải kiểm dịch thực vật đối với mặt hàng đó.
• Nước nhập khẩu có yêu cầu bắt buộc phải tiến hành kiểm dịch thực vật đối với lô hàng nhập khẩu từ Việt Nam.

- Trách nhiệm của cơ quan hải quan và doanh nghiệp xuất khẩu

Để đảm bảo tính nhất quán và tránh gây phiền hà cho doanh nghiệp trong quá trình thông quan, văn bản phân định rõ trách nhiệm của các bên liên quan:

• Đối với cơ quan hải quan: Công chức hải quan tại các cửa khẩu không được tự ý yêu cầu doanh nghiệp nộp Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật đối với các lô hàng xuất khẩu nếu không thuộc các trường hợp bắt buộc nêu trên. Điều này giúp loại bỏ các thủ tục không cần thiết, đẩy nhanh tiến độ thông quan hàng hóa.
• Đối với doanh nghiệp xuất khẩu: Doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của thông tin khai báo. Trong trường hợp nước nhập khẩu hoặc hợp đồng yêu cầu kiểm dịch, doanh nghiệp phải chủ động liên hệ với cơ quan kiểm dịch thực vật có thẩm quyền để thực hiện kiểm dịch và được cấp giấy chứng nhận trước khi làm thủ tục hải quan.

- Ý nghĩa thực tiễn của văn bản trong hoạt động xuất nhập khẩu

Công văn 2316/TCHQ-GSQL mang lại nhiều tác động tích cực đối với cộng đồng doanh nghiệp và công tác quản lý nhà nước:

• Giúp chuẩn hóa quy trình kiểm tra hồ sơ hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu có nguồn gốc thực vật trên phạm vi toàn quốc, đảm bảo tính đồng bộ và minh bạch.
• Tiết kiệm đáng kể chi phí và thời gian thông quan cho doanh nghiệp, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản và hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
• Hạn chế sự chồng chéo trong công tác quản lý chuyên ngành, phân định rõ ràng phạm vi trách nhiệm giữa cơ quan hải quan và cơ quan kiểm dịch thực vật.