Công văn 4523/TCHQ-GSQL được Tổng cục Hải quan ban hành nhằm hướng dẫn Cục Hải quan các tỉnh, thành phố thống nhất thực hiện kiểm tra tính hợp lệ của chứng từ tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu (EVFTA). Văn bản này tập trung tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến thể thức, chữ ký và tính pháp lý của các chứng từ tự chứng nhận xuất xứ do nhà xuất khẩu EU phát hành.

- Quy định về chữ ký trên chứng từ tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa

Một trong những nội dung cốt lõi của Công văn 4523/TCHQ-GSQL là làm rõ yêu cầu về chữ ký của nhà xuất khẩu trên chứng từ tự chứng nhận xuất xứ (như hóa đơn thương mại, phiếu đóng gói, hoặc chứng từ vận tải). Cụ thể:

• Nhà xuất khẩu EU được phép không ký tay trực tiếp trên chứng từ tự chứng nhận xuất xứ nếu chứng từ đó được phát hành điện tử hoặc nhà xuất khẩu đã cam kết bằng văn bản chịu trách nhiệm hoàn toàn về chứng từ đó theo quy định của EU.
• Việc miễn chữ ký tay áp dụng đối với các nhà xuất khẩu đã đăng ký hệ thống REX (Registered Exporter System) hoặc các nhà xuất khẩu đủ điều kiện theo quy định của Liên minh Châu Âu.
• Cơ quan hải quan không từ chối chứng từ tự chứng nhận xuất xứ chỉ vì lý do chứng từ không có chữ ký tay của nhà xuất khẩu, miễn là các thông tin về mã số REX và nội dung khai báo xuất xứ được thể hiện đầy đủ, hợp lệ.

- Hướng dẫn kiểm tra và xác minh tính hợp lệ của chứng từ

Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị hải quan địa phương thực hiện kiểm tra tính hợp lệ của chứng từ tự chứng nhận xuất xứ theo các tiêu chí nghiêm ngặt nhưng tạo thuận lợi cho thương mại:

• Kiểm tra mã số REX của nhà xuất khẩu trên hệ thống cơ sở dữ liệu trực tuyến của Ủy ban Châu Âu (EC) để đảm bảo mã số này còn hiệu lực tại thời điểm phát hành chứng từ.
• Đối chiếu nội dung khai báo xuất xứ (origin declaration) trên chứng từ với mẫu lời văn quy định tại Phụ lục VI của Thông tư số 11/2020/TT-BCT của Bộ Công Thương để đảm bảo tính chính xác về mặt ngôn ngữ và cấu trúc.
• Trường hợp trị giá lô hàng dưới 6.000 Euro, nhà xuất khẩu EU không bắt buộc phải có mã số REX nhưng vẫn phải thực hiện tự chứng nhận xuất xứ theo đúng quy định và ký tên (trừ trường hợp được miễn theo luật định của EU).

- Biện pháp xử lý khi có nghi ngờ về tính xác thực

Để đảm bảo việc thực thi hiệp định EVFTA được chặt chẽ, Công văn 4523/TCHQ-GSQL cũng hướng dẫn quy trình xử lý khi phát hiện nghi ngờ:

• Nếu có nghi ngờ hợp lý về xuất xứ hàng hóa hoặc tính xác thực của chứng từ tự chứng nhận xuất xứ, cơ quan hải quan nơi đăng ký tờ khai sẽ tiến hành gửi yêu cầu xác minh lên Tổng cục Hải quan để chuyển cho cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu (EU).
• Trong thời gian chờ kết quả xác minh, hàng hóa nhập khẩu vẫn được thông quan theo quy định nhưng người khai hải quan phải nộp thuế theo mức thuế suất MFN hoặc bảo lãnh thuế theo quy định pháp luật hiện hành.
• Nghiêm cấm việc tự ý bác bỏ chứng từ tự chứng nhận xuất xứ của doanh nghiệp khi chưa thực hiện đầy đủ quy trình kiểm tra, đối chiếu và xác minh theo đúng cam kết quốc tế.

- Ý nghĩa và tác động đối với hoạt động xuất nhập khẩu

Việc ban hành Công văn 4523/TCHQ-GSQL mang lại nhiều tác động tích cực cho cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan quản lý:

• Thống nhất quy trình thực hiện thủ tục hải quan trên toàn quốc, tránh tình trạng mỗi chi cục hải quan áp dụng một cách hiểu khác nhau gây khó khăn cho doanh nghiệp.
• Tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho việc áp dụng ưu đãi thuế quan đặc biệt theo Hiệp định EVFTA, thúc đẩy kim ngạch nhập khẩu các mặt hàng chất lượng cao từ EU vào Việt Nam.
• Thể hiện sự tuân thủ nghiêm túc các cam kết quốc tế của Việt Nam trong việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ số trong thương mại quốc tế.