Giới thiệu về Công văn 5725/TCHQ-GSQL năm 2022

Công văn 5725/TCHQ-GSQL được Tổng cục Hải quan ban hành nhằm giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình phân loại, xác định hàng hóa nhập khẩu có phải là phế liệu hay không. Đây là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng dành cho các Cục Hải quan tỉnh, thành phố nhằm thống nhất quy trình thực hiện, ngăn chặn tình trạng lợi dụng kẽ hở pháp luật để nhập khẩu chất thải, phế liệu không đạt tiêu chuẩn bảo vệ môi trường vào Việt Nam.

Bối cảnh và mục tiêu ban hành công văn

Trong thực tế hoạt động xuất nhập khẩu, ranh giới giữa hàng hóa đã qua sử dụng, nguyên liệu sản xuất và phế liệu thường rất mong manh. Nhiều doanh nghiệp đã khai báo hàng hóa dưới tên gọi khác để né tránh các điều kiện nghiêm ngặt về bảo vệ môi trường đối với phế liệu nhập khẩu. Công văn 5725/TCHQ-GSQL ra đời nhằm:

• Thống nhất cách hiểu và áp dụng quy định pháp luật về phế liệu nhập khẩu giữa các đơn vị hải quan địa phương.
• Tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường trong hoạt động hải quan.
• Hạn chế tối đa nguy cơ biến Việt Nam thành bãi thải công nghiệp của thế giới.

Các nguyên tắc cốt lõi trong việc xác định hàng hóa là phế liệu

Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị trực thuộc căn cứ vào các tiêu chí pháp lý cụ thể để xác định bản chất hàng hóa:

• Căn cứ pháp lý cao nhất: Việc xác định phế liệu phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan.
• Đặc tính vật lý và công dụng: Hàng hóa bị coi là phế liệu nếu đó là sản phẩm, vật liệu bị loại ra từ quá trình sản xuất hoặc tiêu dùng và được thu hồi để dùng làm nguyên liệu sản xuất.
• Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu: Chỉ những mặt hàng nằm trong Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất do Thủ tướng Chính phủ ban hành mới được xem xét thông quan nếu đáp ứng đủ điều kiện quy chuẩn kỹ thuật môi trường.

Quy trình kiểm tra, giám sát và xử lý của cơ quan Hải quan

Để đảm bảo tính chính xác trong việc phân loại, Công văn hướng dẫn chi tiết quy trình phối hợp và kiểm tra thực tế:

• Kiểm tra hồ sơ và thực tế hàng hóa: Công chức hải quan phải thực hiện kiểm tra kỹ lưỡng hồ sơ lô hàng, đối chiếu thông tin khai báo với thực tế hàng hóa nhập khẩu. Đặc biệt lưu ý các lô hàng có dấu hiệu nghi ngờ là phế liệu nhưng khai báo là hàng đã qua sử dụng hoặc nguyên liệu thô.
• Trưng cầu giám định: Trong trường hợp không thể xác định bằng mắt thường hoặc có sự tranh chấp giữa doanh nghiệp và cơ quan hải quan, chi cục hải quan nơi mở tờ khai phải tiến hành trưng cầu giám định tại các tổ chức giám định được chỉ định hoặc thừa nhận theo quy định của pháp luật.
• Phối hợp liên ngành: Tăng cường trao đổi thông tin với cơ quan quản lý môi trường địa phương cũng như Bộ Tài nguyên và Môi trường để xử lý các trường hợp phức tạp, nhạy cảm.

Biện pháp xử lý đối với các trường hợp vi phạm

Đối với các lô hàng được xác định là phế liệu nhập khẩu trái phép hoặc không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật môi trường quốc gia, cơ quan Hải quan sẽ áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc:

• Buộc tái xuất toàn bộ lô hàng vi phạm ra khỏi lãnh thổ Việt Nam theo đúng quy định pháp luật hiện hành.
• Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan và bảo vệ môi trường với khung hình phạt nghiêm khắc để răn đe.
• Chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm hình sự về môi trường hoặc buôn lậu.

Ý nghĩa và tác động của văn bản đối với doanh nghiệp

Công văn này đòi hỏi các doanh nghiệp nhập khẩu phải nâng cao tính tự giác và tuân thủ pháp luật:

• Doanh nghiệp cần tìm hiểu rõ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường đối với từng loại phế liệu cụ thể trước khi ký kết hợp đồng thương mại và làm thủ tục nhập khẩu.
• Tránh việc khai báo sai lệch tên hàng, mã số HS nhằm mục đích gian lận thương mại, bởi hệ thống kiểm soát của Hải quan ngày càng được siết chặt và đồng bộ hóa thông tin.