Ngày 10 tháng 12 năm 2018, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Lệnh công bố Luật Đặc xá năm 2018 (Luật số 30/2018/QH14, được Quốc hội khóa XIV thông qua tại kỳ họp thứ 6 ngày 19 tháng 11 năm 2018). Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm công bố chính thức đạo luật quy định về chính sách khoan hồng đặc biệt của Nhà nước đối với người phạm tội bị kết án phạt tù, thể hiện truyền thống nhân đạo sâu sắc của dân tộc Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh của Luật Đặc xá

Luật Đặc xá năm 2018 xác định rõ giới hạn điều chỉnh pháp luật đối với các hoạt động liên quan đến công tác đặc xá, bao gồm:

• Quy định về nguyên tắc, thời điểm, trình tự, thủ tục và thẩm quyền thực hiện đặc xá.
• Xác định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện đặc xá.
• Quy định chi tiết về điều kiện, quyền và nghĩa vụ của người được đề nghị đặc xá cũng như người được đặc xá.

Đối tượng áp dụng của Luật Đặc xá

Luật áp dụng đối với các nhóm đối tượng cụ thể sau đây:

• Người bị kết án phạt tù có thời hạn, người bị kết án tù chung thân nhưng đã được giảm xuống tù có thời hạn.
• Các cơ quan, tổ chức, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có liên quan đến hoạt động đặc xá.
• Người nước ngoài cư trú tại Việt Nam, tổ chức nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có liên quan đến hoạt động đặc xá.

Giải thích các thuật ngữ pháp lý cốt lõi

Để bảo đảm tính thống nhất trong việc áp dụng pháp luật, Luật đã đưa ra định nghĩa chính xác cho các khái niệm cơ bản:

• Đặc xá: Là sự khoan hồng đặc biệt của Nhà nước do Chủ tịch nước quyết định tha tù trước thời hạn cho người bị kết án phạt tù có thời hạn, tù chung thân nhân sự kiện trọng đại, ngày lễ lớn của đất nước hoặc trong trường hợp đặc biệt.
• Quyết định về đặc xá: Là văn bản do Chủ tịch nước ban hành quy định về thời điểm đặc xá, đối tượng, điều kiện của người được đề nghị đặc xá và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện đặc xá nhân sự kiện trọng đại hoặc ngày lễ lớn của đất nước.
• Quyết định đặc xá: Là văn bản do Chủ tịch nước ban hành để tha tù trước thời hạn cho người bị kết án phạt tù có thời hạn, tù chung thân được đặc xá cụ thể.

Các nguyên tắc thực hiện đặc xá

Công tác đặc xá phải được thực hiện dựa trên các nguyên tắc nghiêm ngặt nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và chính sách nhân đạo:

• Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
• Bảo đảm dân chủ, khoa học, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch trong suốt quá trình xét duyệt và thực hiện đặc xá.
• Bảo đảm kết hợp chặt chẽ giữa yêu cầu đối nội và đối ngoại; bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Luật Đặc xá năm 2018 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 07 năm 2019, thay thế cho Luật Đặc xá số 07/2007/QH12 đã ban hành trước đó.