Nghị định số 03/2001/NĐ-CP được ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 28/CP ngày 28 tháng 3 năm 1997 của Chính phủ về đổi mới quản lý tiền lương, thu nhập trong các doanh nghiệp nhà nước. Văn bản này tập trung điều chỉnh các quy định về điều kiện áp dụng hệ số lương tối thiểu tăng thêm, cơ chế quản lý lao động, tiền lương và phân phối thu nhập nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và bảo đảm quyền lợi cho người lao động trong khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các doanh nghiệp nhà nước, các cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Hội đồng quản trị các Tổng công ty nhà nước (thành lập theo Quyết định số 91/TTg) và các cán bộ, công chức, viên chức làm công tác lao động, tiền lương trong hệ thống doanh nghiệp nhà nước.

Điều kiện áp dụng hệ số điều chỉnh tăng thêm mức lương tối thiểu

• Doanh nghiệp chỉ được áp dụng hệ số điều chỉnh tăng thêm mức lương tối thiểu khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện: thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp ngân sách nhà nước theo đúng quy định của pháp luật; lợi nhuận thực hiện không thấp hơn so với lợi nhuận thực hiện của năm trước liền kề (trừ các trường hợp đặc biệt được Nhà nước cho phép); và phải bảo đảm tốc độ tăng tiền lương thấp hơn tốc độ tăng năng suất lao động.
• Đối với các doanh nghiệp đáp ứng đủ các điều kiện nêu trên, nếu do yêu cầu công việc thường xuyên phải sử dụng trên 50% tổng số lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao và có kế hoạch lợi nhuận xây dựng cao hơn từ 5% trở lên so với lợi nhuận thực hiện năm trước liền kề, thì được áp dụng hệ số điều chỉnh tăng thêm tiền lương tối thiểu không quá 2 lần so với mức lương tối thiểu do Nhà nước quy định để làm cơ sở tính đơn giá tiền lương.

Thẩm quyền thẩm định chỉ tiêu kế hoạch lợi nhuận

• Các Bộ quản lý ngành, lĩnh vực, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Hội đồng Quản trị Tổng công ty thành lập theo Quyết định số 91/TTg căn cứ vào tình hình thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh năm trước và đề nghị của doanh nghiệp để tiến hành thẩm định chỉ tiêu kế hoạch lợi nhuận.
• Chỉ tiêu kế hoạch lợi nhuận sau khi thẩm định sẽ làm cơ sở pháp lý để xác định đơn giá tiền lương và quyết toán quỹ tiền lương thực hiện của doanh nghiệp.

Quản lý đơn giá tiền lương và phân phối lợi nhuận vượt kế hoạch

• Nhà nước yêu cầu bảo đảm mối quan hệ tiền lương bình quân hợp lý giữa các doanh nghiệp nhà nước với nhau.
• Các doanh nghiệp nhà nước có điều kiện sản xuất, kinh doanh tương đối ổn định sẽ được xem xét và giao đơn giá tiền lương ổn định trong thời hạn từ 2 đến 3 năm, trên cơ sở bảo đảm đầy đủ các điều kiện quản lý tiền lương chung.
• Khi quyết toán quỹ tiền lương thực hiện, nếu doanh nghiệp bảo đảm đầy đủ các nguyên tắc quản lý và có lợi nhuận thực hiện vượt kế hoạch được giao thì được trích một phần lợi nhuận tăng thêm để bổ sung vào quỹ tiền lương. Mức trích bổ sung tối đa không quá 3 tháng lương thực hiện bình quân của doanh nghiệp để phân phối trực tiếp cho người lao động và dự phòng quỹ tiền lương cho năm sau.

Chấn chỉnh công tác quản lý lao động và định mức lao động

• Hàng năm, căn cứ vào thiết bị kỹ thuật công nghệ, quy trình sản xuất, khối lượng và chất lượng công việc, doanh nghiệp phải lập kế hoạch sử dụng lao động, trong đó đặc biệt coi trọng việc tinh giản lao động gián tiếp. Kế hoạch này phải được Hội đồng Quản trị doanh nghiệp thông qua hoặc cơ quan cấp trên trực tiếp thẩm định trước khi tiến hành tuyển dụng.
• Hội đồng Quản trị và Giám đốc doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm giải quyết mọi chế độ đối với người lao động không có việc làm do tuyển dụng vượt quá yêu cầu sản xuất, kinh doanh từ các nguồn kinh phí tự có của doanh nghiệp.
• Các Bộ quản lý ngành, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội và các doanh nghiệp nhà nước có trách nhiệm củng cố bộ phận chuyên trách, tăng cường đội ngũ cán bộ làm công tác lao động, tiền lương theo quy định của Bộ luật Lao động và Luật Doanh nghiệp nhà nước. Trong đó, tập trung chấn chỉnh công tác xây dựng định mức lao động, tuyển dụng lao động, xây dựng đơn giá tiền lương và trả lương gắn liền với năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh doanh, khắc phục triệt để tình trạng tuyển dụng lao động vượt quá nhu cầu thực tế.

Hướng dẫn áp dụng đối với các loại hình doanh nghiệp đặc thù

• Đối với doanh nghiệp xây dựng cơ bản và doanh nghiệp hoạt động công ích: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, phối hợp với Bộ Xây dựng và các Bộ, ngành liên quan hướng dẫn áp dụng quy định. Các doanh nghiệp này được quyền lựa chọn hệ số điều chỉnh tăng thêm mức lương tối thiểu theo quy định nhưng phải bảo đảm tăng năng suất lao động, thực hiện đúng các định mức kinh tế - kỹ thuật do cơ quan có thẩm quyền ban hành, không làm tăng nguồn vốn nhà nước cấp, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp ngân sách và lợi nhuận theo luật định.
• Đối với doanh nghiệp nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và thương mại thực hiện cơ chế khoán (khoán chi phí, khoán nộp ngân sách, khoán doanh thu): Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Thủy sản, Bộ Thương mại và các Bộ, ngành liên quan để hướng dẫn áp dụng cụ thể.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

• Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2001.
• Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội sau khi trao đổi ý kiến với Bộ Tài chính và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có trách nhiệm hướng dẫn thi hành chi tiết Nghị định này.
• Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các doanh nghiệp nhà nước chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Nghị định này.